Кіріспе
Беллерофон класының линкоры. HMS Беллерофон – 20-шы ғасырдың басындағы алғашқы онжылдықта Корольдік теңіз күштері үшін салынған үш дредноут линкорының бас кемесі. Ол өзінің барлық қызметін "Үй" және "Ұлы флот" флоттарында өткізді. 1916 жылғы мамырдағы Ютландия шайқасына және 19 тамыздағы нәтижесіз қақтығысқа қатысудан басқа, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілікке және жаттығуларға байланысты болды. Соғыс аяқталғаннан кейін кеме ескірген деп танылды және резервке қойылғанға дейін оқу кемесі ретінде пайдаланылды. "Беллерофон" 1921 жылы металл тескілеуге сатылып, келесі жылы бөлшектеліп таратылды.
HMS Bellerophon was the lead ship of her class of three dreadnought battleships built for the Royal Navy in the first decade of the 20th century. She spent her whole career assigned to the Home and Grand Fleets. Aside from participating in the Battle of Jutland in May 1916 and the inconclusive action of 19 August, her service during the First World War generally consisted of routine patrols and training in the North Sea. The ship was deemed obsolete after the war and was used as a training ship before she was placed in reserve. Bellerophon was sold for scrap in 1921 and broken up beginning the following year.
Дизайн және сипаттама
Беллерофон класының конструкциясы революциялық линкордың конструкциясы негізінде жасалған, оның өлшемдері, бронясы біршама арттырылып, қосалқы қару-жарағы күшейтілді. Беллерофонның жалпы ұзындығы 526 фут (160 м), ені 82 фут (25 м), ал қалыпты су айдауы 27 фут (8 м) болды. Ол қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суды ығыстырды. 1909 жылы экипажы 680 офицер мен сарбаз, ал 1910 жылы – 720 адамды құрады. Беллерофон екі Парсонс тікелей жетекті бу турбинасымен жабдықталған, әрқайсысы екі шпиндельді қозғалтады, буды он сегіз Babcock & Wilcox қазандықтарынан алды. Турбиналар жоғары қуаттылыққа ие болды және кемеге ең жоғары жылдамдық беруге арналған. 1908 жылғы 2 қарашада Беллерофон теңіз сынақтары кезінде ең жоғары жылдамдыққа жетті. Кемеде круиздік жылдамдықпен жүру үшін жеткілікті көмір және отын болды.
Қару-жарақ және бронь
Беллерофон класы бес қос мылтық мұнарасындағы он БЛ Mk X қақпақпен жүкті (BL) зеңбірекпен жабдықталған, үшi ортасынан, ал қалған екеуі қанатты мұнаралар ретінде орналасқан. Орталық желідегі мұнаралар алдыңғыдан артқа қарай "А", "Х" және "Y" деп белгіленген, ал сол және оң қанаттағы мұнаралар тиісінше "П" және "Q" аталған. Екінші, немесе торпедалық катерге қарсы қару-жарақ, 16 БЛ Mk VII зеңбірегінен тұрған. Осы зеңбіректердің екеуі алдыңғы және артқы орталық мұнаралардың және қанатты мұнаралардың үстіне қоршаусыз орнатылған, ал қалған сегізі суперструктураға орналастырылған. Барлық екінші қатардағы зеңбіректер жеке орналасқан. Кемелерге сондай-ақ үш 18 дюймдік (450 мм) торпеда түтігі орнатылған, біреуі әрбір бортында және үшіншісі кормада.
