Бірінші дүниежүзілік соғыстағы «Audacious» кемесінің қасіреті

Кіріспе

Король Георг V классындағы линкор

HMS Audacious – 1910 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған төртінші және соңғы дредноут линкоры. 1913 жылы құрылысы аяқталғаннан кейін, ол өте қысқа мерзімдегі қызметін Жеке және Ұлы флоттарда өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында кеме Ирландияның Донегал графтығының солтүстік жағалауында неміс теңіз минасына тапты да батып кетті. Audacious кемесі баяу-баяу суға батып, экипаждың барлығы құтқарылды, бірақ британдықтар оны жағаға сүйреп алып шыға алмағандықтан, ақыры суға кетті. Дегенмен, жақын жердегі крейсердегі бір кіші офицер кеме жарылғанда сынықтардан қаза тапты. Американдық туристер құтқару кемелерінің бірінде батып келе жатқан линкорды суретке түсіріп, бейнежазбаға алғанмен, Әскери-теңіз министрлігі кеменің жоғалуы туралы ақпаратты жарияламай, немістердің Ұлы флоттың әлсіреуінен пайда табуына жол бермеді. Бұл – теңіз миналары салдарынан батқан ең ірі соғыс кемесі.

Дизайн және сипаттама

Король Георг V класының кемелері алдыңғы кемелердің кеңейтілген және жақсартылған нұсқалары ретінде жобаланды. Олардың жалпы ұзындығы 597 фут (182 м), ені 89 фут (27 м) және сусымасы 28 фут (9 м) болды. Олар қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде ығысты. 1914 жылы «Аудасиус» экипажында 860 офицер және сарбаз болды. King George V класының кемелері екі Парсонс тікелей жетекті бу турбиналарымен жабдықталған, әрқайсысы 18 «Ярроу» қазандығымен қамтамасыз етілген буды пайдалана отырып, екі шпиндельді қозғалтады. Турбиналардың жалпы қуаты және олардың мақсаты – «Аудасиус» кемесіне белгілі бір жылдамдық беру болды. Ол жеткілікті көмір мен отын майын тасымалдайтын, бұл оған круиздік жылдамдықта белгілі бір қашықтыққа жүруге мүмкіндік берді.

King George V класының кемелері су сызығындағы броньды белдеумен қорғалған, ол басты мұнаралардың арасында созылған. Олардың палубаларының қалыңдығы 1,5-ден 4 дюймға дейін ауытқып, ең қалың бөліктері корпустың арт жағындағы рульді қорғауға арналған. Басты мұнаралардың беттері қалыңдықпен жабдықталған, ал мұнаралар барбеттермен бекітілген. «Аудасиус» Корольдік теңіз күштерінде осы атпен қызмет еткен үшінші кеме болды. Кеменің құрылысы 1911 жылдың 23 наурызында «Камелл Лэрд» кеме жасаушылығында басталды, ал 1912 жылдың 14 қыркүйегінде суға түсірілді. Ол 1913 жылдың тамызында 1,918,813 фунт стерлингке аяқталды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

17-20 шілде аралығында Audacious сынақ мобилизациясына және флотты тексеруге қатысты, бұл 1914 жылғы шілде дағдарысына британдық жауаптың бір бөлігі болды. 25 шілдеде Портленд аралына келгеннен кейін, төрт күн өткен соң Шотландия жағалауындағы Скапа-Флоға Отандық флоттың қалған бөлігімен бірге жолданды, Императорлық неміс теңіз флотының күтпеген шабуылынан флотты қорғау мақсатында. Тамыз айында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Отандық флот Ұлы флот ретінде қайта ұйымдастырылды және адмирал сэр Джон Джеллико басқаруына берілді. Келесі айда кеме Девонпорттағы HM Dockyard-та қайта жөндеуден өтіп, қазан айының басында Ұлы флотқа қайта қосылды.

