Кіріспе

Испан тіліндегі үнқатыс

Че (/tʃ//eɪ/; tʃe; tchê ˈtʃe;) – Аргентина, Уругвай, Боливия, Парагвай, Рио-Гранде-ду-Сул (Бразилия) және Валенсия (Испания) елдерінде кеңінен қолданылатын үнқатыс. Ол "сәлем!", "дос", "жігіт" мағыналарын білдіреді. Че көбінесе біреудің назарын аудару үшін қолданылады ("ей!", "дос!" сияқты ағылшын тілінде), бірақ ол сөзді толтыру үшін де жиі пайдаланылады ("әрине", "олай" сияқты ағылшын тілінде). Аргентиналық революционер Эрнесто "Че" Гевара осы сөзді жиі қолданғандықтан осы лақап атын алған, бұл оның кубалық серіктерін қыдырған.

Қолданылуы

Испан Америкасында "ше" сөзінің алғашқы қолданылуы 19 ғасырдағы аргентиналық жазушы Эстебан Эчеверрияның "Қырғын алаңы" ("El matadero") атты әңгімесінде кездеседі. Әңгіме 1871 жылы, жазушының өлімінен кейін жарияланды, бірақ оқиға Роса дәуірінде, 1838-1839 жылдары өтеді. "Ше, қара әйел, мен сені кесіп тастамай тұрып, осы жерден кетіп қал!" – деп айқайлады қасапшы. ("Che, negra bruja, salí de aquí antes de que te pegue un tajo—exclamaba el carnicero.")

Фолкленд аралдары

Фолкленд аралдарында "che" сөзі ағылшын тілінде кеңінен қолданылады ("G'day che, how's things?"). Оны "chay" деп те жазуға болады. Кейде бұл сөзді ерекше дәстүрлі Фолкленд аралдарының тұрғынын сипаттау үшін қолданады ("Ол нағыз ше").

Валенсия

Испанияда "che" Валенсия және Террес-де-л-Эбре аймақтарында, сондай-ақ Каталонияда ("xe" деп жазылады) жиі қолданылатын үнсіз сөз. Валенсия тілінде "xe" деп жазылғанда, ол көбінесе наразылықты, қызығушылықты немесе тітіркенуді білдіреді. "Xe!" – валенсиялықтардың өзіндік ерекшелігін көрсететін белгілердің бірі, сондықтан, мысалы, "Валенсия КФ" футбол клубын көбінесе "Xe командасы" деп атайды.

Филиппин

Филиппинде, "че" (сондай-ақ "чех" деп те жазылады) басқа адамды тоқтату немесе сөзін үзу үшін қолданылады, бұл ағылшын тіліндегі "Кешір, бірақ!" немесе "Тыныштық!" сияқты мағына береді.