Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық жеңіл авиатасымалдағыштары

Кіріспе

1940 жылдарғы Корольдік теңіз күштерінің авианосецтері

1942 жылғы Жеңіл флот авианосеці, көбінесе Британ Жеңіл флот авианосеці деп аталады, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері жасаған және 1944 жыл мен 2001 жыл аралығында сегіз теңіз күші қолданған жеңіл авианосецтер дизайны. Олар азаматтық кеме құрылысшылықтарында құрастырылып, толық көлемді авианосецтер мен арзан, бірақ мүмкіндіктері шектеулі эскорттық авианосецтер арасындағы кезеңдік шешім ретінде қызмет ету үшін жасалды. Сегіз Жеңіл флот авианосеціне тапсырыс берілді, олардың барлығы 1942 және 1943 жылдары Colossus класының дизайны бойынша салынысқа кірістірілді. Алайда, осы дизайн бойынша сегіз ғана кеме аяқталды; солардың төртеуі соғыс аяқталғанға дейін пайдалануға берілді, ал ешқайсысы майдандық операцияларда қатыспады. Тағы екеуі ұшақтарды ұшыруға арналған катапульттар мен тоқтату жүйелерінің орнына техникалық қызмет көрсету және жөндеу құрылғыларымен жабдықталды және авианосецтерді техникалық қызмет көрсетуге арналған кемелер ретінде пайдалануға берілді. Соңғы алты кеме құрылысы кезінде үлкен және жылдам ұшақтарды қабылдау үшін өзгертілді және Majestic класы деп қайта аталды. Алты кеменің құрылысы соғыс аяқталғаннан кейін тоқтатылды. Бес кеме ақыры 1961 жылға дейін аяқталды, ал алтыншысы, Левиатан, қосалқы бөлшектер мен металл тескілері үшін демонтаждалды. Соғысқа қатысуға уақытында аяқталмағанымен, Корольдік теңіз күштеріндегі авианосецтер Корея соғысына және Суэц дағдарысына қатысты. Соңғысы кезінде екі Colossus класындағы кеме тарихта алғаш рет кемеден тікұшақтармен шабуыл жасады. Төрт Colossus және барлық бес Majestic жеті шетелдік мемлекетке – Аргентина, Австралия, Бразилия, Канада, Франция, Үндістан және Нидерландыға – сатылды немесе жалға берілді, ал үш кеме өмірінің барысында үш түрлі теңіз күштерінде қызмет етті. Шетелдік флоттар Корея соғысына, Бірінші Индокитай соғысына, Вьетнам соғысына, 1971 жылғы Индо-Пакистан соғысына және Фолкленд соғысына қатысты. "Бір рет қолданылатын" соғыс кемелері ретінде қарастырылғанына қарамастан, аяқталған Жеңіл флот авианосецтерінің барлығы жоспарланған үш жылдық қызмет мерзімін асып түсті. Техникалық қызмет көрсетуге арналған авианосецтер 1950 жылдары бірінші болып қызметтен шығарылды, ал 1960 жылдары Корольдік теңіз күштерінің барлық авианосецтері (басқа, кейіннен жөндеу кемесі ретінде қайта қолданылған кемеден басқа) басқа елдерге немесе кемелерді бөлшектеуге сатылды. Басқа теңіз күштеріндегі авианосецтер ұзақ қызмет етті. 2001 жылы қызметтен босатылған кезде Минас-Жерайс әлемдегі ең көне әрекет ететін авианосец болды. Осы авианосецтердің бірнешеуін мұражай кемелері ретінде сақтауға тырысқанына қарамастан, соңғы сақталған мысалы, 2014 жылы металл тескілеріне сатылды.

