Кіріспе

Беллерофон класы британдық HMS Superb – 20-шы ғасырдың басындағы алғашқы онжылдықта Корольдік теңіз күштері үшін салынған үш дредноуттың бірі. Ол өзінің мансабының басым бөлігін "Үй" және "Ұлы флот" флоттарында өткізді. 1916 жылғы мамырдағы Ютландия шайқасына және 19 тамыздағы нәтижесіз қақтығысқа қатысудан басқа, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілікке және жаттығуларға байланысты болды. 1918 жылғы қазанда "Суперб" Жерорта теңіз флотына жіберілді және оның бас штаб-көмкері болды. Соғыс 1918 жылдың қараша айында аяқталғаннан кейін ол Жерорта және Қара теңіздегі одақтас күштерге көмек көрсетті. Кеме ескірген деп танылды және 1919 жылдың басында елге оралғаннан кейін резервке алынды, содан кейін оқу кемесі ретінде пайдаланылды. "Суперб" 1920 жылы артиллериялық сынақтар үшін қолданылды, ал 1922 жылы нысана ретінде пайдаланылды. Кеме сол жылдың соңында металл тескілеуге сатылып, 1923 жылы бөлшектелді.

Дизайн және сипаттама

Беллерофон класының конструкциясы революциялық линкордың конструкциясынан алынған, оның өлшемдері, бронясы және күшті қосалқы қарулары біршама арттырылды. "Суперб" кемесінің жалпы ұзындығы 526 фут (160 м), ені 82 фут (25 м), ал қалыпты су айдауы 27 фут (8 м) болды. Ол қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суды ығыстырды. 1914 жылы оның экипажы 840 офицер мен сарбаздан тұрды. Беллерофон кемелері екі Парсон тікелей жетекті бу турбинасымен жабдықталған, әрқайсысы екі шпиндельді қозғалтады, ал буды он сегіз "Ярроу" қазандықтарынан алды. Турбиналардың қуаты жоғары жылдамдықты қамтамасыз етуге арналған. 1909 жылғы 2 сәуірде "Суперб" кемесінің теңіз сынақтары кезінде ол ең жоғары жылдамдыққа жетті. Кемеде круиздік жылдамдықпен жүру үшін жеткілікті көмір және отын болды.

Қару-жарақ және бронь

Беллерофон класы бес қос мылтық мұнарасындағы он БЛ Mk X қақпақпен жүкті (BL) зеңбірекпен жабдықталған, үшi орта сызық бойымен, ал қалған екеуі қанатты мұнаралар ретінде орналасқан. Орта сызықтағы мұнаралар алдыңғы жағынан артқа қарай "А", "Х" және "Y" деп белгіленген, ал сол және оң қанаттағы мұнаралар тиісінше "П" және "Q" аталған. Екіншілік, немесе торпедалық катерге қарсы қару-жарақ 16 БЛ Mk VII жеке орнатылған зеңбіректерден тұрған. Осы зеңбіректердің екеуі алдыңғы және артқы орта сызықтық мұнаралардың үстіне, ал қалған сегізі кеменің суперструктурасына орналастырылған. Кемелерге сондай-ақ үш 18 дюймдік (450 мм) торпеда түтігі орнатылған, біреуі әрбір бортында, ал үшіншісі кормада.

Өзгерістер

1914 жылы алдыңғы мұнара шатырындағы қарулар суперструктураға көшірілді, ал қанатты мұнаралардағы қарулар 1914–1915 жылдары артқы суперструктураға қайта орнатылды; суперструктурадағы төрт дюймдік қарулардың барлығы экипаждарын жақсырақ қорғау үшін жабылды. Бұған қоса, артқы мұнаралар арасындағы бұрынғы іздеу платформасына бір 76 мм үш дюймдік зениттік қару орнатылды. Біраз уақыттан кейін артқы мұнарадағы қарулар, сондай-ақ суперструктурадан бір жұп қару алынып тасталды. Шамамен сол кезде артқы мұнара төбесіне тағы бір үш дюймдік зениттік қару қосылды. 1915 жылдың мамырына қарай алдыңғы үш аяқты мачтаға отты басқару директоры орнатылды, ал бір жыл өткен соң Ютландия шайқасынан кейін қосымша палубалық броня қосылды. 1917 жылдың сәуір айында «Суперб» кемесі «Y» мұнарасындағы үш дюймдік зениттік қаруды төрт дюймдікке ауыстырды, ал артқы торпедалық түтік алынып тасталды. 1918 жылы жоғары бұрышты қашықтық өлшегіш орнатылды, оң жақ артқы төрт дюймдік қару алынып тасталды және төрт дюймдік зениттік қару төрттік палубаға көшірілді. Осы кезде кемеде 11 төрт дюймдік қару, сондай-ақ бір үш және бір төрт дюймдік зениттік қару болды. Соғыс аяқталғаннан кейін екі зениттік қару да алынып тасталды.

