Кіріспе

Үндістанның азаттық күрескері (қайтыс 1963)

Пингали Венкая (2 тамыз 1876/8 – 4 шілде 1963) – Үндістанның азаттық күрескері. Ол алғашқы Үндістанның ұлттық туының негізі болған тудың авторы. Сонымен қатар ол лекциятор, жазушы, геолог, педагог, ауыл шаруашылығы маманы және полиглот болған. Венкаяның тудың алғашқы нұсқасы қызыл және жасыл түстерден тұрды – қызыл индустарды, ал жасыл елде тұратын мұсылмандарды көрсетеді. Гандидің ұсынысымен Венкая Үндістандағы барлық басқа діндер мен конфессияларды бейнелеу үшін ақ жолақ қосты. 1921 жылдан бастап Венкаяның туы Конгресс отырыстарының барлығында ресми емес түрде қолданылып келді. Тудың қазіргі түрі 1947 жылғы 22 шілдеде Конституциялық жиналыстың отырысында қабылданды. Оның ата-анасы Хануманта Райуду мен Венката Ратнам болды. Ол Мачилипатнамадағы индус мектебінде оқыды, бірақ балалық шағын Кришна ауданындағы Ярлагадда және Педакаллепалли сияқты әртүрлі жерлерде өткізді. Ол Памарру ауылының қаранымының қызы Рукминаммаға үйленді. 19 жасында Британдық Үндістан армиясына қатысып, Екінші Бур соғысы (1899–1902) кезінде Оңтүстік Африкаға жіберілді, сол жерде ол Гандимен алғаш рет кездесті. Венкаяны «Алмас Венкая» деп те атады, себебі ол алмаз өндіруде сарапшы болған. Ол мақтаның негізгі сорттарын зерттеуге көп уақыт арнағандықтан және Камбоджа мақтасы деп аталатын сортты егжей-тегжейлі зерттегендіктен, оны «Патти Венкая» (Мақта Венкая) деп те атады. Ол жапон және урду тілдерін меңгерген полиглот еді.

Ұлттық тудың дизайны

Венкая 1906 жылы Калькуттада Дадабхай Наоруджидің басшылығымен өткен Бүкіл Үндістан конгресс комитетінің (AICC) сессиясына қатысқанда, конгресс отырыстарында британ туын көтеру идеясына қарсы болғандықтан, Үнді ұлттық конгресі үшін ту жасауға шабыланды. Ганди Венкаядан сессияда тудың жобасын ұсынуды сұрағанда, ол оны үш сағаттың ішінде дайындады. Венкая Гандиге хади матасынан жасалған тудың қарапайым үлгісін көрсетті. Бұл алғашқы ту қызыл және жасыл түстерде болды, онда қызыл индустарды, ал жасыл мұсылмандарды бейнелейтін. Гандидің ұсынысымен Венкая елдегі басқа да дін мен конфессияларды көрсететін ақ жолақты қосты. Туды 1931 жылы жолақтардың реті өзгертіліп, қызыл түс қызғылт сарыға ауыстырылғанмен, AICC оны ресми түрде қабылдамады, бірақ ол бүкіл елде қолданысқа енді. 1921 жылдан бері Венкая жасаған ту конгресс отырыстарында бейресми түрде қолданылып келеді. Ту 1947 жылдың 22 шілдесінде, Үндістанның тәуелсіздігіне жиырма күн қалғанда Конституциялық Ассамблея отырысында қазіргі түрінде қабылданды.

Өлім және мұра

Венкая Ганди идеологиясына сәйкес қарапайым өмір сүрді және 1963 жылы қайтыс болды. Венкаяның қызы Гантсала Сейта Махалакшми 2022 жылдың 21 шілдесінде 100 жасында дүние салды. Венкая мен алғашқы тудың құрметіне 2009 жылы пошта маркасы шығарылды. 2014 жылы «All India Radio» Виджавада станциясы оның атымен аталды. 2012 жылы оның есімі қайтыс болғаннан кейін «Бхарат Ратна» орденіне ұсынылды, бірақ орталық үкіметтен жауап келген жоқ. 1992 жылы Андхра-Прадештің сол кездегі бас министрі Н.Т. Рама Рао Хайдарабадтағы «Necklace Road» көшесіндегі 31 мемлекеттік тұлғаның бірі – Венкаяның ескерткішіне тапсырыс берді. 2015 жылдың қаңтар айында Виджавададағы «All India Radio» ғимаратының алдында сол кездегі қала құрылысы министрі Венкая Найду оның ескерткішінің ашылу салтанатын өткізді. Венкаяның бірнеше ескерткіштері Андхра-Прадеш штабының барлық аймақтарында орнатылды.