Кіріспе
Британдық Корольдік теңіз күштерінің HMS Collingwood – 20-шы ғасырдың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған дредноут. Ол өмірінің бар сағатын "Үй" және "Ұлы флот" флоттарында өткізіп, көбінесе флагмандық кеме ретінде қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында Альберт ханзадасы (кейіннен Георг VI патша) бірнеше жыл кемеде болды. 1916 жылғы мамырдағы Ютландия шайқасында "Коллингвуд" шайқас шебінің ортасында болды және неміс броненосец крейсеріне жеңіл зақым келтірді. Осы шайқастан және 19 тамыздағы нәтижесіз қақтығыстан басқа, соғыс кезіндегі оның қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілік пен жаттығулардан тұрды. Соғыс аяқталғаннан кейін кеме ескірген деп танылды; ол резервке алынып, 1922 жылы металл тескілеуге сатылмас бұрын оқу кемесі ретінде пайдаланылды.
HMS Collingwood was a dreadnought battleship built for the Royal Navy in the first decade of the 20th century. She spent her whole career assigned to the Home and Grand Fleets and often served as a flagship. Prince Albert (later King George VI) spent several years aboard the ship before and during World War I. At the Battle of Jutland in May 1916, Collingwood was in the middle of the battleline and lightly damaged a German battlecruiser. Other than that battle, and the inconclusive action of 19 August, her service during the war generally consisted of routine patrols and training in the North Sea. The ship was deemed obsolete after the war; she was reduced to reserve and used as a training ship before being sold for scrap in 1922.
Дизайн және сипаттама
Сент-Винсент класының дизайны алдыңғы кластың дизайнынан туындады, оның көлемі, бронясы және қуатты қарулары сәл ұлғайтылды, сондай-ақ көптеген ұсақ өзгерістер енгізілді. «Коллингвуд» кемесінің жалпы ұзындығы 536 фут (163 м), ені 84 фут (26 м), ал қалыпты су тартылымы 28 фут (9 м) болды. Ол қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суға батты. 1911 жылы оның экипажы 758 офицер мен сарбаздық шендегілерден тұрды. «Коллингвуд» екі Парсонс тікелей жетекті бу турбиналарымен жабдықталған, әрқайсысы екі валды қозғалтатын, ал буды он сегіз «Ярроу» қазандықтарынан алды. Турбиналар қуаты жоғары болды және кемеге ең жоғары жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді. 1910 жылғы 17 қаңтарда өткен сегіз сағаттық теңіз сынақтарында кеме тек ең жоғары жылдамдыққа жетті. «Коллингвуд» жеткілікті көмір мен отын майын алып жүріп, круиздік жылдамдықта шамамен қашықтыққа саяхаттауға мүмкіндік алды.
Қару-жарақ және бронь
Сент-Винсент класы он мылтықпен жабдықталған (BL) 12 дюймдік (305 мм) Mk XI қаруларымен, бес қос мылтық мұнарасында орналасқан – үші ортасызда, ал қалған екеуі қанатты мұнаралар ретінде. Екіншілік, немесе торпедалық қайықтарға қарсы қару-жарақ, жиырма BL 4 дюймдік (102 мм) Mk VII зеңбірегінен тұрды. Осы зеңбіректердің екеуі алдыңғы және артқы орталық мұнаралардың үстіне, ал қалған ондауы соқпақсыз орнатылған қанатты мұнараларға орнатылды. Барлық зеңбіректер жеке орналасқан. Фридман QF Mark III зеңбірегін 40 калибрлі деп көрсетеді және 50 калибрлі BL Mark VII зеңбірегімен барлық ерте дредноуттар қаруланғанын айтады. Кемелер сонымен қатар үш 18 дюймдік (450 мм) торпеда түтігімен жабдықталған, біреуі әрбір бортында және үшіншісі кормасында. Үш орталық барбетка негізгі палубаның үстінен қалың бронямен қорғалған, ал төменгі палубаға қарай қалыңдығы азайды. Қанат барбеттері де ұқсас болды, бірақ сыртқы беттерінде 10 дюймдік броня болды. Зеңбірек мұнараларының алдыңғы беттері мен қабырғалары, сондай-ақ шатырлары бронямен жабдықталған. Алдыңғы бақылау мұнарасының алдыңғы және бүйірлік бөліктері 11 дюймдік бронялық плиталармен қорғалған, ал артқы бөлігі мен шатырының қалыңдығы тиісінше 8 дюйм және 3 дюйм болды.