Суға бату

Скапа-Флоудағы су асты кемелері туралы бірнеше рет хабарланғаннан кейін Джеллико қорғаныс жеткіліксіз деген тұжырымға келді және қорғаныс нығайтылмайынша Ұлы флотты басқа базаларға таратуға бұйрық берді. 16 қазанда 2-ші ұрыс эскадрильясы Шотландияның батыс жағалауындағы Лох-на-Килге жіберілді. Эскадрилья 27 қазан күні таңертең Ирландияның Тори аралынан артиллериялық жаттығулар үшін жолға шықты және «Аудациус» бірнеше күн бұрын Германияның көмекші минашы капитаны Сесил Дампирдің салған минасына соқты. Ол кемесі торпедаланған деп ойлап, су асты кемесі туралы ескерту берді; нұсқауларға сәйкес басқа даредноуттар аймақтан кетіп, кіші кемелерді артта қалдырды. Жарылыс кеменің түбінен 5 метр тереңдікте, кемедегі мотор бөлмесінің артқы жағында орналасқан көлденең қалқаның шамамен 3 метр алға қарай орын алды. Машина бөлмесі мен оған іргелес сыртқы бөліктерді бірден су басады, ал су орталық машина бөлмесі мен іргелес кеңістікке баяу таралады. Кеме тез арада 15 градусқа дейін сол жаққа қарай иілді, ол оң жақ жағында су басуға қарсы бөліктермен қысқартылды, сондықтан 09:45 шамасында, ол қатты толқынға айналған кезде, иілуі тоғыз градусқа дейін азайды. Жеңіл крейсер дайын тұрды, ал Джеллико барлық жойғыш пен сүйрегіштерге көмек көрсетуге бұйрық берді, бірақ «Аудасиус» кемесін сүйреуге ешқандай соғыс кемелерін жібермеді, өйткені су асты кемелерінен қауіп бар деп ойлады. «Ақ жұлдыз» кемесі зардап шеккен «Дредноуттың» апат шақыруын естіп, оқиға орнына келді. Кеме 40 шақырым жерге жетуге қабілетті болды және Дампир кемеге жағаға дейін жетуге мүмкіндік бар деп сенді, сондықтан ол «Аудасиус» кемесін оңтүстікке бұрып, Лоуг Свиллиге қарай бет алды. Кеме 24 шақырымды (15 миль) басып өткеннен кейін судың көтерілуі орта және оң жақ мотор бөлмелерін тастауға мәжбүр етті және ол 10:50-де тоқтады. Дампир барлық маңызды емес экипаждың ұшып кетуін бұйырды, «Ливерпуль» мен «Олимпик» қайықтары көмек көрсетті, ал 14:00-де тек 250 адам қалды. 13:30-да «Олимпик» кемесінің капитаны Герберт Хаддок «Аудасиус» кемесін сүйреп әкетуге кеңес берді. Дампир келісті, және эсминецтің көмегімен 30 минуттан кейін сүйрегіш желі өткізілді. Кемелер қозғала бастады, бірақ «Аудасиус» бірнеше рет желге қарсы айналғысы келген кезде арқан үзілді. «Ливерпуль» мен жаңа келген көмір тасымалдаушы кеме содан кейін соғыс кемесін сүйретіп алуға тырысты, бірақ кез-келген прогресс жасалмас бұрын желілер сынды. Бірінші ұрыс эскадрильясының командирі вице-адмирал сэр Льюис Бейли оқиға орнына «Камбриа» кемесімен келіп, құтқару операциясын қолға алды. Бір күн бұрын екі кемеге мина салынғандығын және су асты кемелерінің қауіп төндірмейтінін білгеннен кейін Джеллико Дредноут алдындағы ұрыс кемесін 17:00-де «Аудасиус» кемесін сүйреп әкетуге бұйрық берді. Дампир 50 адамнан басқалардың барлығын 17:00-де алып кетуді бұйырды, ал Бейли, Дампир және кемедегі қалған адамдар түн жамылғанда 18:15-те шығарылды. «Эксмоут» 20:45-те топқа жақындаған кезде, «Аудасиус» кемесі қатты иілді, тоқтады, содан кейін құлап кетті. Ол 21:00 дейін жоғары көтерілген тұмсықпен су бетінде қалды, содан кейін жарылыс болды, ол апатты заттарды ауаға 91 метр (300 фут) лақтырып жіберді, содан кейін тағы екеуі. Жарылыс «B» журналының аумағынан шыққан сияқты және оны бір немесе бірнеше жарылғыш снарядтардың олардың сөрелерінен құлап, жарылып, содан кейін журналдағы кордитке от жағудан туындаған болуы мүмкін. «Ливерпульде» бронь тақтасының бір бөлігі ұшып барып, қара офицерді өлтірді. Бұл су басу оқиғасына байланысты жалғыз зардап шеккен адам.

