Британдық "Type 21" фрегаттары: Тарих және сипаттамасы

Кіріспе

Корольдік теңіз күштері үшін салынған жалпы мақсаттағы фрегаттар класы. 21-типті фрегат немесе «Амазонка» класы фрегаты – британдық Корольдік теңіз күштерінің жалпы мақсаттағы эскорт кемесі, 1960 жылдардың соңында жобаланған, 1970 жылдары салынған және 1980 жылдардан 1990 жылдарға дейін қызмет еткен. Кеменің құрылысы саяси және қазынашылық қысыммен салыстырмалы түрде арзан, бірақ заманауи, жалпы мақсаттағы эскорт кемесі үшін тапсырылды. Бұл кеме Оңтүстік Америка және Австралия үкіметтері мен офицерлеріне тартымды болары күтілді – британдық кеме жасау орындарының дәстүрлі экспорт нарықтары. Сондай-ақ, ол аталған аймақтарда, Кариб теңізінде және Парсы шығанағында Ұлыбританияның теңіз күштерінің қатысуын сақтайтын, аймақтан тыс канонерлік қайық ретінде қарастырылды; негізінен дизельдік 41 және 61-типті, сондай-ақ бу-газды 81-типті фрегаттарды кішірек экипажбен алмастыру мақсатында салынды. Теңіз күштерінің штабы бұл идеяны ұнатпады және көптеген АҚШ теңіз күштерінің адмиралдары сияқты, Ұлыбритания теңіз күштері жағдайында бу типтерін әзірлеуді жалғастыруды жөн көрді – бұл 12I «Линдер» класы, ол өте табысты және тыныш суастына қарсы кеме ретінде есептелді, бірақ саясаткерлер оны ескірген деп санайтын, ал қазынашылық және экспортқа бағытталған кеме жасау орындары оны сату үшін тым қымбат деп санады. «Воспер» компаниясының экспорттық жобаларын, Иран үшін Mk 5 және Ливия үшін Mk 7 әзірлеуі Адмиралтействоға осы теңіз дамуына келісуге қысым жасады, бұл арзан экспорттық фрегат ұсынғандай болды, жоғары жылдамдығы , жаңа Mark 8 4,5 дюймдік (113 мм) зеңбірегінің жақсы қарулануы, «Уэстленд Уосп» тікұшағына арналған мүмкіндіктер, кемеге қарсы зымырандар және екі үштік жеңіл «Сикэт» зымыран шақыру құрылғылары бар. 1968 жылы жаңа ливиялық фрегат «Дат Асавари» жоспарлары аяқталғаннан кейін Адмиралтейство кеңесі оның техникалық сипаттамаларына жауап беру мүмкін емес екенін қабылдады және кеме жасау орындарына су астына қарсы соғыс және жалпы мақсаттағы нұсқаны арзан құнмен жасауға мүмкіндік беруі керек екенін түсінді, ол Mk 5 және Mk 7 сияқты дизельдік-газды емес, толығымен газ турбиналық қуатпен жабдықталады. Шын мәнінде, бұл әлдеқайда қиын жоба болды, өйткені ауыр қозғалтқыш машиналары корпустың төменгі бөлігінде орналасқан жоқ, бұл үлкен конструкцияның жоғарғы салмағын теңестіруге қажет болды. Иран және Ливия нұсқаларында қолданылатын дизельдің орнына крейсерлік сапарға «Тайн» газ турбиналарын орнату отын тұтыну мен құнының жоғары болуын білдірді, бұл 1980 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін үлкен мәселе болды, өйткені Тэтчердің басындағы үнемдеу шаралары Корольдік теңіз күштерінің отын жөнелтілімдерін қысқарды және көптеген фрегаттар 1980-1981 жылдары теңізде емес, тоқтау тұрды. Сонымен қатар, кішірек экипажға қарамастан, 21-типтің жұмыс істеу шығындары «Линдерлерден» он пайызға жоғары болды. 21-типті кеме жасау орындарына толығымен газ турбиналық қуатпен жұмыс істейтін кемелерді салу тәжірибесін ұсынып, 42-типті эсминец пен 22-типті фрегат 1970 жылдардың ортасына дейін дайын болмайтындықтан, кеме жасау орындарына пайдалы жұмыс береді. Адмиралтействоның жобалау кеңесі соңғысымен айналысып жатқандықтан, 21-типті жоба «Воспер Торникрофт» және «Ярроу» жеке кеме жасау орындарына берілді. Олардың яхта тәрізді және әдемі сызықтары олардың коммерциялық дизайнын көрсетеді. Бір кезде, Корольдік теңіз күштерінің төмен құнды патрульдік фрегаты және Австралияның жалпы мақсаттағы эскорт талаптарын қанағаттандыратын бірлескен жобаны құруға үміттенілді, екі теңіз күштері арасындағы талқылаулар 1967 жылы басталды, Австралия, Австралия кеме жасау орындарында 21-типтің бірнеше сериясын салуды үміттене отырып, жобалау жұмысына қаржы бөлді. Австралия Корольдік теңіз күштерінің (RAN) DDL жобасы тоқтатылғаннан кейін RAN және Жаңа Зеландия Корольдік теңіз күштері (RNZN) 21-типті қайта қарастырды, бірақ оны тым қымбат деп тапты және Ұлыбританияның қаруы мен радарларын АҚШ теңіз күштерінің нұсқаларынан нашар деп санады. Австралия 1976 жылы АҚШ дизайнын тапсырды. 1969 жылдың наурыз айында Корольдік теңіз күштерінің талаптарына сай жаңа фрегаттың егжей-тегжейлі дизайнын жасау және алғашқы үлгісін салу бойынша келісімшарт жасалды. Бұл кезде құны 7,3 миллион фунт стерлингке дейін өсті, бұл «Линдер» класындағы фрегаттан көп. 21-типті фрегаттарды экспорттық тұтынушыларға, соның ішінде Аргентинаға сатуға талпыныстар жалғасты. Салынған сегіз кемелердің біріншісі 1974 жылдың мамыр айында қызметке түсті.

