Кіріспе

Король Георгий V класының линкоры HMS King George V 1910 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған төрт дредноут линкорының бас кемесі болды. Ол өзінің қызметінің көп бөлігін Жеке және Ұлы флоттарға тағайындалып, көбінесе флагмандық кеме ретінде пайдаланды. 1914 жылдың соңында Скарборо, Хартлпул және Уитби қалаларын бомбалаған неміс кемелерін тоқтатуға жасалған сәтсіз әрекетке, 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасына және 19 тамыздағы шешімсіз шайқасқа қатысқаннан басқа, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілік және жаттығулардан тұрды. Соғыстан кейін King George V Жеке флоттың, содан кейін Резервтік флоттың флагманы болды және 1920 жылдың соңында Жерорта теңіз флотына тағайындалды. Кеме 1922 жылдың қыркүйегінде Смирнаның Ұлы өрті кезінде босқындарды эвакуациялады және 1923 жылдың басында елге оралды. King George V резервке жіберілді және 1926 жылдың соңына дейін оқу кемесі ретінде пайдаланылды, содан кейін Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес сол жылдың соңында металл тескілеуге сатылды.

Дизайн және сипаттама

King George V класының кемелері бұрынғы King George V кемесінің кеңейтілген және жетілдірілген нұсқалары ретінде жобаланған. Олардың жалпы ұзындығы 594 фут (181 м), ені 89 фут (27 м) және сусымасы 28 фут (9 м) болды. Олар қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суырылды; 1918 жылға қарай кеменің толық жүктемедегі сусымасы артты. Кеменің құрамында аяқталу кезінде 869 офицер және сарбаз, ал 1916 жылы 1114 адам болды. King George V класының кемелері екі жиынтық Parsons тікелей жетекті бу турбиналарымен жабдықталған, әрқайсысы екі шпиндельді қозғалтады, бу 18 Babcock & Wilcox қазандықтарымен қамтамасыз етілді. Турбиналар қуаты және кемелерге жылдамдық беруге арналған. 1912 жылғы 4 қарашадағы теңіз сынақтарында King George V кемесі ең жоғары жылдамдыққа жетті. Ол круиздік жылдамдықта жүру үшін жеткілікті көмір мен отын майын алып жүрді.

Қару-жарақ және бронь

Орион класы сияқты, King George V кемелері де 10 артқы жүктемелі (BL) Mark V зеңбірегімен, гидравликалық қуатпен жұмыс істейтін екі зеңбірек мұнараларымен жабдықталған, барлығы орта сызықта орналасқан. Мұнаралар алдыңғы жағынан артқы жағына қарай 'A', 'B', 'Q', 'X' және 'Y' деп белгіленген. Олардың қосалқы қарулары 16 BL Mark VII зеңбірегінен тұрды. Олардың сегізін алдыңғы құрылымға, төртеуін артқы құрылымға, ал төртеуін алдыңғы басты зеңбірек мұнараларының жанындағы корпустың казематтарына орнатты, барлығы жеке орналасқан. Сонымен қатар, 4 фунттық салюттеу зеңбіректері де болды. Кемелер үш 21 дюймдік (533 мм) су асты торпеда түтігімен жабдықталды, олардың біреуі әрбір бортында және тағы біреуі кормасында орналасқан, олар үшін 14 торпеда қарастырылған. King George V класындағы кемелер су сызығындағы брондалған белдікпен қорғалған, ол бастиондардың арасында созылған. Палубаларының қалыңдығы 1,5-4 дюйм аралығында болды, ең қалың бөліктері кормадағы рульдік механизмді қорғауға арналған. Басты батарея мұнараларының алдыңғы беттері брондалған, ал мұнаралар барбеттермен бекітілген. 1914 жылдың қазанына қарай, екі ұшаққа қарсы (AA) зеңбірек қосылды. 1915-1916 жылдары торпедалық торлар алынып тасталды. Ютланд шайқасынан кейін шамамен қосымша палуба бронясы қосылды және бақылау мұнарасының үстіне орташа қашықтықтағы дайыза көздегіш орнатылды. Сол кезде кемеде желкенді шарды пайдалануға көшкені анықталды. 1917 жылдың сәуір айында 4 дюймдік зеңбіректер корпустың казематтарынан алынып тасталды, себебі олар ауыр теңізде жиі қолдануға жарамсыз болды. Казематтар жабылып, кейбір бөліктері тұрғын үй ретінде пайдаланылды. Сол жылы бақылау пункті кеңейтіліп, алдыңғы мачтаға қосымша салмақты көтеруге арналған толық өлшемді үш аяқты тіреулер орнатылды. 1917-1918 жылдары кормадағы торпеда түтігі алынып тасталды, ал 1918 жылы 'B' және 'Q' мұнараларының төбелеріне ұшу платформалары орнатылды.

