Кіріспе

Семантикалық мәлімдеменің дұрыс болуы үшін қажетті шарт. Семантика мен прагматикада шындық шарты – сөйлемнің дұрыс болуының шарты. Мысалы, «Небраскада қар жауып тұр» деген сөйлем, Небраскада қар жауып тұрғанда ғана дұрыс болады. Сөйлемнің шындық шарттары міндетті түрде қазіргі жағдайды көрсетпейді. Олар – мәлімдеме дұрыс болуы үшін қажетті жағдайлар ғана. Әлдеқайда формалдырақ айтқанда, шындық шарты – шындықтың индуктивті анықтамасында сөйлемнің шындығын қамтамасыз етеді (толық мәліметтер үшін шындықтың семантикалық теориясына қараңыз). Осылай түсінілгенде, шындық шарттары – теориялық ұғымдар. Мысал келтірейік: белгілі бір шындық теориясында, шындық семантикалық терминдерге ең жақын болуға тырысқанда, «Никсон» сөзі Ричард М. Никсонға сілтеме жасайды, ал «тірі» – қазіргі уақытта тірі нәрселер жиынымен байланысты. «Никсон тірі» деген сөйлемнің шындық шартын көрсетудің бір жолы – реттелген жұп <Никсон, {x: x тірі}>. Яғни, «Никсон тірі» сөйлемі «Никсон» сөзіне сілтеме жасайтын объекті «тірі» жиынына жатса ғана дұрыс болады. Семантикада сөйлемнің шындық шарты оның мағынасынан дерлік әрқашан ажыратылады. Сөйлемнің мағынасы, егер оның шындық шарттары түсінілсе, жеткізіледі. Сонымен қатар, шындық шарты белгісіз болғанымен де түсінілетін көптеген сөйлемдер бар. Бұл көзқарасқа қолдау білдіретін кең таралған аргумент – кейбір сөйлемдер міндетті түрде дұрыс, яғни, қандай жағдай болса да олар дұрыс болады. Мұндай сөйлемдердің барлығы бірдей шындық шарттарына ие, бірақ осы себепті бірдей мағынаға ие емес. Сол сияқты, {x: x тірі} және {x: x тірі және x тас емес} жиындары бірдей – олардың мүшелері толық сәйкес келеді, бірақ «Никсон тірі» және «Никсон тірі және тас емес» сөйлемдерінің мағынасы әртүрлі болады.

Ескертпелер мен сілтемелер

Iten, C. (2005). Тілдік мағына, шындық шарттары және маңыздылығы: Концессивтер мысалы. Басингстоук, Гэмпшир; Нью-Йорк: Palgrave Macmillan.