Кіріспе
Екінші роботтық Ай ровері (1973)
Луноход 2 ("Луноход 2", сондай-ақ Аппарат 8ЕЛ № 204 ("8EL № 204" деп те белгілі)) – Луноход бағдарламасы аясында Кеңес Одағының Айға қондырған екі ұшқышсыз айлық роверінің екіншісі. Луна 21 ғарыш кемесі 1973 жылдың қаңтарында Айға қонды және екінші советтік Ай роверін, Луноход 2-ні жұмысқа кіргізді. Қондыру аппараты мен ровердің жалпы массасы 1814 кг құрады. Миссияның негізгі мақсаттары – Ай бетінің суреттерін жинау, Айдан астрономиялық байқаулар жүргізу мүмкіндігін анықтау үшін қоршаған ортаның жарық деңгейін зерттеу, Жерден лазерлік қашықтық өлшеу эксперименттерін жүргізу, күннің рентген сәулелерін бақылау, жергілікті магниттік өрістерді өлшеу және Ай беті материалдарының топырақ механикасын зерттеу болды.
Луноход 2 марсоходы және оның жүйелері
Ровер биік тұрды және оның массасы шамамен килограммды құрады. Оның ұзындығы және ені болды, ал тәуелсіз аспалы, электрлі қозғалтқыш және тежегішпен жабдықталған сегіз дөңгелегі болды. Ровердің екі жылдамдығы болды, шамамен . Луноход 2 үш телекамерамен жабдықталды, біреуі навигация үшін ровердің биік бөлігіне орнатылған, ол әртүрлі кадр жылдамдықтарында – 3.2, 5.7, 10.9 немесе 21.1 секунд сайын – жоғары ажыратымдылықтағы суреттерді жібере алатын. Бұл суреттерді Жердегі бес адамнан тұратын команда пайдаланып, роверге нақты уақытта басқару командаларын жіберді. Электр қуаты аспаптар бөлімінің ішінде орналасқан күн батареясы арқылы берілді, ол ашылғанда батареяларды зарядтайтын. Ұзақ ай түндері роверді жылы ұстау үшін полоний-210 радиоизотопты жылытқыш құрылғысы қолданылды. Роверде төрт панорамалық камера орнатылған. Ғылыми құралдарға топырақ механикасын зерттеуші, күн сәулесінің рентгендік эксперименті, көрінетін және ультракүлгін сәуле деңгейін өлшейтін астрофотометр, 2,5 метрлік (8 фут 2 дюйм) иілімді құбырдың соңында ровердің алдына орналастырылған магнитометр, радиометр, лазерді анықтау эксперименттері үшін фотодетектор (Рубин 1) және француздық лазерлік бұрыштық рефлектор кірді. Жерге түсірілген аппаратта Владимир Лениннің бейнесі және Кеңес Одағының мемлекеттік елтаңбасы бейнеленген.
Lunokhod 2 was equipped with three television cameras, one mounted high on the rover for navigation, which could return high resolution images at different frame rates—3.2, 5.7, 10.9 or 21.1 seconds per frame. These images were used by a five man team of controllers on Earth who sent driving commands to the rover in real time. Power was supplied by a solar panel on the inside of a round hinged lid which covered the instrument bay, which would charge the batteries when opened. A polonium 210 radioisotope heater unit was used to keep the rover warm during the long lunar nights. There were four panoramic cameras mounted on the rover. Scientific instruments included a soil mechanics tester, solar X ray experiment, an astrophotometer to measure visible and ultraviolet light levels, a magnetometer deployed in front of the rover on the end of a 2.5 m (8 ft 2 in) boom, a radiometer, a photodetector (Rubin 1) for laser detection experiments, and a French supplied laser corner reflector. The lander carried a bas relief of Vladimir Lenin and the State Emblem of the Soviet Union.
Миссия
Протон К/Д зымыран-тасығыш аппараты ғарыш кемесін Жердің тұрақ орбитасына шығарды, содан кейін айға бағытталған импульс берді. 1973 жылдың 12 қаңтарында Луна 21 ай орбитасына енгізілді. 13 және 14 қаңтарда перигей биіктігіне дейін төмендетілді.
Миссияның аяқталуы
1973 жылы 4 маусымда бағдарлама аяқталғаны жарияланды, бұл аппарат мамыр айының ортасында бұзылған немесе мамыр-маусым айларындағы ай түнінен кейін қайта іске қосылмаған болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. Соңғы кезде Александр Базилевский 9 мамырда ровердің ашық қақпағы кратер қабырғасына соғылып, шаңмен жабылған оқиғаны баяндады. Қақпақ жабылғанда бұл шаң (өте жақсы жылу оқшаулағыш) радиаторларға түсті. Келесі күні, 10 мамырда, бақылаушылар Луноход-2-нің ішкі температурасының көтерілгенін байқады, өйткені ол өзін салқындата алмады, соның салдарынан ровер жұмыс істемей қалды. 11 мамырда роверден сигнал үзілді.
Нәтижелер
Луноход 2 шамамен төрт ай бойы жұмыс істеді, ал бастапқы бағалау бойынша, ол төбелі және таулы аймақтарды, сондай-ақ қырларды қамтиды, 86 панорамалық сурет және 80 000-нан астам телесурет жіберді. Осы уақыт ішінде беткейдің көптеген механикалық сынақтары, лазерлік қашықтық өлшеулері және басқа да эксперименттер жүргізілді. Луноход 2 дөңгелек айналысы бойынша шамамен жүрген жолы бағаланды, бірақ Мәскеу мемлекеттік геодезия және картография университетінің (МИИГАиК) ғалымдары осы мәліметтерді Айды зерттеу орбиталық аппаратының (LRO) суреттеріне сүйене отырып, шамамен жолға түзетті. Американдық әріптестермен келесі талқылаулар нәтижесінде, екі ровердің арақашықтығын есептеу әдістері Ай мен Марста бір-біріне сәйкес келетінін халықаралық команда растады. Луноход 2 2014 жылдың 27 шілдесіне дейін Жерден тыс қозғалыс бойынша рекордты ұстады, ол кезде NASA-ның Марс Opportunity марсоходы одан басып өтті.
Ағымдағы жағдай
Луноход-2 әлі де айдың лазерлік қашықтық өлшеу эксперименттері арқылы анықталуда, және оның орны субметрлік дәлдікпен белгілі. 2010 жылдың 17 наурызында Батыс Онтарио университетінің Фил Стоук атты қызметкері NASA-ның Айды зерттеу орбиталық аппараты (LRO) түсірген суреттерде Луноход-2-ні тапқанын хабарлады. ASU-дың SESE сайтында Марк Робинсон LROC-тан алынған Луноход-2-нің өте жақсы суреттерін жариялады.