Кіріспе

Мүмкін нацистік жер астынан қашу жоспары

ODESSA – 1946 жылы екінші дүниежүзілік соғыстың соңында SS офицерлерінің тобы жасаған нацистік жер астынан қашу жоспарларын және олармен тікелей байланысты шараларды қамтамасыз ету мақсатындағы американдық кодтық атау (неміс тілінен: Organisation der ehemaligen SS Angehörigen, мағынасы: Бұрынғы SS мүшелерінің ұйымы). Шынайы ODESSA ұйымының бар екендігі туралы идея, Фредерик Форсайттың 1972 жылғы ең көп сатылған "Одесса файлы" триллері сияқты, ойдан шығарылған шпиондық романдар мен фильмдерде кеңінен таралды. Қашу жолдары "ratlines" деп белгілі болды. SS құрамындағылардың белгілі мақсаттарына жалған паспорттар арқылы SS мүшелеріне Аргентинаға немесе Таяу Шығысқа қашуға мүмкіндік беру кірді. Уки Гоньи архивтік деректер "Одесса деп аталатын ұйымды көрсетпейді, бірақ ол қауіпті және ұйымдастырылған қашу желісіне басымдық береді" дейді. Гай Уолтерс өзінің 2009 жылғы "Зұлымдыққа аң ау" кітабында ODESSA желісінің бар екендігіне ешқандай дәлел таба алмағанын, бірақ Konsul, Scharnhorst, Sechsgestirn, Leibwache және Lustige Brüder сияқты көптеген басқа ұйымдардың аталғанын мәлімдеді. Тарихшы Дэниел Шталь 2011 жылғы мақаласында тарихшылар арасындағы консенсус ODESSA деп аталатын ұйымның іс жүзінде болмағандығы туралы екенін айтты. Гоньидің "Нағыз Одесса" кітабы Хуан Перонның Ватикан, Аргентина үкіметі және швейцариялық билікпен бірлесіп, Перонның Берндегі агенттері құрған құпия кеңсе арқылы нацистік соғыс қылмыскерлерін жасырудағы рөлін сипаттайды. Генрих Гиммлердің құпия қызметі 1944 жылы Мадридте қашу жолын дайындаған. 1946 жылы бұл операция Буэнос-Айрестегі Президенттік сарайға көшірілді. Гоньидің сөзіне сүйенсек, бұл операция Скандинавиядан Аргентинаға дейін соғыс қылмыскерлеріне көмек көрсетіп, Хорватия қазынасынан ұрланған алтынды әкелді.

Терминнің шығу тегі

Одақтастар қолданған "Одесса" кодовое сөзі алғаш рет 1946 жылдың 3 шілдесінде АҚШ армиясының қарсы барлау корпусының (CIC) меморандумында пайда болды. CIC ODESSA-ның KZ Bensheim Auerbach тұтқындық лагерінде SS тұтқындары қолданғанын анықтады, олар бұл құпия сөзді Халықаралық Қызыл Кресттен ерекше жеңілдіктер алу үшін жасырын әрекеттерінде пайдаланды, деп жазды тарихшы Гай Уолтерс. Америкалықтар мен британдықтар одан әрі осы мәлімдемелерді растай алмады.

ОДЕССА - аңыз

Неміс тарихшысы де ОДЕССА идеясын миф ретінде немесе нақты жағдайлардың көтеріңкілеуі (бұл ұзақ уақыт бойы көбіне белгісіз қалды) қарастырды, мұндай құбылыстың танымал болуының себептерін ұсынды. Ол ынталы нацистердің күйреген армандарына, сондай-ақ нацистердің құрбандарының қорқынышты жағдайларына ерекше назар бөлді. Оның пікірінше, екі түрлі ықпал да жалған мифке сенуді күшейтті, сонымен қатар американдық үкіметтің Перон режимін әлсіретуге деген мүддесі де осыған себеп болды.

