Кіріспе

1916 жылғы Корольдік теңіз күштерінің "Renown" класты крейсері. HMS Renown – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері үшін салынған, өз класындағы жетекші крейсер. Алғашқыда бұл кеме, бұрынғы ұқсас кемелердің жетілдірілген нұсқасы ретінде жобаланды. Соғыс басталғанда құрылысы тоқтатылды, себебі оны уақтылы аяқтау мүмкін емес еді. Адмирал лорд Фишер Теңіз күштерінің Бас қолбасшысы болғаннан кейін, оның құрылысын жаңадан бастап, тез салынып, қызметке кіретін крейсер ретінде аяқтауға рұқсат берді. Теңіз құрылысы директоры (DNC) Юстас Теннисон Д'Эйнкорт Фишердің талаптарына сәйкес жаңа жобаны жылдам дайындады, ал құрылысшылар кемені 15 ай ішінде тапсыруға келісті. Олар бұл мақсатқа толыққанды жете алмаса да, кеме 1916 жылғы Ютландия шайқасынан кейін бірнеше ай өткен соң аяқталды. "Renown" және оның інісі, аяқталғаннан кейін әлемдегі ең жылдам капиталдық кемелер болды. "Renown" соғыс кезінде ешқандай әрекетке қатыспады және соғыстар арасында екі рет қайта жабдықталды. 1920 жылдарғы қайта жабдықтау оның бронялық қорғанысын күшейтті және бірқатар ұсақ жақсартулар енгізілді, ал 1930 жылдарғы қайта жабдықтау әлдеқайда толыққанды болды. Кеме жиі патшалық тұлғаларды шетелдік сапарларына апарып, "Hood" кемесі жөндеуде болғанда Battlecruiser эскадриласының флагманы ретінде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Renown" 1939 жылы неміс крейсері "Адмирал Граф Шпе" кемесін іздеуге қатысты, 1940 жылдың сәуір-маусым айларында Норвегия кампаниясына және 1941 жылы неміс линкоры "Бисмарк" кемесін іздеуге қатысты. 1940 және 1941 жылдары ол Гибралтардағы H күшіне қарасты конвойлерді сүйемелдеді және нәтижесіз аяқталған Спартивенто шайқасына қатысты. "Renown" қысқа мерзімге Отандық флотқа қосылды және 1942 жылдың басында бірнеше Арктикалық конвойлерге қауіпсіздік қамтамасыз етті. Кеме "Torch" операциясы үшін қайтадан H күшіне жіберілді және 1943 жылдың көп бөлігін Уинстон Черчилль мен оның штабын одақтас көшбасшыларымен өткен түрлі конференцияларға тасымалдаумен өткізді. 1944 жылдың басында "Renown" Үнді мұхитындағы Шығыс флотына ауыстырылды, ол Индонезиядағы және Үнді мұхитындағы түрлі аралдардағы жапондық нысандарға жасалған көптеген шабуылдарды қолдады. 1945 жылдың басында кеме Отандық флотқа қайтарылды және соғыс аяқталғаннан кейін резервке қойылды. "Renown" 1948 жылы металл тескілеріне сатылды.