The 1942 Design Light Fleet Carrier, commonly referred to as the British Light Fleet Carrier, was a light aircraft carrier design created by the Royal Navy during the Second World War, and used by eight naval forces between 1944 and 2001. They were designed and constructed by civilian shipyards to serve as an intermediate step between the expensive, full size fleet aircraft carriers and the less expensive but limited capability escort carriers. Sixteen Light Fleet carriers were ordered, and all were laid down to the Colossus class design during 1942 and 1943. However, only eight were completed to this design; of these, four entered service before the end of the war, and none saw front line operations. Two more were fitted with maintenance and repair facilities instead of aircraft catapults and arresting gear, and entered service as aircraft maintenance carriers. The final six were modified during construction to handle larger and faster aircraft, and were re designated as the Majestic class. The construction of the six ships was suspended at the end of the war. Five were eventually completed with the last commissioning in 1961; however, the sixth, Leviathan, was dismantled for spare parts and scrap. Although not completed in time to fight in the war, the carriers in Royal Navy service participated in the Korean War and the Suez Crisis. During the latter, two Colossus class ships performed the first ship based helicopter assault in history. Four Colossuses and all five completed Majestics were loaned or sold to seven foreign nations – Argentina, Australia, Brazil, Canada, France, India, and the Netherlands – with three ships serving in three different naval forces during their careers. Foreign operated Light Fleets took part in the Korean War, the First Indochina War, the Vietnam War, the Indo Pakistani War of 1971, and the Falklands War. Despite being intended as 'disposable warships', all of the completed Light Fleet carriers exceeded their planned three year service life. The maintenance carriers were the first to be paid off in the 1950s, and by the 1960s, all of the Royal Navy carriers, (bar , which was later recommissioned as a repair ship) had been sold to other nations or for ship breaking. The carriers in other navies had longer service lives. At the time of her decommissioning in 2001, Minas Gerais was the oldest active aircraft carrier in the world. Despite attempts to preserve several of these carriers as museum ships, the last surviving example, , was sold for scrapping in 2014.

Дизайн және құрылыс

Екінші дүниежүзілік соғыстың басындағы тәжірибелер британдықтарға Корольдік теңіз күштеріне одақтас флоттар мен конвойлер үшін қажетті қорғаныс әуе жабынын қамтамасыз ету керектігін көрсетті, бұл тек көбірек ұшақ тасымалдаушылар арқылы ғана мүмкін болатын. 1941 жылдың ортасында Теңіз құрылысы директорына ұшақ тасымалдаушылармен байланысты әдеттегі ұзақ құрылыс мерзімінсіз осы мақсатқа жетудің ең тиімді жолын зерттеу тапсырылды. Бастапқыда "Аралық ұшақ тасымалдаушы" деп белгіленген кемелер кейін "Жеңіл флот тасымалдаушылары" деп қайта жіктелді. Теңіз күштерінің жобалау бөлімі жұмыспен тығырықталғандықтан, ұшақ тасымалдаушыны негізінен Vickers Armstrong компаниясының кеме жасаушылары жобалады. Жетектейтін механизмдер крейсерлерде қолданылатын сияқты болды – кейбір бу турбиналары жойылған крейсерлерден алынды. Механизмдер екі бөлімге орналастырылды (әрқайсысында екі Admiralty 3 барабанды қазандық және Parsons редукторлы турбинасы бар), олар эшелон бойынша қатарластырылды, оң жақ бөлім сол жақ бөлімнен алда орналасқан. Дегенмен, барлық кемелер жоспарланған қызмет мерзімін асып түсті, олардың біреуі 1945 жылдан 2001 жылға дейін пайдаланылды. Бастапқыда әрбір жеңіл флот 21 айда қызметке дайын болады деп жоспарланғанмен, жобаға енгізілген өзгерістер құрылыс мерзімін 27 айға дейін ұзартты.

Техникалық қызмет көрсету тасымалдаушылары

Екінші дүниежүзілік соғыстың Қиыр Шығыс және Тынық мұхиты театрларында жағалаудағы жөндеу мекемелерінің тиімсіздігі авиациялық техниканы күтіп-жөндеуге арналған кемелерге қажеттілік тудырды. Жаңа кемелерді бастап салудың орнына, құрылысы басталған екі "Colossus" және басқа бір кеме конверсияға жіберілді, себебі олар тезірек қызметке кірісе алатын болды, сондай-ақ қажет болған жағдайда операциялық авианосецтерге қайта айналдырылу мүмкіндігі болды, бірақ мұндай қажеттік туындаған жоқ. Жаңа және ауыр ұшақтарды қабылдау үшін катапульта, ұстау кабельдері және ұшақ көтергіштері жаңартылды, ал ұшу палубасы нығайтылды. Соғыс аяқталғаннан кейін "Majestic" класындағы жұмыстар тоқтатылып, кейіннен төмен басымдыққа көшірілді. Алтыншы кеме, "Leviathan", аяқталмады. 1946 жылдың мамыр айында жұмыс тоқтатылды, оны коммандостарды тасымалдаушы кемеге немесе зымырандық крейсерге айналдыру, немесе шетелдік сатып алушыға сату жоспарлары сәтсіз аяқталды. "Majestic" класындағы ешбір кеме Корольдік теңіз күштерінде қызмет етпеді.

