Кіріспе
1915 жылы Корольдік теңіз күштерінің Корольдік Елизавета классына жататын HMS Malaya линкоры 1910 жылдары Корольдік теңіз күштері үшін салынған бес линкордың бірі болды. 1916 жылдың басында құрамына қабылданғаннан кейін, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың Ютландия шайқасына Ұлы флоттың құрамында қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыста «Малайя» көбінесе Жерорта теңізі мен Атлант мұхитында сүйемелдеу міндеттерін орындады. 1944 жылдың соңында қызметтен алынып, 1948 жылы металл тескілеуге сатылды.
HMS Malaya was one of five s built for the Royal Navy during the 1910s. Shortly after commissioning in early 1916, she participated in the Battle of Jutland of the First World War as part of the Grand Fleet. In the Second World War, Malaya served mostly in escort duties in the Mediterranean Sea and Atlantic Ocean. She was withdrawn from service at the end of 1944, and sold for scrap in 1948.
Дизайн және сипаттама
Queen Elizabeth класының кемелері қарсыластың жетекші кемелеріне қарсы күресу үшін жылдам эскадра құру мақсатында жобаланды. Бұл үшін оларға кез келген кемені жеңуге қабілетті максималды шабуылдық күш және басқа кез келген соғыс кемесінен бірнеше теңіз шақырымымен жоғары жылдамдық қажет болды. "Малая" кемесінің жалпы ұзындығы 639 фут (195 м), ені 90 фут (27 м) және сусымасы 33 фут (10 м) болды. Оның қалыпты суыруы және толық жүктемедегі суыруы құрады. Ол екі "Парсонс" бу турбинасымен жабдықталған, әрқайсысы 24 "Бэбкок & Уилкокс" қазандықтарынан алынған буды пайдаланып екі шпиндельді қозғайтын. Турбиналардың қуаты және максималды жылдамдыққа жету мақсатында орнатылған. Кеме экипажы 1919 жылы 1217 офицер мен сарбаздан тұрды. "Queen Elizabeth" класы төрт екі зеңбірек мұнарасында орналасқан сегіз 381 мм (15 дюйм) BL Mk I зеңбірегімен жабдықталған, алдыңғы және артқы бөліктердегі екі суперфайринг жұбы, алдыңғы жағынан артқы жағына қарай "A", "B", "X" және "Y" деп белгіленген. Он төрт 305 мм (12 дюйм) BL Mk XII зеңбірегінің он екісі кеменің орта бөлігіндегі бортындағы казематтарда орнатылған; қалған жұбы артқы түтікке жақын маңдайдағы палубада орнатылған және зеңбірек қалқандарымен қорғалған. Ұшаққа қарсы қару-жарақ екі жылдам атушы 76 мм (3 дюйм) QF 20 cwt Mk I зеңбірегінен тұрды. Кемелерге әрбір бортында екі-екіден су астындағы 533 мм торпедалық түтіктер орнатылған. "Малая" кемесінде 5 метрлік қашықтық өлшегішпен жабдықталған екі өртті басқару директоры болды. Біреуі брондалған капотпен қорғалған, ал екіншісі үш тіректі мачтаның үстіндегі бақылау пунктында орналасқан. Әрбір мұнарада 5 метрлік қашықтық өлшегіш орнатылған. Басты қару-жарақ "B" мұнарасы арқылы да басқарылуы мүмкін. Екінші қару-жарақ негізінен 1917 жылдың сәуір айында орнатылғаннан кейін, алдыңғы мачтадағы компас платформасының екі жағына орнатылған директорлармен басқарылды. "Queen Elizabeth" класының су сызығының белдеуі кемелердің өмірлік маңызды бөліктерінің үстінде қалыңдығы 305 мм (12 дюйм) болатын "Крупп" цементтелген бронядан (KC) тұрды. Зеңбірек мұнаралары KC бронясымен қорғалған және қалыңдығы барбеттермен бекітілген. Кемелердің қалыңдығы әртүрлі болатын бірнеше брондалған палубалары болды. Басты басқару мұнарасы 330 мм (13 дюйм) бронямен қорғалған. Ютландия шайқасынан кейін бас палубаға 25 мм (1 дюйм) жоғары тартымдылық болат қосылды және қосымша жарыққа қарсы жабдықтар қосылды. Кеме 1918 жылы "B" және "X" мұнараларының шатырларына орнатылған ұшу платформаларымен жабдықталған, олардан истребительдер мен барлау ұшақтары ұшырылуы мүмкін. Платформалардың нақты қашан алынып тасталғаны белгісіз, бірақ "Малая" кемесінің 1934-1936 жылдар аралығындағы қайта құрылымынан бұрын болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Малаяны сэр У. Г. Армстронг Уитворт және компаниясы Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Хай-Уокерде құрып, 1915 жылғы наурыз айында суға түсірді. Ол Британ Малайясындағы Біріккен Малай Штаттарының құрметіне аталған, оның құрылысы үшін осы штаттың үкіметі қаржы бөлген. Малая контр-адмирал Хью Эван Томасқа қарасты Ұлы Флоттың 5-ші шайқас эскадрильясында қызмет етті. Ол 1916 жылғы 31 мамырда Ютландия шайқасына қатысты. Алдымен неміс броненосцтарымен шайқасып, 15 дюймдік (381 мм) зеңбіректерімен SMS Seydlitz броненосцына көптеген соққылар берді. Неміс тізімі 5-ші шайқас эскадрильясын тоқтатқанда, Малая бірнеше неміс линкорларынан 12 дюймдік (305 мм) снарядтарға түсті. 5-ші шайқас эскадрильясы Ұлы Флоттың қалған бөлігімен қосылу үшін шегіне бастағанда, тағы бір линкор өлшемді снарядтан сегіз рет соққы алды, салдарынан ауыр зақымданып, көптеген сарбаздары қаза тапты. Барлығы 65 адам шайқаста немесе кейін жарақаттарынан көз жұмды. Бірақ оның бронясы берік болды, өте қиын жағдайға да төтеп берді. Жарықтанғандардың арасында Әбл теңізші Уилли Викаредж болды, ол пластикалық хирургия арқылы бетін қайта жасаған алғашқы адамдардың бірі және сэр Гарольд Гиллис ұсынған "түтік тәрізді тіндік" әдісі арқылы радикалды реконструкция жасаған алғашқы адам болды. Ютландия шайқасындағы кемелердің арасында HMS Malaya Біріккен Малай Штаттарының қызыл, ақ, қара, сары туын көтерген жалғыз кеме болды. Ютландия шайқасынан және 19 тамыздағы шешімсіз қақтығыстан басқа, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі оның қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілік пен жаттығулардан тұрды.