Құрылыс және мансап

Ұлыбританияның биліктегі королі Жорж V-нің есімімен аталған "King George V" Корольдік теңіз күштерінде осы атпен қызмет еткен алғашқы кеме болды. Бастапқыда кемеге "Royal George" деп атау жоспарланған, бірақ 1910 жылы қайта аталды. Ол 1911 жылғы 16 қаңтарда Портсмут қаласындағы HM Dockyard кемежайында салынды және 9 қазан күні суға жіберілді. Бір жылдан астам уақыттан кейін, 1912 жылғы қарашада 1 961 096 фунт стерлинг сомасында аяқталды. Кейіннен оған үш әпке кеме қосылды және олар Германияның Киль қаласындағы Кайзер Вильгельм каналының қайта ашылуына арналған салтанаттарда Корольдік теңіз күштерін ұсынып тұрды, бұл шара 1914 жылғы 23-30 маусым аралығында Киль апталығымен бірге өтті. Гессен және Рейн ханшайымы Ирен және оның ұлдары 24 маусымда "King George V" кемесіне барды, ал ертесі күні император Вильгельм II келді. 26-сы күні кемеде Кильдің барлық көрнекті тұлғалары шақырылған "үй иесі" шарасы өтті, адмирал Варрендердің әйелі Мод үй иесі қызметін атқарды. 29 маусымда Варрендер Императорлық Германия теңіз күштерінің көптеген жоғары шенді адмиралдарын, соның ішінде Грос-адмирал (Ұлы адмирал) Альфред фон Тирпицті, адмиралдар Фридрих фон Ингеноль мен Карл фон Кёрперді тамаққа шақырды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың 17-20 шілдесі аралығында король Георг V сынақ мобилизациясына және флотты тексеруге қатысты. 25 шілдеде Портлендке келген ол төрт күннен кейін Отандық флоттың қалған бөлігімен бірге Скапа-Флоға кетуге бұйрық алды, бұл неміс императорлық флотынан күтпеген шабуылдан флотты қорғау мақсатында жасалды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Отандық флот Ұлы флот ретінде қайта ұйымдастырылды және адмирал сэр Джон Джелликоудың басқаруына берілді. Скапа-Флоудағы су асты кемелері туралы көптеген хабарлардан кейін Джеллико ондағы қорғаныстың жеткіліксіз екеніне көз жеткізіп, қорғаныс нығайтылғанша Ұлы флотты басқа базаларға таратуға бұйрық берді. 16 қазанда 2-ББ Шотландияның батыс жағалауындағы Лох-на-Килге жіберілді. Эскадрилья 27 қазан күні таңертең Ирландияның солтүстік жағалауында артиллериялық жаттығуларға шықты, ал оның туыс кемесі бірнеше күн бұрын неміс көмекші миналаушы кемесі орнатқан минаға соқты. Кеме су асты қайығымен торпедаланғанын ойлап, басқа даредноуттар аймақтан кетуге бұйрық берілді, ал кіші кемелер көмек көрсетті. 1914 жылдың қараша айының соңында король Георг V-тің конденсаторларында ақаулар пайда болды, тіпті ол жаңа ғана жөндеуден оралған еді. Бұл кемені жөндеуге мәжбүр етті, оның портындағы конденсатордың құбырлары ауыстырылды, бұл жұмыс 12 желтоқсанға дейін аяқталды.

Скарборо, Хартлпул және Уитби қалаларын бомбалау

Корольдік флоттың 40-шы бөлмесі контрадмирал (контрадмирал) Франц фон Хиппердің I скаутингтік тобының төрт ұрыс крейсерін пайдалана отырып, желтоқсанның ортасында Скарборо, Хартлпул және Уитбиге неміс шабуылына арналған жоспарларды қамтитын неміс радио қатынасын ұстап алды және шифрлады. Радио хабарларында Хипперді 14 дрейдноут және 8 пре-дрейдноутпен күшейтілетіні айтылмаған. Екі жақтың кемелері 15 желтоқсанда өз базаларынан шықты, британдықтар неміс кемелерін кері қайтар жолда тосқауылға түсіруді ниеттенді. Олар 2-ші ұрыс эскадрильясының алты дредноутын – Король Георг V және оның әпкелерін, сондай-ақ, вице-адмирал Дэвид Биттидің төрт ұрыс крейсерін қолдау үшін негізгі күштермен бірге жинады. Екі жақтың да алғы күзет күштері 16 желтоқсанның таңертеңгі қараңғысында, ауа райы нашар болғанда бір-біріне соқтығысты. Немістер алғашқы атыс алмасуда басымдық алып, бірнеше британдық эсминецтерін қиратып жіберді, бірақ Ашық теңіз флотының қолбасшысы фон Ингенохл таңертең британдық эсминецтердің жаппай шабуылынан қауіптеніп, кемелеріне кері бұруға бұйрық берді. Британдықтардың бірқатар қателіктері мен жаңылыстары Хиппердің кемелеріне Биттидің күштерімен қақтығысудан қашуға мүмкіндік берді.