Дизайн және сипаттама

Адмирал лорд Фишер жаңа кемелерге қойылатын талаптарын Кеме құрылысы директорына (DNC) 1914 жылғы 18 желтоқсанда, кемелер мақұлданбастан бұрын таныстырды. Ол ұзын, биік, кеңейтілген мұрынды, «дредноуттан» бұрынғы кемелердегідей, бірақ одан да биік, екі екі қабатты мұнажада төрт 15 дюймдік зеңбірек, жоғары орналасқан және тек зеңбірек қалқандарымен қорғалған жиырма зеңбірекпен жабдықталған торпедалық қайықтарға қарсы қару-жарақ, мұнай отынымен 32 түйін жылдамдық және майданкері деңгейіндегі броняны қалады. Бірнеше күннен кейін Фишер зеңбіректердің санын алтыға дейін арттырып, екі торпедалық түтік қосты. Бастапқы есепте 26 желтоқсанға дейін шағын түзетулер енгізілді және 30 желтоқсанда алдын ала жоба аяқталды. Келесі аптада DNC бөлімі екі соғыс кемесіне жеткізілген материалды қарап, жаңа жобада не қолдануға болатынын анықтады. Қолданылатын материал құрылысшыларға берілді, олар DNC бөлімінен 1915 жылғы 25 қаңтарда екі кеменің қаңқасын салуға жеткілікті ақпарат алды, өңгертілген келісімшарттар 10 наурызда аяқталмастан бұрын. Renown кемесінің жалпы ұзындығы 242 метр (794 фут), ені 27 метр (90 фут), ал ең терең суға батуы 9 метр (30 фут) болды. Ол қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде ауысты. Кемеде әдетте май отынының белгілі бір көлемі тасымалданды, бірақ ең жоғары сыйымдылығы болды. Толық сыйымдылықта ол сағат бойы белгілі бір жылдамдықпен жүзе алатын. Кемеде үш екі қабатты, гидравликалық түрде басқарылатын 'A', 'B' және 'Y' деп аталатын 42 калибрлі BL 15 дюймдік Mk I зеңбірегі орналасқан. Артқы түтікке жақын палубада ұшаққа қарсы зеңбіректер орналасқан. 'A' барбетінің екі жағында торпедаларға арналған екі су асты түтігі болды. Renown кемесінің Krupp цементтелген броньдық су сызығының белдеуі кеме ортасында өлшенгенде қалыңдықта болды. Оның зеңбірек мұнажалары шатырымен бірге қалыңдықта болды. Жобаланған жоғары тартымдылық болатты палубалардың қалыңдығы әртүрлі болды. 1916 жылғы Ютландия шайқасынан кейін, кеме әлі де толықтырылып жатқанда, журналдардың үстіндегі бас палубаға қосымша бір дюйм жоғары тартымдылық болат қосылды. Renown кемесінде корпустың бір бөлігі ретінде жасалған, торпеданы корпустың өзіне тиісінен бұрын жарып, су астындағы жарылысты кемеге емес, су бетіне шығаруға арналған торпедаға қарсы қорғаныс болды. Осы қосымшаларға қарамастан, кеме әлі де тік түсетін оқтарға осал деп есептелді және Renown 1917 жылғы 1 ақпан мен сәуірдің ортасы аралығында Росайтта қосымша көлденең броньмен қайта жабдықталды, оның салмағы журналдар мен рульдік механизмнің үстіндегі палубаларға қосылды.

1916-1925 жылдар

Renown суреті 1915 жылғы 25 қаңтарда Шотландияның Глазго қаласындағы Гован қаласында Fairfield компаниясымен салынды. Кеме 1916 жылғы 4 наурызда суға жіберілді және 20 қыркүйекте, Ютландия шайқасынан кейін, 3 117 204 фунт стерлинг сарп етіліп аяқталды. 1917 жылғы 12 желтоқсанда Renown флотының басқа элементтерімен бірге Норвегия жағалауында скандинавиялық конвойді және оның көп бөлігін жойған неміс 3-ші жарты флотилиясының эсминецтерін ұстауға жасалған сәтсіз әрекетке шықты. Соғыстың қалған уақытында кемелер Солтүстік теңізде ешқандай оқиғасыз патруілдеді. Renown және Repulse 1918 жылғы 21 қарашада Скапа-Флоудағы Ашық теңіз флотының капитуляциясына қатысты. 