Ұшақ

Бастапқыда әр кеме 41 ұшақты тасымалдауға қабілетті болған. Мансаптарының басында, екі кеме де түнгі ұшу операциялары үшін жабдықталды: бұл тасымалдаушылар 32 ұшақтың әуе тобын алып жүруге тиіс болды, олар АҚШ-тың Lend Lease бағдарламасы арқылы жеткізілген Firefly және Grumman F6F Hellcat ұшақтарынан құралды. Ұшақтарды ұшыру және қондыру үшін тасымалдаушылар бастапқыда гидравликалық катапульттармен, тоқтату жүйелерімен және апаттан қорғау кедергілерімен жабдықталды. Colossus дизайны алты төрт оқты 2 фунттық зениттік құралдар мен 16 қос Oerlikon 20 мм пушкаларын қарастырды. Colossus класындағыдай, техникалық қызмет көрсету тасымалдаушылары аяқталды, бірақ соғыс аяқталғанға дейін активті қызметке кірмеді. 1945 жылдың 3 желтоқсанында де Хавилленд Sea Vampire тасымалдаушының палубасына қонған алғашқы реактивтік ұшақ болды – екі ай бұрын Oceans ұшу палубасы Fairey Swordfish торпедалық бомбалаушы ұшағының соңғы қонуын көрді. Бұрышталған ұшу палубасының концепциясы (кейіннен Majestic класындағы бірнеше тасымалдаушыларға орнатылатын) алғаш рет Triumph-та сынақтан өтті: палубадағы түзу сызықтың белгілері алынып тасталды және бұрышпен қонуға арналған белгілер салынды. Екі жылдық қарызға алынғаннан кейін, 1948 және 1949 жылдары Warrior резеңкеленген икемді палубалар мен шана тәрізді қондыру шассиін сынау үшін сынақ алаңы ретінде пайдаланылды. 1951 және 1952 жылдары Персеус әзірленіп жатқан бу катапультін сынау үшін қолданылды. Бірінші тасымалдаушы шабуылы 1950 жылдың 3 шілдесінде басталды, Triumph және АҚШ тасымалдаушысы Valley Forge Солтүстік Кореяның әуе базаларына әуе шабуылын жасады. Олардың арасында Triumph, Colossus класындағы және Majestic класындағы тасымалдаушылар Корея соғысының барлық кезеңінде британдық ұшақ тасымалдаушыларының тұрақты болуын қамтамасыз етті. Жеңіл флоттар броньды тасымалдаушылардан арзан болған, бірақ соғыс кезінде басқа RN тасымалдаушыларына қарағанда баяу, ыңғайсыз және тозуға бейім болды. Қаржылық және кадрлық шектеулер Кореяға бір уақытта бір ғана жеңіл флотты жіберуге мүмкіндік берді. Корея соғысы аяқталғаннан кейін Warrior және Sydney жеке-жеке Корея суларына оралып, соғыс бітімі сақталуын және жаңадан қақтығыстардың ошақтануын болдырмауды қамтамасыз етті.