Өзгерістер
Алдыңғы мұнараның шатырындағы қарулар 1911–1912 жылдары, ал үстіңгі құрылымдағы алдыңғы екі қару 1913–1914 жылдары алынып тасталды. Сонымен қатар, үстіңгі құрылымдағы барлық қаруларға қалқан орнатылды және көпір құрылымы алдыңғы үш аяқты мачтаның түбінде кеңейтілді. Соғыстың алғашқы жылы алдыңғы үш аяқты мачтаның жоғарғы бөлігіне отты басқару құрылғысы орнатылды. Осы уақытта алдыңғы үстіңгі құрылыстың негізі қайта жаңартылып, 4 дюймдік сегіз қару орналастырылды және мұнарадағы жоғарғы қарулар алынып тасталды, бұл оның қосымша қарулануын жалпы он төрт қаруға дейін азайтты. Сонымен қатар, 3 дюймдік зениттік (АА) қарулар қосылды. 1917 жылдың сәуір айында «Коллингвуд» 13 4 дюймдік торпедаға қарсы кемелік қаруларын, сондай-ақ бір 4 дюймдік және 3 дюймдік зениттік қаруларын орнатты. Ютландия шайқасынан кейін кеме корпусына қосымша броньдар қосылды. Соғыс аяқталар алдында зениттік қарулар артқы мұнаралар арасындағы палубадан артқы торпедалық түтікке көшірілді. 1918 жылы жоғары бұрышты қашықтық өлшегіш орнатылды және алдыңғы және артқы мұнаралардың шатырларына ұшу платформалары орнатылды. 1907 жылдың 26 қазанында тапсырыс берілді. 1910 жылдың 19 сәуірінде «Коллингвуд» капитан Уильям Пакенхемнің басшылығымен Отандық флоттың 1-ші дивизиясына қосылды. Ол флоттың басқа мүшелерімен бірге бейбіт уақыттағы жаттығуларға қатысты және 1911 жылдың 11 ақпанында Ферролдың жанындағы белгісіз жартасқа соғылып, түбіне зақым келтірді. 24 маусымда кеме Спитхедте король Георг V-ге арналған Корольдік флоттың парадына қатысты. Пакенхем 1 желтоқсанда капитан Чарльз Вон Лимен ауыстырылды. Мичман Принц Альберт (кейіннен король Георг VI) 15 қыркүйекте кемеге тағайындалды. «Коллингвуд» 1914 жылдың 18 сәуірінде қысқа круиз кезінде Альберттің үлкен ағасы, Уэльс принці Эдвардты қабылдады. 22 маусымда Колвилл туын түсіргеннен кейін кеме жеке меншікке көшті. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Отандық флот Ұлы флот ретінде қайта ұйымдастырылды және адмирал Джон Джелликоудың басшылығына берілді. Оның көп бөлігі қысқа уақытқа (22 қазан – 3 қараша) Ирландиядағы Лох-Свиллиде орналасты, ал Скападағы қорғаныс күшейтілді. 1914 жылдың 22 қарашасының кешінде Ұлы флот Солтүстік теңіздің оңтүстік жартысында нәтижесіз іздеу жүргізді; «Коллингвуд» вице-адмирал Дэвид Биттидің 1-ші крейсерлік эскадрильясын қолдап, негізгі күштермен бірге болды. Флот 27 қарашада Скапа-Флоу портына оралды. 1-ші ұрыс эскадрильясы Шетланд аралдарының солтүстік-батысына қарай жүріп, 8–12 желтоқсанда оқ ату жаттығуларын өткізді. Төрт күннен кейін Ұлы флот Скарборо, Хартлпул және Уитбиге жасалған неміс шабуылы кезінде шықты, бірақ ашық теңіз флотымен байланыс орната алмады. «Коллингвуд» және Ұлы флоттың қалған бөлігі 25–27 желтоқсанда Солтүстік теңізде тағы бір іздеу жүргізді. Ұлы флот, оның ішінде «Коллингвуд», 1915 жылдың 10–13 қаңтарында Оркни мен Шетландтың батысында оқ ату жаттығуларын өткізді. 