1919 жылғы сәуірде Ұлы флот таратылған кезде Renown Атлантика флотының крейсерлік эскадрильясына бекітілді. Маусым айында ол Эдвард, Уэльс ханзадасының Канада, Ньюфаундленд және АҚШ-қа сапарына дайындық үшін қайта жабдықталды, сондай-ақ екі ұшу платформасы алынып тасталды. 1920 жылғы қаңтардан наурызға дейін Renown «патшалық яхта» ретінде кеңірек қайта жабдықталды. Оның артқы 4 дюймдік орнатылысы және екі 3 дюймдік зениттік пулеметі алынып тасталды, осылайша қосымша тұру орындары мен серуендеу палубасын салуға мүмкіндік болды. Палубалар арасындағы палубада үлкен үй салынды. Онда сквош корты орналасқан, ал оң жағында кинотеатр болды. Кеме наурыз айында Уэльс ханзадасы мен оның сүйіктілерімен бірге Австралия мен Жаңа Зеландияға аттанды және жол бойы көптеген аялдамалар жасады. Ол қазан айында Портсмутқа оралды және қарашада резервке қойылды. Кеме сол айда апалы-сіңлісі сияқты қайта құрыла бастады, бірақ Repulse-пен алынған тәжірибелерге байланысты өзгерістер енгізілді. Renown-ның негізгі броньдық белдеуі алынып тасталды және 9 дюймдік жаңа белдеу орнатылды, сондай-ақ Чилидің Almirante Cochrane (алғашқыда Чилиге тапсырылған және соғыс басталғаннан кейін сатып алынған) броненосцының ұшақ тасымалдауышқа айналдырылуынан қалған пластиналар пайдаланылды. Су астына түскен кез келген снарядты бұру үшін негізгі белдеудің астына конустық бронь орнатылды; оның жоғарғы бөлігі 9 дюйм қалыңдықпен, төменгі бөлігіне қарай жұқарады. Кеме палубасының броньды жабыны машиналық бөлімшелер мен патрондар жанында күшейтілді. Жоғарғы және негізгі палубалар арасында, башниң негізінен қазандық бөлімшелерінің соңына дейін созылатын екі бойлық бөлімшелер қосылды. Бульдерлер қайта өңделді және 1920-ші жылдарда қолданылғандарға негізделді, бірақ журналдардың жанында ғана ұсақтау түтікшелері қолданылды. Артқы үш еселенген 4 дюймдік пулемет орнатылды. «B» башнисіндегі ұшу платформасы қайта орнатылды және алдыңғы башниге жоғары бұрышты басқару орны (ЖББО) қосылды. Екі 3 дюймдік зениттік пулеметі және екі жалғыз 4 дюймдік пулеметі 4 QF 4 дюймдік Mark V зениттік пулеметтерімен ауыстырылды. Олардың ең төменгі бұрылысы 5° және ең жоғары көтерілуі 80° болды. Олар минутына 10-15 оқпен жоғары жарылғыш снарядты атты. Пулеметтердің ең жоғары шегі 31000 фут (9449 м) құрады, бірақ тиімді қашықтығы одан әлдеқайда аз болды. Қайта құру кеменің суыру салмағына және су тартуына үш дюйм қосты. Бұл қайта құруға 979,927 фунт стерлинг жұмсалды.

1926-1939 жылдар

1926 жылдың қыркүйегінде «Реноун» қайта құрылымын аяқтады және 1927 жылдың қаңтар және шілдесі аралығында Йорк герцогы мен герцогинясын Австралияға жеткізу үшін бөлінгенге дейін, ол «Battlecruiser Squadron» эскадрильясына тағайындалды. Қайту сапарында 26 мамырда қазандық бөлімінде өрт шығып, төрт матрос жараланды. Қайтып келген соң Атлантика флотына қосылды. 1929-1931 жылдары «Худ» қайта жөндеуден өткенде «Реноун» BCS эскадрильясының флагманы болды. «Худ» қайтадан флагмандық рөлге ие болды, ал «Реноун» өзінің жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жоғары бұрышты басқару жүйесі Mark I (HACS) алдыңғы мачтаның шатырында директормен жабдықталды, ол жоғары бұрышты қашықтық өлшегіштің орнын алды, ал бақылау мұнарасының платформасы QF 2 фунт Mark VIII зеңбірегінің Mark V сегіздік орнатылысына арналған жері кеңейтілді. Mark V орнатылыстары -10° дейін төмендеп, 80° дейін көтерілуі мүмкін. Mark