Кіріспе
Американдық ақын (1905–2006)
Стэнли Джаспон Куниц (29 шілде, 1905 – 14 мамыр, 2006) – американдық ақын. Ол Конгресс кітапханасының поэзия жөніндегі лауреат ақыны ретінде екі рет тағайындалды, бірінші рет 1974 жылы, ал екінші рет 2000 жылы.
Өмірбаян
Куниц Вустерде, Массачусетс штатында, еврей-орыс-литвалық тегінен шыққан Етта Хелен (қыздығы Яссон) мен Соломон З. Куництің үш баласының кенжесі болып дүниеге келді. Оның әкесі, орыс еврейі, киім тігуші, банкротқа ұшырағаннан кейін Вустердегі Элм-паркке барып, карбола қышқылын ішкен. Карбола қышқылы өте қауіпті, бірақ өлім кешігіп келеді. Анасы Куництің әкесінің барлық іздерін үйден жойды. Куницті және оның екі үлкен әпкесі, Сара мен Софияны анасы тәрбиеледі, ол 1890 жылы Литваның Ковно қаласындағы Яшвеннен өзі жеке келген, және дүкен ашты. Етта 1912 жылы Марк Дайнге қайта тұрмысқа шықты. Етта мен Марк 1912 жылы банкротқа ұшырады, содан кейін АҚШ-тың аудандық соты оларды активтерді жасырғаны үшін айыптады. Олар кінәларын мойындап, қорғаушыларға 10 500 АҚШ долларын тапсырды. Марк Дайн Куниц он төрт жасқа келгенде қайтыс болды. Он бес жасында Куниц үйден шығып, қасапханада жұмыс істеді. 1935 жылы ол Нью-Хоупқа (Пенсильвания) көшіп, Теодор Роткемен дос болады. Уилсон компаниясында Куниц «20 ғасыр авторлары» және басқа анықтамалық еңбектердің редакторы болды. 1931 жылы «Дили Танте» псевдонимімен «Тірі авторлар: өмірбаяндық кітап» кітабын шығарды. Оның өлеңдері «Poetry», «Commonweal», «The New Republic», «The Nation» және «The Dial» журналдарында жариялана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1943 жылы ар-ождан негізінде әскерге шақырылды, үш рет негізгі дайындықтан өткеннен кейін Вашингтон штатының Гравли-Пойнт қаласындағы Әуе көлігі басқармасында ақпарат және білім беру жөніндегі жауынгер емес қызметкер болып қызмет етті. Ол офицерлік шынжырға қабылданбады және штаб-сержант шенімен босатылды. Элеонорадан ажырасқаннан кейін, ол 1958 жылы суретші және ақын Элис Ашерге үйленді. Ашермен некесі Филип Густон мен Марк Ротко сияқты суретшілермен достыққа әкелді. Ол 2005 жылға дейін, яғни 100 жылдығына дейін жазуын және жариялауын жалғастырды. Көптеген адамдар оның поэзиясының символизміне Карл Юнгтің еңбектерінің әсері зор деп санайды. Куниц 20 ғасырдың көптеген ақындарына әсер етті, олардың ішінде Джеймс Райт, Марк Доти, Луиза Глюк, Джоан Хаттон Лэндис және Кэролин Кизер бар. Өмірінің көп бөлігінде Куниц уақытын Нью-Йорк пен Массачусетс штатының Провинстаун қалалары арасында бөлісті. Ол бағбандарын жақсы көріп, Провинстаундағы ең әдемі теңіз жағалауындағы бақшалардың бірін күтіп ұстады. Ол сондай-ақ Манахаттендегі Ақындар үйінде болғандай, әдеби қауымдастықтың негізгі тірегі болған Көркем өнер жұмыс орталығын құрды. Ол поэзиясы арқылы адам рухын азат етуге қосқан үлесі үшін 1998 жылдың қазан айында Шерборн қаласындағы Бейбітшілік Аббатханасының Ар-ождан батылдығы сыйлығымен марапатталды. Ол 2006 жылы Манхэттендегі үйінде қайтыс болды. Ол бұрын өлімге жақын болған және соңғы кітабындағы эсселер жинағында, «Жабайы өрім: Бақтағы ғасыр туралы ақынның ойлары» атты кітабында осы тәжірибе туралы ойлармен бөлісті.
