Тәуелсіздік және ұяттылық: еврейлік мінез-құлық ережелері
Tzniut
Тзниут – еврейлік ұғым, қарапайымдық, сыртқы көрініс пен мінез-құлыққа қатысты діни заңдарды қамтиды. Назарлы болу, қайырымдылық жасауда жасырындық маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тзниут (Тзниут; "әдептілік" немесе "сырлылық"; basheydnkeyt) – әдептілік пен сырлылық сипаттарын, сондай-ақ мінез-құлыққа қатысты еврей заңдарының жиынтығын көрсетеді. Бұл ұғым ең бастысы ортодоксал иудаизмінде.
Modesty and discretion, as well as a group of Jewish laws pertaining to conduct
Tzniut ([[wikt:צניעות tzniut, Ṣni'ut, tznius; "modesty" or "privacy"; basheydnkeyt) describes the character trait of modesty and discretion, as well as a group of Jewish laws pertaining to conduct. The concept is most important within Orthodox Judaism.
Сипаттама
Тзниут – киім мен мінез-құлықтың ұстамдылығына қатысты еврей заңдарының жиынтығы. Бабыл Талмудында Рабби Елазар бар Цадок Михей 6:8-дегі «Құдайыңмен сақтықпен жүр» деген нұсқауды жаназа мен тойларды өткізуде ұқыпты болуды білдіреді деп түсіндіреді. Талмуд осы түсіндірмені кеңейте келе: «Егер Тора көпшілік алдында өткізілетін, мысалы, жаназа мен той сияқты істерді ұқыпты жасауға бұйырған болса, онда табиғатынан ұқыпты жасалуы тиіс, мысалы, кедейге садақа беру сияқты істерді одан да мұқият, жариялаусыз және әсемдеусіз жасау керек». Православ еврей дінінің заңдық тұрғысынан қарағанда, тзниут мәселесі техникалық жағынан көбірек талқыланады: адам қанша терісін ашық көрсете алады және т.б. Бұл ерекшеліктер тзниутты мінез-құлық, сипат және саналылық кодексі ретінде көрсетеді, ол практикада әйелдерде ерлерге қарағанда көбірек байқалады.
Tzniut includes a group of Jewish laws concerned with modesty of both dress and behavior. In the Babylonian Talmud, Rabbi Elazar Bar Tzadok interprets the injunction at Micah 6:8 to "go discreetly with your God" as referring to discretion in conducting funerals and weddings. The Talmud then extends his interpretation: "If in matters that are generally performed in public, such as funerals and weddings, the Torah instructed us to go discreetly, matters that by their very nature should be performed discreetly, such as giving charity to a poor person, how much more so must one take care to do them discreetly, without publicity and fanfare". In the legal dimension of Orthodox Judaism, the issue of tzniut is discussed in more technical terms: how much skin may a person expose, and so on. These details underscore the concept of tzniut as a code of conduct, character, and awareness, which in practice is more noticeable among women than men.
Жынысқа тән киім
Бұл - Киелі кітаптағы екі талаптан (Ескертулер кітабы, 22:5) "еркек және әйел киіміне" қатысты туындаған. Шымдар мен молтықтардан басқа, киімдегі түймелер де маңызды. Классикалық киімде әйелдер үшін түйме сол жақта, ал ерлер үшін оң жақта орналасады. Кейбір яһудилер бұл ретті кері қайтарады, ерлер сол жаққа оң жақты түймелейді, бұл Tzniut ережесінің бір бөлігі. Tzniut-тың басты ұстанымы – яһуди адамдары артық назар аударуға себеп болатын киім кимеуі керек. Бұл нашар киінуді білдірмейді, бірақ ерлер де, әйелдер де өз дене бітімін тым баса көрсетіп немесе орынсыз назар аударуға әкелетін киім киюден аулақ болуы керек. Tzniut-тың көптеген әртүрлі түсіндірмелері бар, сондықтан әртүрлі қауымдардың адамдары әртүрлі киінеді.
Originating from the Biblical pair of commands (Deut. 22:5) regarding "male and female garb." Aside from pants and zippers, there is also the matter of buttons on clothing. Classic clothing has the button on the left side for women and on the right side for men. Some Jews reverse that, with men buttoning right on the left as part of Tzniut. The principal guiding point of tzniut regarding dress is that a Jew should not dress in ways that attract undue attention. That does not mean dressing poorly but means neither men nor women should dress in a way that overly emphasizes their physical appearance or attracts undue attention. There are many different interpretations of tzniut and so people from different communities dress differently.
