1956 жылғы Douglas C-133 Cargomaster: Апатты тағдырлы көлік

Кіріспе

АҚШ-тың төрт қозғалтқышты, ауыр жүк көтеруге арналған турбовинтолет әскери ұшағы, 1956 жыл.

Дуглас C-133 Каргомастер – 1956 және 1961 жылдар аралығында Дуглас авиакөлік компаниясы АҚШ Әуе күштері үшін салған американдық үлкен турбовинтолет жүк ұшағы. C-133 – АҚШ Әуе күштерінің сериялық өндірістегі жалғыз турбовинтолеттік стратегиялық әуе көлігі, ол Lockheed C-130 Hercules ұшағынан кейін қызметке түсті (Lockheed C-130 Hercules тактикалық әуе көлігі ретінде белгіленген). Ол түрлі салаларда әуе көлігі қызметтерін ұсынды және 1970 жылдардың басында C-5 Galaxy ұшағымен алмастырылды.

Апаттар мен оқиғалар

Ұшақ өмірінің басында-ақ апатқа ұшырау репутациясын қалыптастырды. Ұшу экипажы оны "жесір қалдырушы" деп атады. Кейбіреулер C-133 ұшағымен ұшпады, себебі апаттардың себебі белгісіз болды. Апаттарды тергеу барысында бірнеше мәселе анықталды. Бірінші мәселе – пропеллердегі автоматты биіктік басқаруы. Мұрын бөлігіне түсетін жүктемені азайту үшін уақыт кешіктірілісі қосылды. Екінші мәселе – ұшақтың тоқтау сипаттамалары экипажға ескерту беруде нашар болды. Сол қанат оң қанаттан бұрын тоқтап қалды. Шешім қарапайым болды, оң қанатқа кішкентай металл тілік бекітілді, ол сол қанатпен бірдей уақытта тоқтауға себепкер болды. Ұшақ 10 000 сағаттық қызмет мерзімінің соңына жақындағанда, соңғы C-133B апаты 1970 жылдың 6 ақпанында болды. Ұшақ фюзеляжі жүк есігінен жарылды. Соңғы түзету – ұшақ корпусын нығайту үшін бандаж жасау; C-133 өмірінің соңына келді. C-5A Galaxy 1971 жылы пайда болды және C-133 ұшағының қызмет етуіне нүкте қойды. Салынған 50 ұшақтың тоғызы апатқа ұшырап, біреуі өртте жойылды. 13 сәуір 1958 ж., AF сериялық нөмірі 54-0146, 1607 ATW – 1958 жылдың 13 сәуірінде жойылды, Делавэр штатының Довер әуе базасынан оңтүстікке қарай, Делавэр штатының Элендейл қаласының маңында құлаған. 10 маусым 1961 ж., AF сериялық нөмірі 57-1614, 1501 ATW – 1961 жылдың 10 маусымында жойылды, Жапонияның жанындағы Тынық мұхитына құлаған. 27 мамыр 1962 ж., AF сериялық нөмірі 57-1611, 1607 ATW – 1962 жылдың 27 мамырында жойылды, Шад қиылысының (37° 43' N 73° W) жанында, Довер әуе базасының шығысында, Делавэр штатында суға құлаған. 10 сәуір 1963 ж., AF сериялық нөмірі 59-0523, 1501 ATW – 1963 жылдың 10 сәуірінде жойылды, Трэвис AFB, Калифорнияда айналымда құлаған. 13 шілде 1963 ж., AF сериялық нөмірі 56-2005, 1607 ATW – 1963 жылдың 13 шілдесінде Довер әуе базасы, Делавэрде жанармай құю кезіндегі жердегі өртте жойылды. 22 қыркүйек 1963 ж., AF сериялық нөмірі 56-2002, 1607 ATW – 1963 жылдың 22 қыркүйегінде жойылды, Шад қиылысының (37° 43' N 73° W) жанында Атлант мұхитына құлаған. 7 қараша 1964 ж., AF сериялық нөмірі 56-2014, 1607 ATW – 1964 жылдың 7 қарашасында Лабрадордағы CFB Goose Bay-де ұшып көтерілген кезде апатқа ұшырап жойылды. Мүмкін себебі – мұздануға байланысты немесе ұшақтың аэродинамикалық тұрақсыздығынан ұшу кезінде қуаттың жоғалуы. 11 қаңтар 1965 ж., AF сериялық нөмірі 54-0140, 1607 ATW – 1965 жылдың 11 қаңтарында жойылды, Уэйк аралынан ұшып шыққаннан кейін суға құлаған. 30 сәуір 1967 ж., AF сериялық нөмірі 59-0534, 1501 ATW – 1967 жылдың 30 сәуірінде жойылды, Жапониядағы Окинаваның шығыс жағалауынан алшақтағанда, пропеллер биіктігі электрлік проблемаларға байланысты бекітілгеннен кейін суға қонды. 6 ақпан 1970 ж., AF сериялық нөмірі 59-0530, 60 MAW – 1970 жылдың 6 ақпанында жойылды, Небрасканың оңтүстік-батысында ұшып бара жатқан кезде, бояу астында жасырылған ескі тері жарығының апатты таралуынан 5,18 метрге дейін ұзарды; терінің үлкен бөліктері қабырылып, ұшақ 7010,40 метр биіктікте бөлініп кетті.