In the original design, each ship was capable of carrying 41 aircraft. Early in their careers, and were fitted out for night flying operations: these carriers were to embark a 32 strong air group; mixed between Fireflies and Grumman F6F Hellcats supplied by the United States as part of the Lend Lease program. To launch and recover aircraft, the carriers were initially equipped with hydraulic catapults, arresting gear, and crash barriers. The Colossus design called for six quadruple barrelled 2 pounder gun mounts, and 16 twin Oerlikon 20 mm cannons. As with the Colossus class, the maintenance carriers were completed but did not enter active service before the end of the war. On 3 December 1945, a de Havilland Sea Vampire became the first jet aircraft to land on a carrier—two months before, Oceans flight deck saw the last landing of a Fairey Swordfish torpedo bomber. The angled flight deck concept (which would later be installed on several of the Majestic class carriers) was first trialled aboard Triumph: the straight line deck markings were removed, and markings for an angled landing painted on. After a two year loan to Canada, Warrior served as a testbed for rubberised flexible decks and skid like landing gear during 1948 and 1949. During 1951 and 1952, Perseus was used as a trials ship for the under development steam catapult. The first carrier attack began on 3 July 1950, with aircraft from Triumph and United States carrier Valley Forge performing air strikes on North Korean airfields. Between them, the Colossus class carriers Triumph, , , and , along with the Majestic class , maintained a constant British aircraft carrier presence for the duration of the Korean War. The Light Fleets were cheaper to operate than the armoured fleet carriers while providing a similar sized air group, but during the war proved to be slower, less comfortable, and more prone to wear and tear than other RN carriers. Financial and manpower restrictions meant that only one Light Fleet could be deployed to Korea at a time. Following the end of the Korean War, Warrior and Sydney returned to Korean waters on separate deployments, to ensure that the armistice was enforced and hostilities did not re ignite.

Суэц дағдарысы

және 1956 жылғы Суэц дағдарысына британдық жауаптың бір бөлігі болды. Екі кеме ұшақ тасымалдағыш ретінде қолданылмады; керісінше, олар тікұшақтармен жабдықталды және ауыр техниканы түсіру үшін порстар мен басқа да жағалаудағы нүктелерді бақылау мақсатында Корольдік теңіз жаяу әскерінің 45-ші командалық батальонын жағалауға тасымалдау міндеті жүктелді. Бұл, кемеден жүзеге асырылған алғашқы тікұшақ шабуылы, сәтті аяқталды және десанттық шабуыл кемелерін жасауға түрткі болды.

Пайдаланудан шығару және жою

Екі техникалық қызмет көрсету кемесі 1950 жылдары қызметтен шығарылды және металлға тапсырылды: «Пионер» 1954 жылы, ал «Персей» 1958 жылы сатылды. HMS Triumph-ты қоспағанда, Корольдік Әскери-теңіз күштерінде (RN) қалған «Colossus» кластың кемелері 1960 жылдардың басында жойылды. «Majestic» класындағы жұмыстар соғыс аяқталғаннан кейін бастапқыда тоқтатылып, кейіннен төмен басымдыққа ие болды. Қаржылық қысқарту талаптары және реактивті ұшақтардың дамуына байланысты кемелердің жылдам ескіруі салдарынан сегіз «Colossus» кемесінің төртеуі мен аяқталған барлық бес «Majestic» кемесі басқа елдерге сатылды.