VIII 2 фунттық зеңбірегі минутына 96-98 оқ ату жылдамдығымен снарядтарды атып шығарды. Бірақ бастапқыда тек бір орнатылыс болды, ол директорымен бірге оң жаққа орнатылды. Кеме 16 шілдеде Спитхедте өткен Король Георг V-нің күміс мерейтойына арналған флоттық парадқа қатысты. «Худпен» бірге «Реноун» 1935-1936 жылдардағы екінші Итальяндық-Абиссиния соғысы кезінде Жерорта теңіз флотын нығайту үшін Гибралтарға жіберілді және 1936 жылдың қаңтарында Александрияға ауыстырылды. Ол мамыр айында үйіне оралып, «Үй флотына» қосылды. Бұл салмақты үнемдеп, алдыңғы екі қазандық бөлімелерін оқ-дәрі қоймаларына және басқа да мақсаттарға айналдыруға мүмкіндік берді. «Реноунның» палуба қорғанысы бұрын қосылмаған жерлерге цементсіз бронь қосылып, жаңа 4,5 дюймдік оқ-дәрі қоймаларын қорғау арқылы біршама жақсартылды. «Репульс» сияқты, ангарлар артқы түтікшесінің қасында салынды, ал катапульта артқы түтікше мен артқы суперструктура арасында орнатылды. Кеменің 15 дюймдік зеңбірек мұнаралары Mark I (N) стандартына сәйкес өзгертілді, олардың көтерілу бұрышы 30°-қа дейін артты. Екі мақсатты QF 4,5 дюймдік Mark III зеңбіректері екі BD Mark II орнатылысында 4 дюймдік зеңбіректердің орнын ауыстырды. Алты зеңбірек мұнарасы, әр жағында үш-үш, алдыңғы түтікшеге іргелес орнатылған, ал қалған төртеуі негізгі мачтаға іргелес орнатылған. Оның атыс жылдамдығы минутына 12 оқ. Олардың ең жоғары тиімді биіктігі 41000 фут (12497 м). Зеңбіректерді төрт Mark IV екі мақсатты бағыттағыш басқарды, екеуі көпірдің артқы жағына, қалған екеуі артқы суперструктураға орнатылды. Олар жоғары бұрышты нысаналар үшін HACS Mark IV аналогты компьютеріне және төмен бұрышты нысаналар үшін Admiralty Fire Control Clock Mark VII сағатына деректер жіберді. Үш сегіздік Mark VI 2 фунттық орнатылыс орнатылды, екеуі түтікшелердің арасындағы платформада, ал үшіншісі артқы суперструктураның артында. Әрқайсысына Mark III* бағыттағышы берілді. Сонымен қатар, төрт төрттік Vickers .50 калибрлі Mark III орнатылыстары, алдыңғы және артқы суперструктураларда екі-екіден қосылды. Су астындағы торпеда құбырлары алынып тасталды, ал су үстіндегі сегіз торпеда құбыры қосылды. «Реноун» неміс кемелерін көріп, бірінші болып атып жіберді, бірақ оған екі снаряд тиді, олар оған аз ғана зақым келтірді. Бірнеше минуттан кейін ол «Гнайзенауды» 15 дюймдік және екі 4,5 дюймдік снарядпен соқты, бұл кеменің негізгі өртке қарсы басқару жүйесін бұзды және «А» мұнарасының қашықтық өлшегішін зақымдады. Неміс кемелері қатты ауа райында «Реноуннан» жылдам болды және шамамен 90 минуттан кейін қашып кетті. «Реноун» негізгі қару-жарағынан 230 оқ, ал қосалқы қару-жарағынан 1065 оқ жұмсады. Кеме 20 сәуірден 18 мамырға дейін жөндеуде болды және маусым айының басында Норвегиядан эвакуациялау кезінде қорғаныш жасады. «Реноун» тамыз айында Гибралтарда H күштеріне ауыстырылды және «Худты» флагман ретінде алмастырды. 1940 жылдың қарашасында H күштері шағын ұшақ тасымалдаушыны қорғады, өйткені ол Сардинияның оңтүстігіндегі позициядан Мальтаға бағытталған «Ураган» истребительдерін ұшырды. Сол айдың соңында H күштері Спартивенто мүйісі шайқасына қатысты. 