Early in its life cycle the airplane developed a reputation of crashing. Crew members referred to it as a "widowmaker". Some would not fly in the C 133, since the cause of the crashes was unknown. Several issues were discovered after crash investigations. The first issue was with the auto pitch controller on the propellers. A time delay was added to relieve stress on the nose casing. The second issue was that the stall characteristics gave little warning to the crew. The left wing was found to stall before the right wing. The fix was simple, a small strip of metal was attached to the right wing causing it to stall simultaneously with the left wing. As the aircraft neared the end of its 10,000 hour life cycle the last C 133B crash occurred on 6 February 1970. It was determined the airframe split at the cargo door. The final fix was a band around the airframe to strengthen; the end of the C 133 was near. The C 5A Galaxy debuted in 1971 and marked the end of the C 133. Of 50 aircraft built, nine were lost in crashes and one was destroyed in a ground fire. 13 April 1958AF Serial No. 54 0146, 1607 ATW — Destroyed 13 April 1958, crashed south of Dover AFB, Delaware in Ellendale, Delaware. 10 June 1961AF Serial No. 57 1614, 1501 ATW — Destroyed 10 June 1961, crashed into the Pacific Ocean off Japan

27 May 1962AF Serial No. 57 1611, 1607 ATW — Destroyed 27 May 1962, crashed into water near Shad Intersection (37° 43' N 73° W), east of Dover AFB, Delaware. 10 April 1963AF Serial No. 59 0523, 1501 ATW — Destroyed 10 April 1963, crashed while in traffic pattern, Travis AFB, California

13 July 1963AF Serial No. 56 2005, 1607 ATW — Destroyed 13 July 1963 during refuelling ground fire, Dover AFB, Delaware. 22 September 1963AF Serial No. 56 2002, 1607 ATW — Destroyed 22 September 1963, crashed into Atlantic Ocean near Shad Intersection (37° 43' N 73° W),

7 November 1964AF Serial No. 56 2014, 1607 ATW — Destroyed 7 November 1964 in crash on takeoff at CFB Goose Bay, Labrador. Probable cause was a power stall on takeoff due to icing or possibly aerodynamic instability of the aircraft. 11 January 1965AF Serial No. 54 0140, 1607 ATW — Destroyed 11 January 1965, crashed into water after takeoff from Wake Island. 30 April 1967AF Serial No. 59 0534, 1501 ATW — Destroyed 30 April 1967, ditched off the east coast of Okinawa, Japan after propeller pitch became fixed, due to electrical problems in either propeller control or propeller power circuits. 6 February 1970AF Serial No. 59 0530, 60 MAW — Destroyed 6 February 1970, disintegrated in flight over southwestern Nebraska, due to catastrophic propagation of old skin crack hidden under paint to a total length of 5.18 m; large sections of skin peeled off and the aircraft came apart at 7010.40 m.

Тірі қалған әуе кемелері

C 133A AF Сер. № 56 2008 жылы Огайо штатының Дейтон қаласына жақын Райт Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштері ұлттық мұражайында сақталған. 1958 жылдың 16 желтоқсанында бұл ұшақ 3048,00 метр биіктікке жүк тасып, винттік ұшақтардың әлемдік рекордын орнатты. 1971 жылдың 17 наурызында ол мұражайға жеткізілді, онда USAF белгілеріне қайта боялып, стационарлық көрмеде ұсталып тұр. Көрмеде жоқ: Екі C 133A ұшағы 1970 жылдан бері Калифорниядағы Мохаве әуе және ғарыш портында сақтауда. Олар N201AR (бұрынғы AF Сер. № 56 2001) және N136AR (бұрынғы AF Сер. № 54 0136). Олар Аляска штатындағы Тед Стивенс Анкоридж халықаралық әуежайында орналасқан Cargomaster Corporation компаниясына тиесілі.