Аргентина

Канадаға екі жылдық қарызға берілгеннен кейін және Корольдік теңіз күштерінде екінші рет қызметтен өткен соң, Warrior 1958 жылы Аргентина теңіз күштеріне сатылып, 11 қарашада ARA Independencia деп аталды. Independencia 1971 жылы қызметтен шығарылып, металл тескілеуге жіберілді. 1986 жылдың маусымынан бастап Veinticinco de Mayo кемесі істен шығып, бірақ 1999 жылдың басында ғана бұзуға белгіленді. Адмиралтейство Colossus класындағы жеңіл авианосецтерді ең қолайлы деп санады, ал Venerable бастапқыда Австралия Корольдік теңіз күштеріне сыйлық ретінде немесе қарызға берілуі ұсынылды. Австралия тарапынан жоспар, соғыс күштерінің барлық қажеттіліктері бойынша тексеру аяқталғанға дейін кейінге шегерілді. Кемеге экипаж жинау туралы ұсыныс 1945 жылдың ортасында қайта қарастырылды, бірақ Германияның мамыр айында капитуляциясы британдық тапшылықты азырақ мәселе етті; кері ұсыныс ретінде Австралияның Colossus класындағы Ocean кемесін сатып алуы ұсынылды. Австралия үкіметі маусым айында Ocean кемесін сатып алудан бас тартты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған сараптама нәтижесінде Австралия Корольдік теңіз күштерінің жаңа флоттың ядросы ретінде үш авианосецке ие болуы керек екендігі ұсынылды; қаржыландыру шектеулері ұсынылған авианосецтердің санын екіге дейін азайтты. Осы мақсатта Австралия екі Majestic класты кеме сатып алды: , ол 1948 жылы тапсырылды; және , ол реактивтік операцияларға жаңартылып, 1955 жылы тапсырылды. Majestic / Мельбурн модернизациясын аяқтауын күтіп, Colossus класты кеме 1952 жылдан 1955 жылға дейін Австралияға жалға берілді, бұл оған екі авианосецтен тұратын флотты пайдалануға мүмкіндік берді. Австралия Корольдік теңіз күштері алғашқы авианосеці болған Сидней Кореяға соғыстағы Қауымдастықтың авианосецтерінің тұрақты болуын сақтау үшін жіберілді. 1951 жылдың қыркүйегінен 1952 жылдың қаңтарына дейін жұмыс істеген Сидней – Комонвелл Доминионына тиесілі соғысқа қатысқан алғашқы авианосец. Әскер тасымалдау кемесі ретінде Сидней 1965 жылдан 1972 жылға дейін Вьетнамға 25 рет сапар шекті. 1973 жылдың қарашасында қызметтен шығарылып, 1975 жылы Оңтүстік Корея компаниясына сатылды. Бірнеше рет Тынық мұхитының стратегиялық резервіне жіберілгенімен және Сиднейді Вьетнамға және одан үш рет сүйемелдеуге тағайындалғанымен, Мельбурн өзінің қызметі кезеңінде ешқандай қақтығысқа тікелей қатыспады. Алайда, ол 1964 жылы екі ұшақ күзетші эсминецімен – және 1969 жылы Фрэнк Эванспен соқтығысып, оларды батырды, бұл, сондай-ақ бірнеше ұсақ соқтығыстар мен оқиғалар, авианосецтің бақансыз екеніне әкелді. Мельбурн 1985 жылы Қытайға металл тескілеуге сатылды; бұзылғанның орнына, ол елдің құпия авианосецтерді дамыту бағдарламасының аясында зерттелді және 2002 жылға дейін бөлшектелмеген болуы мүмкін. Мельбурнды британдық авианосецпен ауыстыру жоспарланған, бірақ Invincible Фолкленд соғысында қызметтен кейін сатудан алынып тасталды, ал 1983 жылғы сайлауда авианосецті алмастырмау туралы уәде Австралиядағы қанатты авиацияның аяқталуына әкелді. Авианосец 1960 жылдың 6 желтоқсанында Бразилия теңіз күштеріне (MB) Minas Gerais деп аталды. 1999 жылы MB Douglas A 4KU Skyhawks сатып алды – бұл бразилиялық теңіз авиаторларына 2001 жылы кеме қызметтен шығарылғанға дейін тұрақты қанатты ұшақтарды пайдалануға рұқсат етілген алғашқы рет болды. Minas Gerais NAe São Paulo (бұрынғы француз авианосеці Foch) кемесімен ауыстырылды. Кеме 2002 жылы сатылымға шығарылды және британдық теңіз қауымдастықтары оны Англияға қайтарып, мұражай кемесі ретінде сақтауға белсенді түрде тырысты, бірақ олар қажетті қаражатты жинауға үлкермеді. 2004 жылдың ақпан және шілдесі аралығында кеме Индияның Аланг қаласындағы кеме бөлшектеуші кемежайға сүйреліп, бөлшектелді.