1915-1916 жылдар

Кеменің оң жақтағы конденсаторының қайта түтіктелуі желтоқсанның соңынан 1915 жылдың 4 қаңтарына дейін жалғасты. Джелликоның кемелері, соның ішінде Король Георг V, 10–13 қаңтарда Оркней мен Шетланд аралдарының батысында оқ-дәрі жаттығуларын өткізді. 23 қаңтар күні кешке Ұлы флоттың көп бөлігі Беттидің ұрыс крейсерлерін қолдау үшін шықты, бірақ келесі күні Доггер Банкі шайқасына қатысу үшін флот тым алыс болды. 7–10 наурызда Ұлы флот Солтүстік теңіздің солтүстігінде тексеру жүргізіп, оқу маневрлерін өткізді. Тағы бір сондай круиз 16–19 наурызда өтті. 11 сәуірде Ұлы флот Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде патрульдеуге шықты және 14 сәуірде портқа оралды; 17–19 сәуірде аймақта тағы бір патрульдеу болды, содан кейін 20–21 сәуірде Шетланд аралдарында оқ-дәрі жаттығулары өтті. Ұлы флот 17–19 мамыр және 29–31 мамыр күндері Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде тексерулер жүргізді, бірақ ешқандай неміс кемесіне кездеспеді. 11–14 маусым аралығында флот Шетландтың батысында оқ ату және жауынгерлік жаттығулар өткізді, ал 11 шілдеден бастап Шетланд маңында тағы оқулар болды. 2-ББ 2 тамызда Морей-Фертте оқ ату жаттығуларын өткізіп, содан кейін Скапа-Флоуға оралды. 2–5 қыркүйекте флот Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде тағы бір круизге шығып, оқ-дәрі жаттығуларын өткізді. Айдың қалған бөлігінде Ұлы флот көптеген оқу-жаттығулар жасады. Кеме, Ұлы флоттың көп бөлігімен бірге, 13–15 қазан аралығында Солтүстік теңізде тағы бір тексеру жүргізді. Шамамен үш аптадан кейін Король Георг V 2–5 қарашада Оркней аралдарының батысында тағы бір флоттық оқу-жаттығу операциясына қатысып, желтоқсан айының басында жаттығуды қайталады. Уоррендер 16 желтоқсанда вице-адмирал сэр Мартин Джерраммен ауыстырылды. 1916 жылдың 10 ақпанында Ұлы флот Доггер Банкі маңында неміс кемелерінің британдық жеңіл күштеріне жасаған шабуылына жауап ретінде жасақталды, бірақ екі күннен кейін неміс кемелерінің жойғыштан үлкені қатыспағаны анықталған соң қайта шақырылды. Флот 26 ақпанда Солтүстік теңізде круизге шықты; Джеллико Гарвич күшін Хелиголанд шығанағын тексеруге пайдалануды жоспарлаған, бірақ нашар ауа райы Солтүстік теңіздің оңтүстігінде операция жүргізуге мүмкіндік бермеді. Сондықтан операция теңіздің солтүстік бөлігімен шектелді. Тағы бір тексеру 6 наурызда басталды, бірақ келесі күні ауа райы тым нашар болғандықтан тоқтатылды. 25 наурыз түнінде Король Георг V және флоттың қалған бөлігі Скапа-Флоудан Беттидің ұрыс крейсерлері мен басқа жеңіл күштерді қолдау үшін Тондерндегі неміс цеппелин базасына шабуыл жасады. Ұлы флот 26 наурызда осы аймаққа жеткен кезде британдық және неміс күштері бұрыннан шайқастан шығып, күшті дауыл жеңіл кемелерге қауіп төндірді, сондықтан флотқа базаға оралуға бұйрық берілді. 21 сәуірде Ұлы флот Хорнс рифінде демонстрация өткізді, немістердің назарын аудару үшін, ал Императорлық Ресей теңіз флоты Балтық теңізіндегі қорғаныс миналарын қайта орналастырды. Флот 24 сәуірде Скапа-Флоуға оралды және немістер Лоустофтқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр деген хабарламаларға жауап ретінде оңтүстікке қарай жүрді, бірақ немістер кері қайтқаннан кейін ғана аймаққа жетті. 2–4 мамырда флот Хорнс рифінде немістердің назарын Солтүстік теңізде ұстап тұру үшін тағы бір демонстрация өткізді.