Class of general purpose frigates built for Royal Navy

The Type 21 frigate, or Amazon class frigate, was a British Royal Navy general purpose escort that was designed in the late 1960s, built in the 1970s and served throughout the 1980s into the 1990s. The class was ordered under political and Treasury pressure for a relatively cheap, yet modern, general purpose escort vessel which would be attractive to governments and officers of South America and Australasia: the traditional export markets of British shipyards. It was also envisaged as an out of area RN gunboat that would retain UK presence in those areas, as well as the Caribbean and the Persian Gulf; essentially replacing the diesel powered Type 41s and Type 61s and the combined steam and gas powered Type 81 frigates with smaller crewed vessels. The RN staff disliked the idea and would have preferred, like many USN Admirals, to continue to develop steam types in the RN's case, the Type 12I Leander class, which was regarded as an especially successful and quiet anti submarine hunter, but was seen by the politicians as dated and by the Treasury and export oriented shipyards as too expensive to market. The development of Vosper's own export designs, the Mk 5 for Iran and the Mk 7 for Libya, increased the pressure on the Admiralty to accept this line of naval development, which seemed to offer a cheap export frigate with a range of , a top speed of , a superficially good armament of the new Mark 8 4.5 inch (113 mm) gun, facilities for a Westland Wasp helicopter, anti ship missiles and two triple lightweight Seacat missile launchers. When plans for the new Libyan frigate Dat Assawari were finalised in 1968, the Admiralty board accepted that its paper specifications were unanswerable and they would have to allow the shipyards to develop a low cost fill in anti submarine warfare and general purpose version for the RN that would be stretched and fully gas turbine powered rather than combined diesel and gas like the Mk 5 and Mk 7. In reality, it was a much more difficult design, with the lack of heavy propulsion machinery low in the hull to balance the top weight of bulky superstructure. The fitting of Tyne gas turbines for cruising, instead of the diesels used in the Iranian and Libyan versions, meant fuel consumption and cost would be high, which was a tremendous problem for the Royal Navy in the early 1980s when the austerity of early Thatcherism cut the Royal Navy fuel allowance and meant that most frigates spent more time tied up, rather than at sea in 1980–1981; and despite the smaller crew, running costs of the Type 21 were ten percent higher than those of the Leanders. The Type 21 would provide the shipyards with experience in building fully gas turbine powered ships and provide them with useful work for the shipyards while the Type 42 destroyer and Type 22 frigate would not be ready until the mid to late 1970s. As the Admiralty design board were busy with the latter, the Type 21 project was given to the private shipyards of Vosper Thornycroft and Yarrow. The unmistakably yacht like and rakish lines were indicative of their commercial design. At one stage, it was hoped to build a joint design that would meet both the Royal Navy's requirement for a low cost Patrol Frigate and Australia's General Purpose Escort requirement, with discussions between the two navies beginning in 1967, with Australia, who hoped to build a series of Type 21s in Australian shipyards, part funding design work on the proposal. After the Royal Australian Navy (RAN) DDL was cancelled the RAN and Royal New Zealand Navy (RNZN) reconsidered the Type 21 but still found it too expensive, and considered the UK gun and radar inferior to the United States Navy options. Australia ordered the US design in 1976. A contract for detailed design of the new frigate to meet Royal Navy requirements and to build the first example was placed in March 1969. By this time cost had crept up to £7.3 million, more than Leander class frigates. Attempts continued to sell frigates derived from the Type 21 to export customers, including Argentina. The first of the eight built, , entered service in May 1974.