Құрылыс және мансап

Суперб – Корольдік теңіз күштерінде осы атпен қызмет еткен сегізінші кеме. Кемеге 1906 жылдың 26 желтоқсанында тапсырыс берілді және 1907 жылдың 6 ақпанында Армстронг Уитворт кеме құрылыс шиянында суға түсірілді. 7 қарашада қолданысқа беріліп, 1909 жылдың мамырында құрылысы аяқталды. Суперб 1911 жылдың қаңтарында Жерорта теңізі, Отандық және Атлант мұхиттары флоттарының бірлескен жаттығуларына қатысты және 24 маусымда Спитхедте король Георг V үшін өткен Флотты қарап тексеру кезінде болды. Бұл флотты немістердің күтпеген шабуылынан қорғау мақсатында жасалды. Капитан Прайс Льюс 28 шілдеде Хоуптің орнына келді. Тамыз айында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Отандық флот Ұлы флот ретінде қайта ұйымдастырылып, адмирал Джон Джелликоудың басқаруына берілді. Оның көп бөлігі қысқа мерзімге (22 қазан – 3 қараша) Ирландиядағы Лох-Свиллиде орналасты, ал Скападағы қорғаныс күшейтілді. 1-ші ББ Шетланд аралдарының солтүстік-батысына қарай круиз жасап, 8–12 желтоқсанда артиллериялық жаттығулар өткізді. Төрт күннен кейін Ұлы флот Скарборо, Хартлпул және Уитбиге жасалған неміс шабуылы кезінде теңізге шықты, бірақ Неміс ашық теңіз флотымен байланыс орната алмады. Суперб және Ұлы флоттың қалған бөлігі 25–27 желтоқсанда Солтүстік теңізде тағы бір тексеру жүргізді. 1915 жылдың 18 қаңтарында кеме турбиналарын жөндеу үшін Скапа-Флоудан Портсмутқа аттанды және 11 наурызда эскадрильясына қайта қосылды. Осы уақыт аралығында капитан Эдмонд Хайд Паркер Бентинктің орнына келді. Суперб кемесі 16 маусымда жөндеуден кейін Девонпорттан шығарылды. Ұлы флот 11 шілдеде Шетланд аралдарынан жаттығулар жасады. 2–5 қыркүйекте флот Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде тағы бір круиз жасап, артиллериялық жаттығулар өткізді. Айдың қалған бөлігінде флот 13–15 қазанда Солтүстік теңізге тағы бір жорық жасамас бұрын көптеген оқу жаттығуларын жүргізді. Шамамен үш аптадан кейін Суперб 2–5 қарашада Оркни аралдарының батысында тағы бір флоттық оқу-жаттығу операциясына қатысты. Бес күннен кейін кеме 4-ші шайқас эскадрильясына ауыстырылды. Сол айда «Дредноут» жөндеуге кірген кезде, 4-ші шайқас эскадрильясының 3-ші дивизиясының флагманы ретінде оны Суперб алмастырды, оған контр-адмирал Александр Дафф басшылық етті. 31 мамырда Суперб шайқас шегіндегі он бірінші кеме болды. Ол зардап шеккен жеңіл крейсерге шабуыл жасап, бірнеше рет соққы берді. 19:17-де кеме шайқас крейсеріне жеті залп атып, бірақ ешқандай соққы тигізе алмады. Бұл шайқас кезінде кеме оқ атқан соңғы рет болды. Ол зақым алмады және шайқас кезінде барлығы 54 он екі дюймдік снаряд (38 жоғары жарылғыш және 16 қалыпты, қалпақты) атып жіберді.

Кейінгі қызмет

Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжу кезінде Жағажай флотына тұзақ құру үшін шықты, бірақ бірқатар қате байланыстар мен қателіктер Джелликоудың неміс флотын портқа қайтқанға дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция кезінде неміс суасты қайықтары екі жеңіл крейсерді батырды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі бөлімдерін 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство келісіп, Ұлы флоттың неміс флоты Ұлыбританияға басып кіргенге дейін немесе оны қолайлы жағдайда шайқасқа мәжбүр ету мүмкіндігі болмаса, шықпайтынын белгіледі. "Суперб" сол кезде жөндеуден өтіп жатқандықтан, бұл әрекетке қатыспады. 1918 жылдың 2 қаңтарында Хайд Паркерді капитан Сидни Друри Лоу ауыстырды. Кеме маусым айында қайта қолданысқа кіріспей тұрып, сол айда қайта жөндеу жұмыстарын бастады. "Суперб" 31 қазанда Мудросқа келген кезде вице-адмирал сэр Сомерсет Гоф Калторптың флагманы болды. Кеме 13 қарашада Мудрос келісімінен кейін Осман астанасы Константинопольге кірген одақтас эскадрильясын жетекшілік етті. Бір айдан кейін Гоф Калторп "Супербке" 11 қарашадағы келісімнен кейін одақтастарға берілген орыс эсминцы "Дерзкийге" экипаж беруді тапсырды. 4 желтоқсанда кеме Гоф Калторпты Одассаға, Ресейге, жағдайды тексеру үшін жеткізді; ол 1919 жылдың наурыз айының соңында Египеттегі Порт-Саидке де сапар жасады. Келесі айда ол Англияға бағытталды, 26 сәуірде келгеннен кейін Ширнессте резервке қойылды, себебі ол соңғы дреднауттармен салыстырғанда толыққанды ескірген еді. "Суперб" қыркүйекте артиллериялық оқу кемесіне айналды, бірақ желтоқсан айында бұл міндеттен босатылды. 1920 жылдың 26 наурызында кеме "Норде" жойылды және желтоқсан айында артиллериялық тәжірибелер үшін пайдаланылды. 1922 жылдың мамырынан бастап, ол бірнеше ай бойы нысана ретінде қолданылды. Желтоқсан айында ол "Стэнли Шипбрекинг Компаниге" сатылды, бірақ 1923 жылдың 7 сәуіріне дейін бұзу үшін Доверге сүйреп әкелінбеді.