After a two year loan to Canada, and a second period in Royal Navy commission, Warrior was sold to the Argentine Navy in 1958, and commissioned as ARA Independencia on 11 November. Independencia was struck from service in 1971 and broken up for scrap. Problems with her propulsion machinery meant that Veinticinco de Mayo was effectively inoperable from June 1986, although it was not until the start of 1999 that she was marked for scrapping. The Admiralty deemed a Colossus class Light Fleet to be the most appropriate aircraft carrier, and Venerable was initially proposed for transfer to the Royal Australian Navy as a gift or on loan. The plan was deferred on the Australian end until a review of manpower requirements across the entire war effort was completed. The ship manning proposal was revisited in mid 1945, but the surrender of Germany in May meant that British shortages were not as problematic; as a counteroffer, the purchase of the Colossus class Ocean by Australia was suggested. The Australian government decided against the purchase of Ocean in June. Following the Second World War, a post war review suggested that the Royal Australian Navy acquire three aircraft carriers as the core of a new fleet; funding restrictions saw the number of proposed carriers dropped to two. To this end, Australia acquired two Majestic class ships: , which was commissioned in 1948 as ; and , which was upgraded for jet operations and commissioned in 1955 as While waiting for Majestic/Melbourne to finish modernisation, the Colossus class was loaned to Australia from 1952 until 1955, allowing it to operate a two carrier fleet. The first aircraft carrier acquired by the Royal Australian Navy, Sydney was deployed to Korea in order to maintain a consistent Commonwealth carrier presence in the conflict. Operating between September 1951 and January 1952, Sydney was the first carrier owned by a Commonwealth Dominion to see combat. In her troopship role, Sydney travelled to Vietnam 25 times between 1965 and 1972. She was decommissioned in November 1973, and sold to a South Korean company for scrapping in 1975. Although deployed to the Far East Strategic Reserve on several occasions, and assigned to escort Sydney to and from Vietnam on three occasions, Melbourne was not directly involved in any conflict during her career. However, she collided with and sank two plane guard destroyers— in 1964, and Frank E. Evans in 1969—which, along with several minor collisions and incidents, led to the reputation that the carrier was jinxed. Melbourne was sold to China for scrapping in 1985; instead of being broken up, she was studied as part of the nation's top secret carrier development program, and may not have been dismantled until 2002. There were plans to replace Melbourne with the British carrier , but Invincible was withdrawn from sale following her service in the Falklands War, and a 1983 election promise to not replace the carrier saw the end of Australian carrier based fixed wing aviation. The carrier was commissioned into the Marinha do Brasil (MB, Brazilian Navy) as Minas Gerais on 6 December 1960. In 1999, the MB acquired Douglas A 4KU Skyhawks—the first time Brazilian naval aviators were permitted to operate fixed wing aircraft until the carrier's 2001 decommissioning. Minas Gerais was replaced by NAe São Paulo (the former French carrier French aircraft carrier Foch). The carrier was marked for sale in 2002, and was actively sought after by British naval associations for return to England and preservation as a museum ship, although they were unable to raise the required money. Sometime between February and July 2004, the carrier was towed to the ship breaking yards at Alang, India, for dismantling.

Канада

Соғыс кезінде әскери авиацияның тиімділігін көрсеткен тәжірибеден кейін, Канада Корольдік теңіз флоты әуе кемесін алуға шешім қабылдады. Канада үкіметі "Маджестик" класындағы "Пауэрфул" кемесін сатып алып, оны заманауи стандарттарға сәйкес жаңартуға бұйрық берді. 1946 жылдан 1948 жылға дейін "Колосс" класындағы кеме екі жылға несиеге берілді, соның арқасында соғыс кезінде екі британдық эскорт кемесіне экипаждарды ұсыну тәжірибесі сақталды.

Франция

Бас кеме 1946 жылғы тамызда француз әскери-теңіз күштеріне беріліп, Arromanches деп қайта аталды. Ол Француз Индокитайына орналастырылды және 1949 жылдан 1954 жылға дейінгі Бірінші Индокитай соғысы кезінде қолданылды. Соғыс аяқталғаннан кейін, кеме Жерорта теңізіне бағытталды. Arromanches француз жасаған Clemenceau класымен алмастырылды және 1960 жылы оқу кемесіне айналдырылды. Кеме 1957 жылдың қаңтарына дейін аяқталмай тұрды, содан кейін Үндістан әскери-теңіз күштері сатып алды. Бұрышты ұшу палубасымен жабдықталған Hercules 1961 жылы Үндістан әскери-теңіз күштеріне INS Vikrant ретінде қабылданып, қолданысқа кірді. Vikrant Үндістан әскери-теңіз күштерінің ұйымдастыруымен қысқа мерзімге халыққа ашық болды, бірақ операторлық серіктес таба алмауы, қаражаттың жетіспеуі және кеменің тозуы 2012 жылы мұражайдың жабылуына және 2014 жылдың басында кеменің мақұлдауға сатылуына әкелді.

Нидерланды

Нидерланд Корольдік теңіз күштері 1948 жылы Colossus класын сатып алып, оны HNLMS Karel Doorman ретінде қолданысқа енгізді. Жаңартудан бастап 1964 жылға дейін Karel Doorman реактивті истребительдер, суастына қарсы ұшақтар және тікұшақтардан тұратын аралас әуе тобына ие болды; тұрақты қанатты ұшақтар сол жылы алынып тасталды.