At fifteen, Kunitz moved out of the house and became a butcher's assistant. In 1935 he moved to New Hope, Pennsylvania and befriended Theodore Roethke. At Wilson Company, Kunitz served as co editor for Twentieth Century Authors, among other reference works. In 1931, as Dilly Tante, he edited Living Authors, a Book of Biographies. His poems began to appear in Poetry, Commonweal, The New Republic, The Nation, and The Dial. During World War II, he was drafted into the Army in 1943 as a conscientious objector, and after undergoing basic training three times, served as a noncombatant at Gravely Point, Washington in the Air Transport Command in charge of information and education. He refused a commission and was discharged with the rank of staff sergeant. After his divorce from Eleanor, he married the painter and poet Elise Asher in 1958. His marriage to Asher led to friendships with artists like Philip Guston and Mark Rothko. He continued to write and publish until his centenary year, as late as 2005. Many consider that his poetry's symbolism is influenced significantly by the work of Carl Jung. Kunitz influenced many 20th century poets, including James Wright, Mark Doty, Louise Glück, Joan Hutton Landis, and Carolyn Kizer. For most of his life, Kunitz divided his time between New York City and Provincetown, Massachusetts. He enjoyed gardening and maintained one of the most impressive seaside gardens in Provincetown. There he also founded Fine Arts Work Center, where he was a mainstay of the literary community, as he was of Poets House in Manhattan. He was awarded the Peace Abbey Courage of Conscience award in Sherborn, Massachusetts in October 1998 for his contribution to the liberation of the human spirit through his poetry. He died in 2006 at his home in Manhattan. He had previously come close to death, and reflected on the experience in his last book, a collection of essays, The Wild Braid: A Poet Reflects on a Century in the Garden.
Поэзия
Куньицтің "Интеллектуалдық заттар" атты алғашқы өлеңдер жинағы 1930 жылы жарық көрді. Оның екінші өлеңдер томы, "Соғысқа паспорт", он төрт жылдан кейін жарық көрді; кітап көбіне назарсыз қалды, бірақ Куньицтің ең белгілі өлеңдерін қамтыды және көп ұзамай басылымнан шықты. 1959 жылы үшінші кітабы "Таңдамал өлеңдер: 1928-1958" үшін баспагер табу қиын болғанда Куньицтің сенімділігі төмен еді. Осы жағымсыз тәжірибеге қарамастан, ақырында Little Brown баспасында жарық көрген кітап Поэзия саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Оның келесі өлеңдер жинағы 1971 жылға дейін жарық көрмеді, бірақ Куньиц 1960-шы жылдары анықтамалық кітаптарды редакциялаумен және орыс ақындарының өлеңдерін аударумен айналысты. Он екі жыл өткен соң "Тесттеу ағашы" жарық көргенде, Куньицтің стилі түбегейлі өзгерді – бұрынғы шығармаларындағы жоғары интеллектуалдық және философиялық толғаныстардан гөрі, жеке, бірақ тәртіпті повествотивтік өлеңдерге көшті; сонымен қатар, оның тармақтары иамбикалық пентаметрден инстинкт пен тынысқа негізделген еркін үлгіге ауысты, көбінесе үш немесе төрт буыннан тұратын қысқа, екпінді тармақтар пайда болды. 70-ші және 80-ші жылдары ол американдық поэзияның ең бағалы және ерекше дауыстарының біріне айналды. Оның "Өтіп бара жатырмын: Кейінгі өлеңдер" жинағы 1995 жылы Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды.
Марапаттар мен құрметтер
2006 Л. Л. Уиншип/ПЕН Жаңа Англия сыйлығы, «Жабайы өрім»: Ақын бақтағы ғасыр туралы толғаныс.