Өзгерістер
Алдыңғы бақылау мұнарасына тәжірибелік отты басқару директоры орнатылып, 1910 жылдың мамыр айында сынақтан өтті. 1913–1914 жылдары алдыңғы мұнара шатырындағы қарулар суперқұрылысқа көшірілді, ал қанатты мұнаралардың шатырындағы қарулар шамамен бір жылдан кейін артқы суперқұрылысқа қайта орнатылды; экипаждарды жақсырақ қорғау үшін суперқұрылыстағы барлық төрт дюймдік қарулар жабылды. Сонымен қатар, артқы мұнаралар арасындағы бұрынғы прожектор алаңына бір 76 мм (үш дюймдік) зениттік қару орнатылды. Одан кейін артқы мұнарадағы қарулар, сондай-ақ суперқұрылыстан бір жұп қару алынып тасталды. Шамамен сол кезде тағы бір үш дюймдік зениттік қару артқы мұнара шатырына қосылды. 1916 жылдың мамыр айына қарай алдыңғы үш аяқты мачтаның жоғары бөлігіне директор орнатылды, бірақ Ютландия шайқасы болған айдың соңына дейін толыққанды іске қосылмады. Шайқастан кейін қосымша палубалық бронь қосылды. Жыл ішінде кеме желкенді шарларды пайдалануға бейімделді. 1917 жылдың сәуір айында «Беллерофон» «Y» мұнарасындағы үш дюймдік зениттік қаруды төрт дюймдік қаруға ауыстырды және артқы торпедалық түтік алынып тасталды. 1918 жылы жоғары бұрышты қашықтық өлшегіш орнатылды, оң жақ артқы төрт дюймдік қару алынып тасталды және төрт дюймдік зениттік қару төрттік палубаға көшірілді. Соғыс аяқталғаннан кейін екі зениттік қару да алынып тасталды.
Құрылыс және мансап
Беллерофон мифтік грек батыры Беллерофонның есімімен аталып, Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен төртінші кеме болды. Кемеге 1906 жылдың 30 қазанында тапсырыс берілді және 1906 жылдың 3 желтоқсанында Портсмут қаласындағы HM Dockyard кемежайында құрылысы басталды. Ол 1907 жылдың 27 шілдесінде суға түсіріліп, 1909 жылдың ақпанында аяқталды. 16 желтоқсанда Ұлы флот Скарборо, Хартлпул және Уитбиге жасалған неміс шабуылы кезінде теңізге шықты, бірақ Ашық теңіз флотымен байланыс орната алмады. Беллерофон мен 4-ші ББ 24 желтоқсанда Гебрид аралдарының солтүстігінде нысаналарға оқ ату жаттығуларын өткізді, содан кейін 25-27 желтоқсанда Солтүстік теңізде тағы бір іріктеу үшін Ұлы флоттың қалған бөлігімен кездесті. Желиконың кемелері, соның ішінде Беллерофон, 1915 жылдың 10-13 қаңтарында Оркни және Шетланд аралдарының батысында артиллериялық жаттығулар жасады. 23 қаңтар күні кешке Ұлы флоттың көп бөлігі Беттидің шайқас крейсерлерін қолдау үшін теңізге шықты, бірақ олар келесі күні Доггер Банкі шайқасына қатысу үшін тым алыс болды. 7-10 наурызда Ұлы флот Солтүстік теңіздің солтүстігінде теңіз саяхаты жасады, оның барысында оқу маневрлері өткізілді. Тағы бір осындай саяхат 16-19 наурызда орын алды. 11 сәуірде флот Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде күзеттік қызмет атқарды және 14 сәуірде портқа оралды; 17-19 сәуірде аймақта тағы бір күзеттік қызмет атқарылды, содан кейін 20-21 сәуірде Шетланд аралдарының жанында артиллериялық жаттығулар өтті. Мамыр айында Беллерофон Девонпортта жөндеуден өтті. Флот 1916 жылдың 26 ақпанында Солтүстік теңізде саяхатқа шықты; Джеллико Харвич күштерінің крейсерлері мен эсминецтерін Хелиголанд шығанағын тазалау үшін пайдалануды жоспарлаған, бірақ нашар ауа райы Солтүстік теңіздің оңтүстігінде операциялар жүргізуге мүмкіндік бермеді. Нәтижесінде операция теңіздің солтүстік бөлігімен шектелді. Тағы бір теңіз саяхаты 6 наурызда басталды, бірақ келесі күні ауа райы нашарлағандықтан тоқтатылды. 