Дизайн

Бұл кемелер Корольдік теңіз күштерінің көптеген жылдар бойы жекеменшік жобаланған алғашқы соғыс кемелері болды. Жеткізілген кезде, 21-типті кемелер алдыңғы жағында бір 4,5 дюймдік Mark 8 теңіздік пушкасымен және арт жағында SeaCat жер-әуе ракетасын іске қосуға арналған төрт оқтан тұратын құрылғымен жабдықталған. Италиялық Selenia Orion 10X жеңіл отты басқару радарын қаруды және SeaCat ракетасын басқару үшін (GWS 24 жүйесі ретінде) пайдаланды, салмақты азайту мақсатында. 992Q типті әуе-үстіңгі радары орнатылды, бірақ ұзақ қашықтықтағы әуе іздеу радарын қоспады. Бастапқыда Westland Wasp болған бір тікұшаққа арналған ангар мен ұшу алаңы қарастырылған. CAAIS кеме қару-жарағы мен сенсорлық жүйелерін біріктіруге және экипажға кеменің қаруымен күресу үшін қажетті барлық ақпаратты қажет болғанда ұсынуға арналған. Автоматтандыру, жүйелерді интеграциялау және тұру жағдайлары тұрғысынан, олар алмастырған көптеген кемелерден, мысалы, 81-типті (Tribal класы) фрегаты мен 12M-типті кемелерден оқшау болды – соңғысының негізгі дизайны 1945 жылға дейін жетеді.

Өзгерістер

Қорғаныс министрлігі салмақтағы және вертикальді ауырлық орталығының қателігін кластың бірінші кемесі суға түскеннен кейін шамамен 6 ай өткен соң анықтады. Қызметке кірген кезде, 21-типті кемелер олардың өлшемі мен құнына қатысты жеткіліксіз қаруланғаны үшін сынға ұшырады. Бұл, кең корпусты Леандер фрегаттарына жасалған ірі модернизацияға арналған Корольдік теңіз күштерінің кеме жобаларындағы салмақ және кеңістік нормаларымен салыстырғанда, кең корпусты Леандер фрегаттарына қолданылған модернизацияның бір бөлігі болды, ол советтік кемеге қарсы зымырандарға қарсы тұру үшін субдыбырлық Seacat зымырандарын зымыранға қарсы Sea Wolf зымырандарымен алмастыруды қамтыды. 21-типті кемелерге Sea Wolf зымырандарын орнату мүмкін болмады. CAAIS және Sonar 2016 салмақ пен тұрақтылыққа қатысты маңызды емес.