Соғыс аралығы
1922 жылғы 17 қарашада "Малайя" Осман империясының соңғы сұлтаны VI Мехмедті Стамбулдан Мальтаға жер аударып әкетті. 1938 жылғы тамыз-қыркүйек айларында 1936-1939 жылдардағы Палестинадағы араб көтерілісі кезінде Хайфа портында қызмет етті. "Малайя" 1927-1929 жылдары күрделі жөндеуден өтті, оның бағаналары біріктіріліп, борты кеңейтілді. 1934 жылғы қазаннан 1936 жылғы желтоқсанға дейін Девонпортта екінші ірі жөндеу/қайта құру жұмыстары жүргізілді. Ортаңғы палубаның бронясы жарасымдардың үстінде 5 дюймға, ал машина бөлімшелерінің үстінде 3,5 дюймға дейін арттырылды. Ауадан қорғану қару-жарағы 8x4 дюймдық Mk XVI (4x2) және 16 2 фунттық "помпом" зеңбіректерге (2x8) дейін күшейтілді. Торпедалық түтіктер алынып тасталды және кеме ортасына катапульта мен авиациялық ангарлар қосылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы «Малая» Жерорта теңізінде қызмет етті, конвойларды сүйреп өткізіп, итальяндық флотқа қарсы операциялар жүргізді. «Малаяның» мансабындағы екінші ірі шайқасы және Екінші дүниежүзілік соғыстағы тұңғыш шайқасы – 1940 жылғы 9 маусымдағы Калабрия шайқасы болды. Британдық күштер итальяндық флотпен, соның ішінде «Конте ди Кавур» және «Джулио Чезаре» итальяндық линкорларымен қақтығысты. «Малая» итальяндықтарға қарсы бірнеше негізгі калибрлі снарядтар атып, «Конте ди Кавурдан» отқа түсті. «Малая» жасаған әрекеттерінің нәтижесінде итальяндық соғыс кемелерінің барлығы да зиянсыз қашқанмен, ауыр жұмыстың көп бөлігін оның туыс кемесі «Уорспайт» атқарды. 1941 жылғы ақпанда «Грог» операциясы аясында Генуя қаласын бомбалады. Бірақ экипаждың қатесінен, 15 дюймдік бронебойғыш снаряд Генуя соборының оңтүстік-шығыс бұрышына тиді. Снаряд жарылмады. 1941 жылғы 7 наурызда SL 67 конвойын сүйреп келе жатқанда, «Малая» неміс линкорлары «Шарнхорст» және «Гнейзенау» кемелерімен кездесті, олар Одақтас конвойларын нысана еткен «Берлин» операциясын жүргізіп жатқан. «Малаяның» қатысуы оларды кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ «Малаяны» батыруға тырысқан U қайығының шабуылы конвойға зиян келтірді. Сол айда «Малая» SL 68 конвойын сүйреп жүрді. 1941 жылғы 20 наурыз күні кешке, Кабо-Верде аралдарынан батыс-солтүстікке қарай 250 шақырым жерде, «Малая» U 106 қайығынан атылған торпедаға түсті. 1940 жылы суға түсірілген кеме сол жағынан зақымданып, 7 градусқа еңкейді. «Малая» конвойдан кетуге және эскорттағы корветпен бірге портқа беттеуге мәжбүр болды. 29 наурызда ол қауіпсіз түрде Тринидадқа жетті. Уақытша жөндеуден кейін, ол Нью-Йорк теңіз кемежайына жол тартты, онда төрт ай бойы жөндеу жұмыстары жүргізілді. Осы уақытта кеме экипажы Британияға он рет жүк тасыды. 9 шілдеде капитан Катберт Коппингердің басшылығымен «Малая» Нью-Йорктен сынақ сапарға шығып, жедел конвойды қорғау үшін Нова-Скотияның Галифакс қаласына беттеді. Ешқандай кеме жоғалып кетпеді, ал «Малая» 28 шілдеде Розитқа жетті. Содан кейін ол 1943 жылдың жазына дейін Ұлыбританиядан Мальта мен Кейптаунға конвойлерді сүйреп жүрді. Нормандияға десант операциясы алдында ол резервтік бомбалау линкоры ретінде қайта жандандырылды. 1948 жылғы 20 ақпанда «Металл Индастриз» компаниясына сатылды және 1948 жылғы 12 сәуірде Faslane қаласына мақұлдауға жіберілді. Бірінші сағаттық қоңырау қайта орнатылып, Малайзиядағы Перак кеңесіне сыйға берілді және Кеңес палатасында ілінді. Ең алыс орналасқан қоңырау Шығыс Үндістан клубында, ал екінші сағаттық қоңырау 1947 жылғы 12 қыркүйекте Виктория институтына тапсырылды, кейін 2007 жылы Малайзия Корольдік теңіз күштеріне берілді.