23 қаңтар күні кешке Ұлы флоттың көп бөлігі Биттидің ұрыс крейсерлерін қолдау үшін шықты, бірақ «Коллингвуд» және флоттың қалған бөлігі келесі күні Доггер Банкі шайқасына қатыспады. Кеме 2 ақпанда Портсмут корольдік кеме жасақтарына қысқа уақытқа жөндеуге жіберілді және 18 ақпанда қайтып келді. 7–10 наурызда Ұлы флот Солтүстік теңіздің солтүстігінде іздеу жүргізді, оның барысында оқу маневрлері өткізілді. Тағы бір круиз 16–19 наурызда өтті. 1915 жылдың 25 наурызынан 14 сәуіріне дейін контр-адмирал Хью Эван Томас уақытша «Коллингвуд» кемесінде туын көтерді. 11 сәуірде Ұлы флот Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде патрульдік іс-шара жүргізді және 14 сәуірде портқа оралды; 17–19 сәуірде аймақта тағы бір патрульдік іс-шара өтті, содан кейін 20–21 сәуірде Шетланд аралдарында оқ ату жаттығулары өтті. Ұлы флот 17–19 мамыр және 29–31 мамыр күндері Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде неміс кемелерін таппай, іздеу жүргізді. 11–14 маусым аралығында флот Шетландтың батысында оқ ату жаттығуларын және ұрыс жаттығуларын өткізді. «Коллингвуд» 23–25 маусым аралығында Инвергордонға қысқа уақытқа тоқтады. Король Георг V 8 шілдеде кемені тексерді, контр-адмирал Эрнест Гонт уақытша «Коллингвудты» өзінің флагманы ретінде 24 тамыздан 24 қыркүйекке дейін және 10 желтоқсаннан 16 қаңтарға дейін қолданды. 1915 жылдың 2–5 қыркүйегінде флот Солтүстік теңіздің солтүстік шетінде тағы бір круизге шықты және оқ ату жаттығуларын өткізді. Айдың қалған бөлігінде Ұлы флот көптеген оқу-жаттығу жаттығуларын өткізді. Кеме, Ұлы флоттың көп бөлігімен бірге, 13–15 қазан аралығында Солтүстік теңізге тағы бір іздеу жүргізді. Шамамен үш аптадан кейін «Коллингвуд» 2–5 қарашада Оркнидің батысында флоттық оқу операциясына қатысты. 21 қарашада ол Портсмут корольдік кеме жасақтарына шағын жөндеуге шықты және 9 желтоқсанда қайтып келді. Ұлы флот 26 ақпанда Солтүстік теңізде круизге шықты; Джеллико Гелиголанд шығанағын тазалау үшін Харвич күштерін пайдалануды жоспарлаған, бірақ нашар ауа райы Солтүстік теңіздің оңтүстігіндегі операцияларға кедері келтірді. Нәтижесінде операция теңіздің солтүстік бөлігімен шектелді. Тағы бір іздеу 6 наурызда басталды, бірақ эскорттаушы эсминецтер үшін ауа райы тым нашар болғандықтан келесі күні тоқтатылды. 25 наурыз күні түнінде «Коллингвуд» және флоттың қалған бөлігі Биттидің ұрыс крейсерлерін және неміс зеппелин базасына шабуыл жасаған басқа жеңіл күштерді қолдау үшін Скапа-Флоудан шықты. 26 наурызда Ұлы флот аймаққа жеткен кезде британдық және неміс күштері бұрыннан-ақ қақтығыстан бас тартып, күшті дауыл жеңіл кемелерге қауіп төндірді, сондықтан флот базаға қайтаруға бұйрық берілді. 21 сәуірде Ұлы флот немістердің назарын аудару үшін Хорнс Рифінде демонстрация өткізді, ал Ресей флоты Балтық теңізіндегі қорғаныс миналарын қайта орналастырды. Флот 24 сәуірде Скапа-Флоуға оралды және қайта толықтырғаннан кейін немістер Лоустофтқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр деген хабарламаларға жауап ретінде оңтүстікке бет бұрды. Ұлы флот немістер шегінгеннен кейін аймаққа келді. 2–4 мамырда флот немістердің назарын Солтүстік теңізге аудару үшін Хорнс Рифінде тағы бір демонстрация өткізді.