Кішкентай Wasp тікұшағы қолжетімді болған кезде, әлдеқайда қабілетті Westland Lynx тікұшағымен ауыстырылды. Wasp тікұшағымен салыстырғанда, Lynx тікұшағы жылдамырақ болды, өз сенсорларын және көбірек, жақсы қару-жарақтарды алып жүрді. Кемелер жөндеуге келген кезде, кемеге қарсы суастына қарсы торпедалар да орнатылды (бірақ "Амазонкада" емес), екі STWS 1 үш түтікпен шабуылдайтын құрылғылар түрінде, олар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің/НАТО стандарты бойынша Mark 44 немесе Mark 46 торпедаларын атуға қабілетті болды. Фолкленд соғысынан кейін, кластың кейбір кемелеріне қосымша екі 20 мм Оерликон зеңбірегі орнатылды, біреуі ангардың әр жағында, жақын қашықтықтағы қорғанысты күшейту үшін. Бұл зеңбіректердің біріншісі шындығында "Антилопаның" қираған қалдықтарынан су астындағы құтқарушылармен құтқарылып, "Авангерге" орнатылды, онда зеңбірек қалқанында "Антилопаның кек алушысы" деген ұран жазылған еді.

Талдау

Фолкленд аралдарындағы қақтығыста осы типтегі кемелердің өнімділігі сынға алынды. Бірақ олар шалшық сулардағы беткі жауынгерлік кемелер болып қалды, олар Воспердің экспорттық нарығына арналған, Ливия және Иран сияқты елдерге Киссинджер/Хили стратегиясы бойынша АҚШ/Ұлыбританияны батыстық қолдаушы тұрақтандырушылар ретінде алмастыруға қабілетті қару-жарақпен қамтамасыз ету үшін жасалған. 2031 типті сүйретілетін антенналық құрылғыны қабылдауға мүмкіндік болмауы осы сыныптың тағдырын шешті. Сыныпты тым көп адамдардың орналасуы үшін де сынады: 117 метрлік (384 фут) кемеде 177 экипаж мүшесі болды, ал 133 метрлік (436 фут) 23 типті фрегатта 185 экипаж мүшесі болды. Бұл Патшалық теңіз күштерінде жұмыс күші жетіспейтін кезде маңызды болды. Офицерлерге арналған тұрғын үй жағдайы RN орташа деңгейінен жақсы болды, ал аға офицерлер жеке кабиналардан ләззат алды – сол дәуірдегі 42 типті эсминецтерінің кіші офицерлерінен айырмашылығы, олар төсек бөлмелерінде ұйықтады. Экипаж мүшелерінің тұрғын үй жағдайы да жақсартылды, төрт адамдық ұйықтайтын орындар жалпы асхана палубасынан шығатын. Жалпы, тұрғын үй мен жабдықтар, әсіресе офицерлер үшін, жақсырақ болды, өйткені бұл экспорттық тапсырыстарды тартуға бағытталған жоба болды. Бұл Ливия үшін салынған MK 7 Vospers фрегатының ұзартылған нұсқасынан көп ерекшеленбеді және CAAIS орнатылғаннан басқа, электрондық және қару-жарақ жиынтығы MK 7 прототипімен бірдей типте немесе күрделілік деңгейінде болды. 21 типтегі кемелерде жоғарырақ автоматтандыру және жаңа Mk 8 4,5 дюймдік автоматты зеңбірек, Leander немесе 42 типтегі кемелерге қарағанда қарапайым электрондық жабдықтармен үйлесім тапты. 21 типті кемелер класында Ұлыбританияның көптеген әскери кемелерінде болған 965 типті ұзақ қашықтықтағы радар және Limbo минометі мен оған байланысты гидролокатор болған жоқ. Бұл, әрине, Leander кемелеріне қарағанда әлдеқайда кішігірім экипажды білдірді, жаңғырту мүмкіндігі шектеулі болды (оның кіші өлшеміне байланысты) және оның ең ауыр шегіне жақын болды; 21 типті кемелердің күндері санаулы болды. 1979 жылы оларды жаңғыртудан бас тартты, осы сыныптың барлық кемелері 1982 жылғы Фолкленд соғысына 4-ші фрегат эскадрильясы ретінде қатысты. Олар белсенді қатысып, жағалауға қарсы бомбалау миссияларын орындады және арнайы топқа су астына қарсы және әуе шабуылына қарсы міндеттерді орындады. 10 мамырда HMS Alacrity және Arrow түнгі уақытта Фолкленд шығанағын зерттеп, десанттар мен операцияларға кедергі келтіруі мүмкін мина өрістерін іздеді. Alacrity кемесі Аргентинаның әскери-теңіз кемесін батырды. Таң атқанда олар Сан-Луис аргентиналық теңіз асты кемесінің шабуылына ұшырады, ол екі торпеда атып жіберді; біреуі Arrows теңіз асты кемесіне тиді (күтілгендей) және екіншісі оның корпусынан секіріп кетті, оның қарулануына мүмкіндік болмады. Екі кеме жоғалды: біреуі 21 мамырда Аргентиналық әуе күштері тастаған бомбалардан зардап шекті және өртке түсті; екіншісі 23 мамырда бомбалардан зардап шекті, олардың біреуі 24 мамырда оны залалсыздандыруға тырысқан бомбаларды жою тобымен іске қосылды, кемеде өрт шығып, оның мачталары сындырылып, батып кетті.