25 наурыз күні түнінде Беллерофон және флоттың қалған бөлігі Скапа-Флоудан Беттидің шайқас крейсерлерін және басқа жеңіл күштерін қолдау үшін шықты, олар Тондердегі неміс «Цеппелин» базасына шабуыл жасады. Ұлы флот 26 наурызда аймаққа жеткен кезде британдық және неміс күштері бұрыннан-ақ қақтығыстан бас тартып, күшті дауыл жеңіл кемелерге қауіп төндірді, сондықтан флотқа базаға оралуға бұйрық берілді. 21 сәуірде Ұлы флот Хорнс рифінде немістердің назарын аудару үшін демонстрациялық әрекет жасады, ал Императорлық Ресей теңіз күштері Балтық теңізіндегі қорғаныс миналарын қайта орналастырды. Флот 24 сәуірде Скапа-Флоуға оралды және немістер Лоустофтқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр деген хабарламаларға жауап ретінде оңтүстікке бет алды, бірақ немістер шегінгеннен кейін ғана аймаққа жетті. 2-4 мамырда флот Хорнс рифінде немістердің назарын Солтүстік теңізде ұстау үшін тағы бір демонстрация жасады.
Ютландия шайқасы
Ұлы флоттың бір бөлігін алдап, жою мақсатында 16 дрейдноуттан, 6 пре-дрейдноуттан және қолдау кемелерінен құралған Ашық теңіз флоты 31 мамыр күні таңертең Джейд шығанағынан шықты. Флот вице-адмирал Франц Хиппердің бес жеңіл крейсерімен бірге сапарлады. Корольдік флоттың 40-шы бөлімі операция жоспарларын қамтитын неміс радиохабарларын ұстап алып, шифрлады. Жауап ретінде Адмиралтейство 28 дрейдноуттан және 9 жеңіл крейсерден тұратын Ұлы флотқа, Ашық теңіз флотын тоқтатып, жою үшін түні бойы шабуылға шығуға бұйрық берді. 31 мамырда «Беллерофон» ұрыс шегінің алдынан он төртінші кеме болды және осы уақытта неміс дрейдноуттарымен атысқан болуы мүмкін, бірақ ештеңе тигізгенін хабарламады. 19:17-де кеме жеңіл крейсерге атып, бір рет тиді, оқ кондырғы мұнарасынан сырғып өтті. Бүркіттелген, қақпақпен жабылған (APC) снарядтың келтірген жалғыз маңызды зақым – «Б» мұнарасындағы қашықтық өлшегішті жойған сынықтар болды. Шамамен он минуттан кейін «Беллерофон» негізгі қару-жарағымен бірнеше неміс эсминецтеріне шабуыл жасады, бірақ нәтиже болмады. Бұл кеме шайқас кезінде оқ атқан соңғы сәт еді. Кеме зақымдалған жоқ және шайқас барысында 62 он екі дюймдік снаряд (42 БТК және 21 жалпы тік, қақпақпен жабылған) және төрт дюймдік пулеметтерінен 14 снаряд атты.
Кейінгі қызмет
Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжыған кезде, Ашық теңіз флотына шабуыл жасау үшін шықты, бірақ бірқатар қате байланыстар мен қателіктер Джелликоудың неміс флотын портқа қайтқанға дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция барысында неміс суасты қайықтары екі жеңіл крейсерді батырды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі күштерін 55° 30' солтүстік градусынан оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство осымен келісіп, Ұлы флоттың неміс флоты Ұлыбританияға басып кірген жағдайда ғана немесе оны қолайлы жағдайда шайқасқа мәжбүр ету мүмкіндігі болғанда ғана теңізге шығатынын белгіледі. 31 тамызда Брюэн капитан Хью Уотсонмен ауыстырылды. Капитан Винсент Молтено 1918 жылдың 13 ақпанында қолбасшылыққа тағайындалды. Капитан Фрэнсис Митчелл 12 қазанда Молтеноны алмастырды.