Repeated reports of submarines in Scapa Flow led Jellicoe to conclude that the defences there were inadequate and he ordered that the Grand Fleet be dispersed to other bases until the defences were reinforced. On 16 October, the 2nd Battle Squadron was sent to Loch na Keal on the western coast of Scotland. The squadron departed for gunnery practice off Tory Island, Ireland, on the morning of 27 October and Audacious struck a mine at 08:45, laid a few days earlier by the German auxiliary minelayer Captain Cecil Dampier, thinking that his ship had been torpedoed, hoisted the submarine warning; in accordance with instructions the other dreadnoughts departed the area, leaving the smaller ships behind to render assistance. The explosion occurred 16 feet (5 m) under the bottom of the ship, approximately 10 feet (3 m) forward of the transverse bulkhead at the rear of the port engine room. The engine room and the outer compartments adjacent to it flooded immediately, with water spreading more slowly to the central engine room and adjoining spaces. The ship rapidly took on a list to port of up to 15 degrees, which was reduced by counter flooding compartments on the starboard side, so that by 09:45, the list ranged up to only nine degrees as she rolled in the heavy swell. The light cruiser stood by, while Jellicoe ordered every available destroyer and tug out to assist, but did not send out any battleships to tow Audacious because of the supposed submarine threat. Having intercepted the stricken dreadnought's distress calls, the White Star ocean liner arrived on the scene. The ship could make and Dampier believed that he had a chance of making the 25 mile (40 km) to land and beaching the ship, so he turned Audacious south and made for Lough Swilly. The ship had covered 15 mile (24 km) when the rising water forced the abandonment of the centre and starboard engine rooms and she drifted to a stop at 10:50. Dampier ordered all non essential crew to be taken off, boats from Liverpool and Olympic assisting, and only 250 men were left aboard by 14:00. At 13:30, Captain Herbert Haddock, the captain of Olympic, suggested that his ship attempt to take Audacious in tow. Dampier agreed, and with the assistance of the destroyer , a tow line was passed 30 minutes later. The ships began moving, but the line snapped as Audacious repeatedly tried to turn into the wind. Liverpool and the newly arrived collier then attempted to take the battleship in tow, but the lines broke before any progress could be made. Vice Admiral Sir Lewis Bayly, commander of the 1st Battle Squadron, arrived on the scene in the ocean boarding vessel Cambria and took over the rescue operation. Upon learning that two ships had been mined in the area the day before, and that there was no threat from submarines, Jellicoe ordered the pre dreadnought battleship to sail at 17:00 for an attempt to tow Audacious. Dampier ordered all but 50 men to be removed at 17:00 and Bayly, Dampier and the remaining men on the ship were taken off at 18:15 with dark approaching. Just as Exmouth was coming up on the group at 20:45, Audacious heeled sharply, paused, and then capsized. She floated upside down with the bow raised until 21:00, when an explosion occurred that threw wreckage 300 feet (91 m) into the air, followed by two more. The explosion appeared to come from the area of 'B' magazine and was probably caused by one or more high explosive shells falling from their racks and exploding, then igniting the cordite in the magazine. A piece of armour plate flew and killed a petty officer on Liverpool. This was the only casualty in connection with the sinking.