Criticism was levelled at the performance of the type in the Falklands conflict. but they remained shallow water surface fighting ships, designed for Vosper's export market to provide nations like Libya and Iran with the firepower to replace the United States / UK as western supporting stabilisers under the Kissinger / Healy strategy. The lack of margin to accept the Type 2031 towed array sealed the fate of the class. The class was also criticised for being overcrowded: at 384 feet (117 m), they had 177 crewmen compared to 436 feet (133 m) and 185 crewmen for the Type 23 frigate. This was important at a time when the Royal Navy was facing a manpower shortage. The standard of accommodation for the officers was better than the RN average and the senior ratings enjoyed separate cabins – unlike the petty officers of the Type 42 destroyer of the same era, who slept in bunk rooms. The ratings' accommodation was also improved, with four man sleeping berths leading off from the communal mess deck; again, far better than those of the Type 42 destroyer. In essence, the standard of accommodation and fitting were better, especially for officers, because it was a design intended to attract export orders. It is very little more than a stretched version of the MK 7 Vospers frigate built for Libya and, other than the fitting of CAAIS, with its electronic and intended weapon fit essentially the same as the Mk 7 prototype in type or level of sophistication. In the Type 21, higher automation and the new Mk 8 4.5 inch automatic gun combined with an electronic fit that was in many ways simpler than that of the Leanders or Type 42. The Type 21 class lacked both the long range Type 965 radar carried by most UK warships and the Limbo mortar with its associated sonar. Inevitably, that meant a much smaller crew than the Leanders, with little capability to modernise (owing to its small size) and already being close to its topweight limit; the Type 21's days were numbered. A decision not to modernise them was made in 1979 all the class took part in the 1982 Falklands War as the 4th Frigate Squadron. They were heavily involved, performing extensive shore bombardment missions and providing anti submarine and anti aircraft duties for the task force. On 10 May, HMS Alacrity and Arrow probed through Falkland Sound at night searching for minefields that might have impeded landings and operations, almost as expendable hulls. Alacrity engaged and sank an Argentine naval supply vessel in the Sound. On exiting the Sound at daybreak, they were attacked by the Argentine submarine San Luis, which fired two torpedoes; one hit Arrows submarine towed decoy (as intended) and the other bounced off her hull, having failed to arm itself. Two ships were lost: was hit by bombs dropped by Argentine aircraft on 21 May and consumed by fire; was hit by bombs on 23 May, one of which was set off by the bomb disposal team attempting to defuse it on 24 May, causing the ship to catch fire and setting off her magazines, resulting in her breaking her back and sinking.