Ютландия шайқасы

Ұлы флоттың бір бөлігін алдап, жою мақсатында, 16 дрейдноуттан, 6 пре-дрейдноуттан және қолдау кемелерінен құралған Ашық теңіз флоты 31 мамыр күні таңертең Джейд шығанағынан шықты. Флот Хиппердің бес жеңіл крейсерімен бірге сапарлады. 40-шы бөлім неміс радиохабарламаларын ұстап, операция жоспарларын шифрдан шығарды. Жауап ретінде Адмиралтейство 28 дрейдноуттан және 9 жеңіл крейсерден тұратын Ұлы флотқа, Ашық теңіз флотын тоқтатып, жою үшін түні бойы шабуылға шығуға бұйрық берді. 31 мамырда капитан Фредерик Филд басқаруындағы Король Георг V, жауынгерлік шегіністің алдыңғы кемесі болды. Ол шамамен 19:17-де екі залп жасады, барлығы тоғыз жалпы мақсаттағы, қанаты бар снарядтарды жеңіл крейсерге бағыттады, бірақ 19:22-де эсминецтердің шабуылынан қашу үшін бұрылуға мәжбүр болды, содан кейін 1-ші жеңіл крейсер және 2-ші крейсер эскадрильясының кемелерінен қашу үшін тағы бұрылды. Бұл кеме соғыс барысында оқ атқан жалғыз жағдай болды.

Кейінгі қызмет

Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжыған кезде Ашық теңіз флотына тұзақ құру үшін теңізге шықты, бірақ бірқатар қате байланыстар мен қателіктер Джелликоудың неміс флотын портқа қайтқанға дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция кезінде неміс суасты қайықтары екі жеңіл крейсерді батырды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі бөлімдерін 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство келісіп, егер неміс флоты Ұлыбританияға шабуыл жасаса немесе оны қолайлы жағдайларда шайқасқа мәжбүр ету мүмкіндігі болмаса, Ұлы флот теңізге шықпайтынын белгіледі. Вице-адмирал сэр Джон де Робек 3 желтоқсанда Джеррамды қызметтен босатылған. 1918 жылдың сәуір айында Ашық теңіз флоты Норвегияға бағытталған британдық конвойларын шабуылдау үшін қайтадан теңізге шықты. Олар операция кезінде қатаң сымсыз байланыс үнсіздігін сақтады, бұл 40-шы бөлме криптоаналитиктеріне Ұлы флоттың жаңа қолбасшысы адмирал Биттіге ескерту беруге мүмкіндік бермеді. Британдықтар операция туралы соғыс крейсерінде болған апаттан кейін ғана білді, ол радио байланысын бұзуға және неміс командиріне өзінің жағдайы туралы хабарлауға мәжбүр болды. Битти содан кейін Ұлы флотқа немістерді тоқтату үшін теңізге шығуға бұйрық берді, бірақ ол немістер Германияға қайтып келгенге дейін Ашық теңіз флотына жете алмады. Кеме 21 қарашада Ашық теңіз флоты тапсырған Шотландияның Розит қаласында болды және ол 1919 жылдың 1 наурызына дейін 2-ші шайқас эскадрильясының құрамында қалды.

Соғыстан кейінгі іс-шаралар

1 мамырда «Король Георг V» 3-ші шайқас эскадрильясына бекітілді және вице-адмирал сэр Генри Оливердің флагманы ретінде қызмет етті, ол Ұлттық флотқа және эскадрильяға қолбасшылық етті; ол 22 наурызда қолбасшылық міндетін қабылдады. 1 қарашада 3-ші шайқас эскадрильясы таратылды және «Король Георг V» Портсмуттегі резервтік флотқа ауыстырылды. Ол әлі де Оливердің флагманы болды, бірақ ол енді резервтік флоттың қолбасшысы еді. 1920 жылдың 14 қыркүйегінде кеме резервтік флоттың флагманы қызметінен алынды және Жерорта теңізі флотының 4-ші шайқас эскадрильясына тағайындалуға дайындық үшін жөндеу жұмыстары басталды. 1923 жылдың қаңтарында кеме елге оралып, Девонпортта артиллериялық жаттығу кемесі болды. Қараша айында ол бұл міндеттен босатылды және «Король Георг V» резервке жіберілді. Содан кейін ол HMS Impregnable оқу орталығына тағайындалды. 1926 жылдың 28 қыркүйегінде кеме қызметтен шығарылды және Вашингтон теңіз келісімінің тоннаждық шектеулерін сақтау үшін 1 желтоқсанда жоюға тізімге енгізілді. Сол айда «King George V» Alloa Shipbreaking Company компаниясына сатылды және 1927 жылдың 27 қаңтарында Розитке жеткізіліп, сүбу үшін дайындалды.