Ютландия шайқасы
Ұлы флоттың бір бөлігін алдап, жою мақсатында, 16 дрейдноут, 6 эскадрадан бұрынғы кеме, 6 жеңіл крейсер және 31 торпедалық катерден тұратын неміс Ашық теңіз флоты 31 мамыр күні таңертең Жейд шығанағынан шықты. Флот контр-адмирал Франц фон Хиппердің бес шайқас крейсерімен және оларды қолдайтын крейсерлермен, торпедалық катерлермен бірге сапарлады. Корольдік теңіз күштерінің 40-шы бөлімі операция жоспарларын қамтитын неміс радиохабарламаларын ұстап алып, шифрлады. Жауап ретінде Адмиралтейство 28 дрейдноуттан және 9 шайқас крейсерінен тұратын Ұлы флотқа, Ашық теңіз флотын тоқтатып, жою үшін түні бойы шабуыл жасауға бұйрық берді. Коллингвуд, Ұлы флот шайқасқа орналасқаннан кейін, шайқас шебінің басынан он сегізінші кеме болды. Ұлы флот оқиға орнына жақындады. Он бес минуттан кейін Джеллико флотты шайқасқа дайындау үшін бұрылуға бұйрық берді. Круиздік құралымнан өту арғы дивизияларда қиындықтар тудырып, көптеген кемелер бір-бірімен соқтығыспау үшін жылдамдығын төмендетуге мәжбүр болды. Жалпы шайқастың алғашқы кезеңінде Коллингвуд 18:32-де негізгі қаруларынан зақымдалған жеңіл крейсерге сегіз залп жасады, бірақ қанша соққы тигені белгісіз. Содан кейін оның қосалқы қарулары Висбаденге көмекке келе жатқан эсминецке шабуыл жасады, бірақ оны зақымдамады. 19:15-те Коллингвуд жарылғыш снарядтардан (HE) екі залп жасап, нысанаға бір рет тиді, содан кейін тұманға сіңіп кетті. Снаряд неміс кемесінің лазаретінде жарылып, айналасындағы құрылымға зақым келтірді. Содан кейін, шамамен 19:20-да неміс эсминецтерінің шабуылы кезінде, кеме зақымдалған эсминецке негізгі қаруларынан атып, екі торпедадан сәтті қашып шықты. Бұл шайқас кезінде оның соңғы атысы болды. Неміс эсминецтерінің шабуылынан кейін Ашық теңіз флоты шайқастан шықты, ал Коллингвуд пен Ұлы флоттың қалған бөлігі шайқаста басқа ешқандай әрекет жасаған жоқ. Бұл, ішінара, флоттың бас штабында неміс флотының нақты орны мен бағыты туралы болған шатасуға байланысты болды; осы ақпаратсыз Джеллико өзінің флотын шайқасқа тарта алмады. 21:30-да Ұлы флот түнгі круиздік құралына қайта ұйымдастыруды бастады. 1 маусымның таңында Ұлы флот зақымдалған неміс кемелерін іздеп, аймақты шолып шықты, бірақ бірнеше сағат іздегеннен кейін ештеңе таба алмады. Коллингвуд шайқас кезінде негізгі қаруларынан 52 бронебойғыш, қапталды және 32 HE снарядты, ал 35 төрт дюймдік снарядты атты. Альберт ханзада шайқас кезінде алдыңғы мұнараны басқарған кіші лейтенант болды және шайқас басылғанда мұнара төбесінде ашық отырып күтті.