Қоғамдық ерекше киім
Православтық иудаизм ерлер мен әйелдердің денесін жартылай жабуын талап етеді. Көптеген пікірлер бойынша, бұл шынтақ пен тізелерді жабуды білдіреді. Хареди қауымдастықтарында ерлер ұзын шалбар және әдетте ұзын жеңді көйлек киеді; көпшілігі қысқа жеңді мүлдем кимейді. Ашкеназдық қауымдастықтарында жолақсыз сандал киюге тыйым салынады, бірақ сефард қауымдастықтарында синагогадан тыс жерлерде сандал киюге рұқсат беріледі. Көптеген адамдар синагогада және қоғамда киетін киімдердің патшалар мен үкімет өкілдерін кездестіргенде киетін киімдермен салыстырылатынына сенеді. Хареди әйелдері тірі және отырғанда шынтақ пен жағаны, ал көйлектері тізелерін жабатын көйлектер киеді. Идеалды жең мен көйлек ұзындығы қауымдастыққа қарай өзгереді. Кейбір әйелдер сәнді киім киюден аулақ болады, ал басқалары сәнді, бірақ қарапайым киім таңдайды. Хареди әйелдері тілігі бар юбкалардан аулақ жүреді, бірақ бүйір тігісі бар юбкаларды ұнатады. Олар сондай-ақ көзге түсетін түстерден, әсіресе қызылдан, және тым тар киімдерден аулақ жүреді. Қызыл түсті киюге тыйым салу – ашкеназдық дәстүр, бастапқыда Джозеф Колон Тработто, Моше Иссерлес және Шабтай Хакохен қалыптастырған. Қазіргі заманда Моше Файнштейн бұл тыйымды әйелдерге ғана қатысты деп түсіндіреді, бірақ көптеген басқа білушілер оны екі жынысқа да қолданады. Көптеген адамдар жабық аяқ киім киеді және әрқашан шұлық немесе колготка киеді, олардың қалыңдығы қауымдастыққа қарай өзгереді. Қазіргі православиелік әйелдер де әдетте тзният сақтап, қарапайым киінеді (жалпы қоғаммен салыстырғанда), бірақ олардың қауымдық анықтамасы міндетті түрде шынтақ, жаға немесе тізелерді жабуды қамтымайды және шалбар киюге рұқсат береді, бірақ көптеген қазіргі православиелік әйелдер ерлердің алдында немесе қоғамда тізелерін жабатын, мүмкіндігінше кең, иық пен декольтені жабатын көйлек киеді. Қазіргі православиелік ерлердің киімі көбінесе православиелік емес әріптестерінен ажыратылмайды, олар бас киім киеді. Олар қысқа жеңді көйлек киеді және кейде тіпті шорты киеді. Жолақсыз сандалдарды синагогада киюге әдетте рұқсат берілмейді, бірақ Израильдегі қазіргі православиелік және діни сионистік қауымдастықтарда ерлер мен әйелдер үшін күнделікті киім ретінде қабылданады. Консервативті иудаизм формальды түрде қарапайым киім киюге шақырады. Күнделікті киім көбінесе кең қоғамдағы трендтерді көрсетеді, бірақ көптеген консервативті синагогалар синагогаға бару үшін сәл қарапайым киімді күтеді (бірақ православиедегідей қатаң емес) және синагоганың құрметін алу үшін арнайы киім талаптары болуы мүмкін (мысалы, Тора оқуға шақыру). Реформалық иудаизмде діни киім талаптары жоқ. Киім стилі діни талаптардан бөлек, мәдени факторларды да қамтиды. Консервативті және реформалық синагогалардың мүшелері әдетте бизнес-кэжуалдан бейресми киімге дейін киім кодексін сақтайды. Көптеген православиелік синагогалар бар (әсіресе Израильде), онда киім, діни ұстамдылық талаптарына сай болса да, өте қарапайым болады. Көптеген хареди және хасид қауымдастықтарында өз қауымдастықтарының мүшелерін анықтауға қызмет ететін ерекше әдет-ғұрыптар мен киім үлгілері бар, бірақ олар бұл ерекше киім ерекшеліктерін барлық дінге мойынсұнатын яһудилерден күтілетін жалпы діни талаптан гөрі өздерінің белгілі бір қауымдастықтарына көбірек тән деп санайды.