Танымал мәдениетте

Көркем әдебиет саласында Фредерик Форсайттың ең көп сатылған триллері "Одесса файлы" (1972) ұйымды көпшілік назарына әкелді. (Роман Джон Войттың қатысуымен фильмге айналды.) Романда Форсайттың ОДЕССА әскери қылмыскерлерді Оңтүстік Америкаға контрабандалық жолмен әкелді, сонымен қатар Германияда қалған СС мүшелерін қорғауға тырысты және Батыс Германиядағы саяси шешімдерге ықпал етуге тырысты. Романның көптеген оқырмандары ОДЕССА шынымен өмір сүрді деп ойлады. Ира Левиннің "Бразилиядан келген жігіттер" (1976) атты триллер романында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде лагерь құрбандарына қорқынышты тәжірибелер жүргізген концентрациялық лагерь дәрігері доктор Йозеф Менгеле ОДЕССА-ға қатысады. Жас жігіт пен оның ізін ұстап жүрген тыңшының айтуынша, Менгеле Камераденверкті ерекше тапсырмамен іске қосты: ол бірнеше ортақ қасиеттері бар 94 адамды өлтіру үшін алты нацисті (бұрынғы СС офицерлері) жібереді. Кітапта "Камераденверк" және "ОДЕССА" терминдері бір-бірін алмастыра қолданылады. BBC телесериалы "Кесслер" – тергеуші журналистер мен батыс барлау агенттіктерінің соғыстан кейін нацистерді қашып құтылу мен қолдау үшін жауапты Kameradenwerk ұйымы сияқты ODESSA-ны ашу туралы ойдан шығарылған есеп. Онда доктор Йозеф Менгеле және Парагвайда жасырынған басқа да нацистердің ойдан шығарылған нұсқасы бар. Уотергейт дағдарысы кезінде Г. Гордон Лидди Ақ үйдің "сантехниктерін" нацистік ұйымға сілтеме жасай отырып, ОДЕССА деп атады. Бұл оқиға Phoenix Force-тің үш романында: "Ultimate Terror" (1984), "The Twisted Cross" (1986) және "Terror In The Dark" (1987) аталып өтті. Ол сонымен қатар Филип Керрдің 2006 жылғы "Бірін екіншісінен" романында, Керрдің Берни Гунтер туралы құпияларының бірінде айтылған. Романшы Эрик Фраттини ОДЕССА-ға деген сенімін атап өтті және 2010 жылы шыққан триллер "Мефистоның алтыны" сияқты романдарына элементтерді енгізді. Арчердің 5-ші маусымының бірінші эпизодының мойындау тізбегі кезінде доктор Кригер ОДЕССА мен "сыртқы сызықтарды" атап өтіп, оны "Бразилиядан келген жігіттерге" сілтеме ретінде растады. "Жұлдызды соғыстар" жалғасы трилогиясының басты антагонистері – Бірінші Тәртіп, ОДЕССА тұжырымдамасына негізделген, әсіресе бірнеше нацистер Аргентинаға қашып кеткен деген теорияға. Борманның аман қалуы мен "тышқан желісі" сонымен қатар History Channel телехикаясы "Хитлерді аңдау" (2015–2018) сюжетінің бір бөлігі болып табылады. Бұрынғы ЦРУ агенті Боб Бейер, Джеррард Уильямс ("Артық қасқыр: Адольф Гитлердің қашып құтылуы") және Тим Кеннеди, АҚШ армиясының 7-ші арнайы күштер тобының бұрынғы мүшесі, Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалып, Аргентинаға қашып кетуі мүмкін екенін дәлелдеуге тырысады. ОДЕССА және тағы бір құпия қоғам Терри Хейздің "Мен – пилигрим" романында айтылған. Романдағы басты кейіпкер Дамаскіде ФБР агенті болып маскировкаланған, құпия жолды іздеп жүріп, неміс жазулары бар туннельге тап болады. Мұнда туннельдің құрылысына қатысқан СС әскери қызметшілерінің есімдері келтірілген.

Жалпы сілтемелер

Д'Эризан, Александр Питер. "Шнеппен, Хайнц, Одесса және Төртінші рейх: Заман тарихындағы аңыздар" кітабына шолу. H German, H Net Reviews (2011 жылғы тамыз). онлайн
Гони, Уки (2002): Нағыз Одесса: Нацистерді Перонның Аргентинасына контрабанда арқылы жеткізу. Нью-Йорк; Лондон: Granta Books. (қатты мұқаба); (жұмсақ мұқаба, 2003)
Эрик Фраттини (2011): El Oro de Mefisto. Мадрид, Espasa Calpe.
Инфилд, Гленн (1981) СС құпиялары. Нью-Йорк: Stein and Day.
Ли, Мартин А. (1997): Адамгершілік қайта оянады. Бостон, Массачусетс: Little, Brown and Company.
Маннинг, Пол (1980) Мартин Борман: Көшпенді нацист. Lyle Stuart, Inc., сонымен қатар онлайн қолжетімді.
Серени, Гитта (1974): Сол қараңғылыққа: Мейірімділік өлтіруден жаппай қырғынға дейін. Жаңа басылымы (1983) – "Осы қараңғылыққа: Ар-ұжданның сараптамасы". Нью-Йорк: Vintage.
Шталь, Дэниел. "Odessa und das 'Nazigold' in Südamerika: Mythen und ihre Bedeutungen" ("Оңтүстік Америкадағы "Одесса" және "нацистік алтын": Мифтер және олардың мағынасы") Jahrbuch für Geschichte Lateinamerikas (2011), 48-том, 333–360-беттер.
Вексберг, Джозеф (1967): Біздің арамыздағы кісі өлтірушілер. Нью-Йорк: McGraw Hill.