Кіріспе
Төмендегі кестеде Лондон және оның айналасындағы Темза өзенінің астынан өтетін көптеген туннельдер тізімделген. Бұл өзеннің негізіндегі сазды қабаттың көп болуының арқасында, әлемдегі ең көп туннельдер салынған қалалардың бірі болып табылады. Туннельдер автомобильдер, жаяу жүргіншілер, метро және теміржол желілері, сондай-ақ инженерлік желілер үшін пайдаланылады. Көптеген туннельдердің жасы бір ғасырдан асып кеткен: алғашқы Темза туннелі әлемдегі алғашқы су асты туннелі еді.
The table below lists many of the tunnels under the River Thames in and near London, which, thanks largely to its underlying bed of clay, is one of the most tunnelled cities in the world. The tunnels are used for road vehicles, pedestrians, Underground and railway lines and utilities. Several tunnels are over a century old: the original Thames Tunnel was the world's first underwater tunnel.
Басқа туннельдер
Жоғарыдағы сурет пен тізімде Дептфорд өзенінің шығысындағы ескі Ферранти электр станциясына жететін туннель көрсетілмеген. Сондай-ақ, Лондон көпірінің жанындағы Котонс орталығы мен ескі Биллингсгейт балық базары арасында да туннель бар. Citibank бір кезде оны кабельдер жүргізу үшін пайдаланған; ол адамның өтуі үшін жеткілікті кең болған. Сильвертаун туннелі – қазіргі Блэкволл туннелін толықтыру мақсатында салынып жатқан Темза өзенінің жаңа көпірі, ол Гринвич түбегін Батыс Сильвертаунмен байланыстырады. 2025 жылы аяқталуға тиіс Темза тасқыны туннелі – Лондонның орталық бөлігінен Темза өзенінің тасқынына ұшырайтын аймағы арқылы созылатын, қазіргі уақытта өзенге құйылып жатқан барлық сарғыш су мен жаңбыр суын жинап, сақтап, тасымалдауға арналған ұзын туннель.
Өмірбаян
Лондонның өзен асты туннельдерінің көп болуына бірнеше фактор себеп болған. Тарихи себептерге байланысты, қала орталығында салыстырмалы түрде аз теміржол көпірлері бар. Орталық Лондонда бар-жоғы үш теміржол көпірі бар, олардың тек біреуі астана бойынша үздіксіз қызмет көрсетеді. Осының салдарынан, теміржол құрылысшылары қала орталығында көпір салудың орнына өзеннің астынан туннель салуға мәжбүр болды. Керісінше, теміржол көпірлері қала орталығының батысында жиі кездеседі. Тағы бір тарихи фактор – Лондон портының болуы, ол 1980 жылдарға дейін үлкен кемелердің өзенге Лондон қаласына дейін жоғары ағысқа қарай кіруіне мүмкіндік берді. 1991 жылы Дартфордтағы Елизавета II көпірі салынғанша, Темзадағы ең шығыс көпірі орталық Лондондағы Тауэр көпірі болды. Тіпті қазір де Дартфорд өткелі Лондон мен теңіз арасында Темзаны автомобиль жолымен кесіп өтудің жалғыз жолын ұсынады. Өзеннің төменгі ағысындағы ені, технология жетілгенше және Елизавета II көпірі сияқты биік көпірлерді салуға мүмкіндік бергенше, келіп-кету үшін туннельдер ғана қол жетімді болды.