Пәкістанға сату

Алты аман қалған 21-типті фрегат 1993–1994 жылдары Пәкістанға 60 миллион АҚШ долларына сатылды. Сатылымға дейін Exocet және Seacat зымырандары алынып тасталды, ал фрегаттарға Карачиде АҚШ-тың Harpoon кемеге қарсы зымыранымен негізгі жөндеу жасалды. Олардың үшеуі Phalanx CIWS, ал қалғандары 40 мм Bofors L70 зеңбіректерімен жабдықталды. Пәкістан Әскери-теңіз күштері бұл класс кемелерді алғашқы сатып алынған "Тарик" (бұрынғы) кемесінің атымен атады. Алты кемеден тек екеуі ғана қызметте қалды: "Бадр" және "Бабур" кемелері 2014 жылы қолдан алынып, ал "Типу Сұлтан" және "Шах-Жахан" кемелері 2020 және 2021 жылдары сүңгітілді. Класс кемелерінің соңғы жылдары Harpoon зымыраны баяу және ескірген деп есептелді, ал 2008 жылы ол Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінің фрегаттарынан алынып тасталды. Пәкістан фрегаттарына қытайлық 6 ұялы LY 60N Hunting Eagle зениттік ракеталық кешені берілді.

Кемелер

Жазушы аты Корпус жасаушы Тапсырыс берілді Құрылысы басталды Суға түсірілді Қызметке қабылданды Пайдалануға берілді Шамамен құрылыс құны Тағдыры F169 Amazon Vosper Thornycroft, Woolston 1969 жылғы 26 наурыз 1969 жылғы 6 қараша Пәкістанға ПНС Бабур ретінде берілді. 2014 жылғы желтоқсанда қызметтен босатылды. F170 Antelope Vosper Thornycroft 1970 жылғы 11 мамыр 1982 жылғы 23 мамырда Аргентина әуе күштерінің Douglas A 4 Skyhawks ұшақтарымен бомбаланды және келесі күні Сан-Карлос суларында батып кетті. F171 Active Vosper Thornycroft 1970 жылғы 11 мамыр F184 Ardent YSL 1971 жылғы 11 қараша Пәкістанға ПНС Tippu Sultan ретінде берілді. 2020 жылы нысана ретінде қолданылып, батырылды.

Жүргізу шығындары

КүніЖылдық операциялық шығын Қосылғандар 1981 82 £6.5 миллион 21-типті кемелердің жылдық орташа операциялық шығыны, 1981–82 жылдарының орташа бағасымен, ұшақтардың шығындары да кіреді, бірақ күрделі жөндеу шығындары ескерілмейді. 1985 86 £7 миллион 21-типті фрегатты бір жыл бойы пайдалану және күтіп ұстаудың орташа құны. 1987 88 £3.8 миллион 21-типті фрегаттың жылдық орташа операциялық шығындары, 1987–88 қаржы жылының бағасымен. Бұл шығындарға персонал, отын, қосалқы бөлшектер және басқа да шығындар, сондай-ақ әкімшілік қолдау көрсету қызметтері кіреді, бірақ жаңа құрылыс, капиталдық жабдықтар және жөндеу шығындары кірмейді.

21-топтық клуб

2010 жылы, бірдей мақсаттағы бұрынғы экипаж мүшелері осы фрегаттарда қызмет өткерген бұрынғы кемедестер мен офицерлер үшін бірлестік құруға келісті. Бұл бірлестікке қазір Пәкістан Әскери-теңіз флотының құрамындағы фрегаттардың Пәкістандық теңізшілері де кіреді.