Кіріспе
Кеңес Ай ровері; Айда жұмыс істеген алғашқы ровер) Луноход 1 (орысша: Луноход 1 "Moonwalker 1"), сондай-ақ Аппарат 8ЕЛ № 203 ("8EL № 203") – Айға қонған алғашқы роботтық ровер және Жерден тыс астрономиялық объектінің бетінде еркін қозғалған алғашқы құрылғы. Ол КСРО тарапынан жіберілген "Луноход" роботтық роверлер бағдарламасының бір бөлігі болды. 1970 жылы "Луна 17" ғарыш кемесі "Луноход 1"-ді Айға жеткізді. Алдыңғы және роверді Айға қондыруға жасалған алғашқы әрекет – "Луноход 0" (№201), 1969 жылдың ақпан айында ұшырылды, бірақ Жер орбитасына шығуға сәтсіз аяқталды. "Луноход 1" үш Ай күніне (шамамен үш Жер айына) жұмыс істеуге есептелгенімен, Ай бетінде он бір Ай күні (321 Жер күні) жұмыс істеді және барлығы 10,54 км қашықтықты басып өтті.
Lunokhod 1 (Russian: Луноход 1 "Moonwalker 1"), also known as Аппарат 8ЕЛ № 203 ("Device 8EL No. 203") was the first robotic rover on the Moon and the first to freely move across the surface of an astronomical object beyond the Earth. Sent by the Soviet Union it was part of the robotic rovers Lunokhod program. The Luna 17 spacecraft carried Lunokhod 1 to the Moon in 1970. Lunokhod 0 (No.201), the previous and first attempt to land a rover, launched in February 1969 but failed to reach Earth orbit. Although only designed for a lifetime of three lunar days (approximately three Earth months), Lunokhod 1 operated on the lunar surface for eleven lunar days (321 Earth days) and traversed a total distance of 10.54 km.
Ровтердің сипаттамасы
Луноход-1 – сегіз тәуелсіз жетегі бар дөңгелекті, үлкен дөңгелек қақпақты, ванна тәрізді бөліктен құралған ай аппараты. Ровер биік тұрды, массасы шамамен болды, ұзындығы шамамен, ені шамамен. Луноход 1 конус тәрізді антенна, жоғары бағытталған спиральді антенна, төрт телекамера және ай топырағының тығыздығы мен механикалық қасиеттерін сынауға арналған арнайы кеңейтілетін құрылғылармен жабдықталған. Сондай-ақ, рентген спектрометрі, рентген телескопы, ғарыш сәулелерін анықтағыштары және лазерлік ретрорефлектор (Франциямен жеткізілген) де қосылды. Аппарат күн батареяларымен қуатталды, олар айдың күндізгі уақытында қақпақтың астына орнатылған күн панельдері арқылы зарядталды. Механикалық бөліктерде вакуумда жұмыс істеу үшін арнайы фторлы май пайдаланылды, ал электр моторлары (әрбір дөңгелектің ортасында біреу) герметикалық контейнерлерге орнатылды. Ай түндері қақпақ жабылып, ішкі компоненттерді жұмыс температурасында ұстау үшін поляний-210 радиоизотопты жылытқыш құрылғысы қолданылды. Луноход 1 үш ай күні (шамамен үш Жер айы) бойы жұмыс істеуге жоспарланған, бірақ іс жүзінде он бір ай күні жұмыс істеді.
Ұшыру және Ай орбитасы
Луна 17 1970 жылы 10 қарашада 14:44:01 UTC уақытында ұшырылды. Жер орбитасына жеткеннен кейін, Луна 17 ұшыру зымыранының соңғы сатысы оны Айға қарай траекторияға шығару үшін іске қосылды (1970 жылғы 10 қарашада 14:54 UTC). 12 және 14 қарашада жасалған екі бағытты түзету маневрінен кейін, ол 1970 жылғы 15 қарашада 22:00 UTC уақытында Ай орбитасына енді.
Орналасқан жері
Луноход-1 орбитасының соңғы орны 2010 жылға дейін белгісіз болды, өйткені 1971 жылдан бері Ай лазерлік қашықтығы эксперименттері одан қайта сигнал алмады. 2010 жылдың 17 наурызында Альберт Абдрахимов Lunar Reconnaissance Orbiter суреті M114185541RC (Сызық 21977, 3189 үлгісі) арқылы жерге түсіру аппаратын және роверді тапты. 2010 жылдың сәуір айында Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Apache Point обсерваториясының Айлық лазерлік қашықтығын өлшеу операциясы (APOLLO) тобы LRO суреттерін лазерлік қашықтықты (аралықты) өлшеу үшін роверді анықтау үшін пайдаланды. 2010 жылдың 22 сәуірінде және одан кейінгі күндері команда бірнеше рет аралықты өлшеді. Өлшенген қашықтықтармен сипатталған сфералардың қиылысуы Луноход-1-дің қазіргі орнын 1 метрге дейін анықтады. APOLLO қазір эксперименттер үшін Луноход-1-дің шағылыстырғышын пайдаланады, себебі олар Айдағы басқа шағылыстырғыштарға қарағанда одан әлдеқайда көп жарық қайтарылғанын таңғалып білді. NASA баспасөз хабарламасына сәйкес, APOLLO зерттеушісі Том Мерфи: "Біз алғашқы әрекетімізде Луноход-1-ден шамамен 2000 фотон алдық. 40 жылға жуық үнсіздіктен кейін, бұл ровер әлі де айтары мол", - деді. 2010 жылдың қараша айына қарай ровердің орны шамамен бір сантиметрге дейін нақтыланды. Айдың шетіндегі орналасуы және тіпті күн сәулесінде де роверді қашықтықта өлшеу мүмкіндігі Жер-Ай жүйесінің аспектілерін анықтау үшін ерекше пайдалы болады деп күтілуде. 2013 жылдың мамыр айында жарияланған есепте Жан Мари Торре басқаратын Côte d'Azur обсерваториясының француз ғалымдары NASA Lunar Reconnaissance Orbiter суреттерін пайдаланып зерттеу жүргізгеннен кейін американдық ғалымдардың 2010 жылғы лазерлік қашықтық эксперименттерін қайталады. Екі жағдайда да лазерлік импульстер Луноход-1 ретрорефлекторынан қайтарылды.
Миссияның аяқталуы және нәтижелері
Бақылаушылар Луноход-1бен соңғы байланыс сессиясын 1971 жылдың 14 қыркүйегінде 13:05 UT бойынша аяқтады. Байланысты қайта орнату әрекеттері ақыры тоқтатылды және Луноход-1 операциялары 1971 жылдың 4 қазанында, "Спутник-1" құрылғысының іске қосылған күніне орай ресми түрде тоқтатылды. 322 Жер күні бойында жұмыс істеген Луноход-1 10 540 метр (6,55 миль) қашықтықты жүріп өтті, 20 000-нан астам телесурет және 206 жоғары сапалы панорама жіберді. Бұдан өзге, ол RIFMA рентгендік флуоресценциялық спектрометрі арқылы Ай топырағының 25 талдауын жасады және 500 әртүрлі нүктеде пенетрометрін қолданды.