Кейінгі қызмет
Соғыстан кейін кеме вице-адмирал сэр Доветон Стюрдтың қолбасшылығындағы 4-ші шайқас эскадрильясына берілді, ол 1916 жылғы 8 тамызда «Коллингвудты» тексерді. Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжу кезінде Ашық теңіз флотына тұзақ құруға шықты, бірақ байланыс қателіктері мен қателіктердің салдарынан Джелликоу неміс флотын портқа қайтқанға дейін тоқтату мүмкін болмады. Операция кезінде екі жеңіл крейсер неміс суасты қайықтарының шабуылынан батты, бұл Джелликоуды 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай флоттың негізгі күштерін қолданудан бас тартуға мәжбүр етті, себебі неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты қауіптілік жоғары еді. Адмиралтейство келісіп, Ұлы флоттың неміс флоты Ұлыбританияға шабуыл жасағанда ғана немесе қолайлы жағдайларда шайқасқа мәжбүрлеу мүмкіндігі болғанда ғана теңізге шығатынын белгіледі. «Коллингвуд» қыркүйек айының басында Розиттегі қысқа мерзімді жөндеуден өтті, содан кейін Ұлы флотқа қайта қосылды. 29 қазанда Стюрд кемеге келіп, «Ютланд 1916» шайқасындағы ерлігі үшін марапаттады. Капитан Уилмот Николсон 1 желтоқсанда қысқа мерзімге командалық міндетті өз мойнына алды, ал 26 наурызда Капитан Коул Фаулер оны алмастырғаннан кейін жаңа шайқас крейсеріне ауысты. 1917 жылғы ақпан айында «Коллингвуд» 4-ші шайқас эскадрильясымен бірге бірнеше күнге тактикалық жаттығулар үшін теңізге шықты. Кеме 9 шілдеде Скапа-Флоуда болған кезде оның бауырлас кемесінің ұңғылары жарылып, жарылыстан үш теңізші қаза тапты, олардың денесін экипаж құтқарып алды. 1918 жылғы қаңтарда «Коллингвуд» және басқа ескі дредноуттар Норвегия жағалауында бірнеше күн жүрді, мүмкін Норвегияға бағытталған конвойды қашықтан қорғау үшін. Ұлы флоттың қалған бөлігімен бірге, кеме 23 сәуір күні түстен кейін радиохабарламалар неміс Ашық теңіз флотының Норвегияға баратын британдық конвойды ұстап алуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін теңізде екенін білдірді. Немістер британдық кемелерден алшақ болғандықтан, атыс болған жоқ. Қарашаның басында «Коллингвуд» Инвергордонға келді, онда жүзуші докта қысқа мерзімді жөндеу жұмыстары жүргізілді, және 21 сәуірде неміс Ашық теңіз флотының капитуляциясын қабылдауға үлкермеді. 23 қарашада RFA Ebonol май құю кемесіне жақындауға тырысқанда кемеге сәл зиян келді. 1919 жылғы қаңтарда «Коллингвуд» Девонпортқа ауыстырылды және Резервтік флотқа бекітілді. 18 наурызда Ұлы флот таратылғаннан кейін Резервтік флот Үшінші флот болып қайта аталды, ал «Коллингвуд» оның флагманы болды. 1 қазанда ол HMS Vivid-ке тендер болып, оқ-дәрілік және сымсыз телеграф (W/T) оқу кемесі ретінде қызмет етті. W/T мектебі 1920 жылғы 1 маусымда «Glorious» кемесіне ауыстырылды, ал артиллериялық оқулар тамыздың басында жалғасты; «Коллингвуд» резервке қайта оралды. 1921 жылғы 22 қыркүйекте ол оқу кемесі болды және 1922 жылғы 31 наурызда қызметтен босатылды. «Коллингвуд» 12 желтоқсанда Джон Кэшмор Лтд компаниясына металл тескілеуге сатылды және 1923 жылғы 3 наурызда Уэльс, Ньюпортқа жеткізілді.