9 ақпанда Генуяға бомба тасталды. H күштері 1941 жылдың наурыз-мамыр айларында Жерорта теңізі ішінде және сыртында конвойларды сүйреп жүрді, кейін оны неміс линкоры «Бисмаркты» іздеу үшін Атлантикаға шақырды. Кеме 4 маусымда «Бисмаркке» жабдықтандыру үшін арналған неміс «Гонзенхайм» кемесін тоқтатып алды. «Реноун» және H күштері шілдеде Мальтаға басқа конвойды алып барды және кеменің оң жақтағы тұнбасын жөндеу үшін кемені келесі айда үйге қайтарып жіберді. Дәл сол күндері белгісіз болса да, кеме 1941 жылы, мүмкін осы жөндеу кезінде, радарлардың әртүрлі түрін алды. Бұлардың ішінде беттік зеңбіректерді басқаруға арналған Type 284 радарі, әуе шабуылына қарсы зеңбіректерді басқаруға арналған Type 285 радарі, әуе шабуылына ескертуге арналған Type 281 радарі және беттік іздеуге арналған Type 271 радарі болды. «B» мұнарасының үстіне екі төрттік «пом-пом» орнатылысы да орнатылды. «Реноун» жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін қарашада «Үй флотына» ауыстырылды және Вашингтон, округ Колумбиядағы Аркадия конференциясына Уинстон Черчилльді апару үшін бөлінгеннен кейін флоттың орынбасары флагманы болды. Ол 1942 жылдың наурыз айының басында Кеңес Одағына бағытталған конвойларды қорғады. «Реноун» 3 сәуірде «Дюк оф Йорк» кемесімен флагмандық рөлден шеттетілді, бірақ Мальтаға ұшақ тасымалдаушыларды сүйреп апару үшін құрылған W күштерінің флагманы болды. «Реноун» осы миссиялар аяқталғаннан кейін «Үй флотына» қайта қосылды, бірақ 1942 жылдың қазан айында «Torch» операциясына қатысу үшін H күштеріне ауыстырылды. Ол басып алу және одан кейінгі конвойларды француз немесе итальяндық флоттарының араласуына қарсы қорғады. Осы уақытта қосымша жеңіл әуе шабуылына қарсы бағыттағыштар Type 282 радарларымен де жабдықталды. Кеме Уинстон Черчилльді және оның штабын қыркүйектегі Квебек конференциясынан қайтарып әкелді және оларды қарашадағы Каир конференциясына жеткізді. Ол желтоқсан айында «Үй флотына» қайта қосылды, бірнеше аптадан кейін Шығыс флотына ауыстырылды. «Реноун» 1944 жылдың қаңтар айының соңында Коломбоға келді, онда ол 1-ші шайқас эскадрильясының флагманы болды. Сәуір айында ол Суматра аралынан Сабангтағы порттық және мұнай қондырғыларына жасалған «Cockpit» операциясына қатысты. Кеме 30 сәуір – 1 мамыр күндері Никобар аралдарындағы Кар-Никобардағы және Андаман аралдарындағы Порт-Блэрдегі жапондық оккупацияланған нысандарды бомбалады. «Реноун» 17 мамырда Сурабаяға жасалған әуе шабуылына («Transom» операциясы) қолдау көрсетті, сондай-ақ 21 маусымда Порт-Блэрге жасалған одан кейінгі шабуылға қатысты. 25 шілдеде Сабангқа тағы бір әуе шабуылынан кейін кеме қаланы бомбалады. Ол 17-19 қазан күндері Никобар аралдарындағы нысандарды бомбалады. 22 қарашада «Реноун» флагмандық рөлден алынды және кеме 1945 жылдың желтоқсанынан ақпанына дейін Дурбанда жөндеу жұмыстарын жүргізді. «Реноун» наурыз айында қайтарылды, қалған неміс ауыр кемелері соңғы шабуыл жасауы мүмкін деген қауіп болды және 15 сәуірде Росайтқа жетті. Бұл алаңдаушылық расталмағандықтан, кеме мамыр айында резервке қойылды. Ол шілдеде жартылай қарусыздандырылды, алты 4,5 дюймдік мұнарасы алынып тасталды, олардың орнына қашықтан басқарумен жабдықталды. Жөндеу жұмыстары кейіннен тоқтатылды. Кеме 3 тамызда король Георг VI мен президент Труменнің кездесуіне орын берді, соңғысы «Августа» ауыр крейсерінде үйіне қайтып бара жатқанда. Кеменің жою туралы шешім 1948 жылдың 21 қаңтарында жарияланды және ол 3 тамызда Faslane-ге мақұлдауға жіберілді. Ол соңғы британдық линкор болды, «Худтан» бірнеше күн бұрын мақұлдауға жіберілді.