Orthodox Judaism requires both men and women to substantially cover their bodies. According to many opinions, that involves covering the elbows and knees. In Haredi communities, men wear long trousers and usually long sleeved shirts; most will not wear short sleeves at all. Haredi Ashkenazi practice discourages sandals without socks both inside and outside the synagogue, but Haredi Sefardi communities tend to permit sandals at least outside of synagogue. Dress inside a synagogue and, according to many, in public should be comparable to that worn by the community when it meets royalty or the government. Haredi women wear blouses covering the elbow and collarbone and skirts covering the knees while standing and sitting. The ideal sleeve and skirt length varies by community. Some women try not to follow fashion, but others wear fashionable but modest clothing. Haredi women avoid skirts with slits but prefer kick pleats. They also avoid overly eye catching colors, especially red, as well as tight clothing. The prohibition on wearing red is Ashkenazic, originally formulated by Joseph Colon Trabotto, Moses Isserles, and Shabtai HaKohen. In modern interpretation, Moshe Feinstein restricts the prohibition to women, but many other authorities apply it to both genders. Many will wear only closed toe shoes and always wear stockings or tights, the thickness of which varies by community. Modern Orthodox women also usually adhere to tzniut and dress in a modest fashion (as compared to general society), but their communal definition does not necessarily include covering their elbows, collarbones, or knees, and may allow for wearing pants although most Modern Orthodox women will, when in front of men or in public, wear skirts that cover their knees, preferably loose ones, and cover their shoulders and cleavage. Modern Orthodox men's dress is often indistinguishable from their non Orthodox peers, apart from them wearing a skullcap. They may wear short sleeved shirts, and sometimes even shorts. Sandals without socks are generally not worn in a synagogue but are usually accepted in Modern Orthodox and Religious Zionist communities in Israel for daily dress for both men and women. Conservative Judaism formally encourages modest dress. While day to day dress often simply reflects trends in wider society, many Conservative synagogues expect somewhat more modest dress (although not necessarily as stringent as in Orthodox Judaism) for synagogue attendance, and may have specific dress requirements to receive synagogue honors (such as being called for a Torah reading). Reform Judaism has no religious dress requirements. The style of dress also involves cultural considerations aside from religious requirements. Members of Conservative and Reform synagogues may abide by dress codes generally ranging from business casual to informal. There are many Orthodox synagogues (especially in Israel) in which dress, while meeting religious modesty requirements, is quite casual. Many Haredi and Hasidic communities have special customs and styles of dress that serve to identify members of their communities but regard those special dress features as more customary to their particular communities than a general religious requirement expected of all observant Jews.
Шашты жабу
Яһуди дініндегі тзниут заңына сәйкес, үйленген әйелдер күйеуінен немесе жақын туыстарынан басқа ер адамдардың алдында шаштарын жабуға міндетті. Бүгінде мұндай жабу православиелік яһуди әйелдері арасында кең таралған.
Jewish law governing tzniut requires married women to cover their hair in the presence of men other than their husband or close family members. Such covering is common practice nowadays among Orthodox Jewish women.
Қол тигізу
Православтық иудаизмде некеде тұрмаған және жақын туыс емес ерлер мен әйелдерге бір-біріне сезімталдықпен тиісуге тыйым салынады. Басқа жынысты адамға тиіспеуді "шомер-негиа" деп атайды. Кез келген тиісу, әсіресе мейірімділікпен ("b'derech chiba") жасалса, тыйым салынған. Бизнес ортада жылдам қол алысуға қатысты пікірлер екіге бөлінеді: кейбір раввиндер (көбінесе жаңашыл православиеліктер) оған рұқсат береді, бірақ басқалары (көптеген харедимдер және басқа да православиелік яһудилер) тыйым салады. "Сезімталдық дегеніміз не?" деген сұрақ туындайды. Дегенмен, жыныстық тартымдылық сезілмейтін белгілі бір туыстарға (ата-аналар, балалар, әке-шешелер, немерелер) тиісуге рұқсат етіледі. Жасынан асырап алынған балалардың бұл тыйымға қатысы бар ма, жоқ па деген мәселе даулы және әр жағдай бойынша өзгереді. Нидда кезеңінен басқа уақытта әйелге немесе еркекке тиісуге болады, бірақ некедегі жұбайлар көпшілік орында бір-біріне тиіспейді. Консервативтік және реформалық иудаизм бұл заңдарды ұстанбайды.
In Orthodox Judaism, men and women who are not married and not closely related are generally forbidden to touch each other sensually. A person who refrains from touching the opposite sex is said to be "shomer negiah". Any touching but especially in an affectionate manner ("b'derech chiba") is prohibited. Opinions are divided regarding a quick handshake in a business setting: some authorities (mainly of Modern Orthodox background) permit it, but other people (nearly all Haredim, and many other Orthodox Jews) prohibit it. The question is, "What is sensual?" One may, however, touch certain relatives (parents, children, grandparents, grandchildren) to whom one is presumed not to be sexually attracted. Whether or not children adopted at a young age are included in the prohibition is a matter of dispute and varies from case to case. One may touch one's spouse outside the niddah period, but any married couples will also not publicly touch one another. Conservative and Reform Judaism do not follow those laws.
Ихуд
Православтық иудаизмде бір-біріне үйленбеген және туыс емес ерлер мен әйелдерге жабық бөлмеде немесе жеке орындықта оқшауланған жағдайға (ихуд) түсуге тыйым салынады. Бұл шара некеден тыс жыныстық қатынасқа мүмкіндік бермеу үшін қабылданады. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл ереже асырап алған ата-аналар мен ересек болған асырап алынған балаларға да қатысты, бірақ басқалары жас кезінде асырап алынған балаларға қатысты көбірек кешірімділік көрсетеді. Оқшаулану – бұл бірге бөлмеде ғана болу емес, жағдай жеке болса ғана, басқа ешкімнің кірмейтіні күтілсе, бұл шектеу қолданылады. Бастапқыда бұл тыйым тек күйеуінен басқа еркекпен оңаша қалатын үйленген әйелдерге ғана қатысты, бірақ кейін ол жалғыз әйелдерге де таратылды. Талмудта айтылғандай, бұл өзгеріс Дәуіт патша тұсында, оның ұлы Амнон, екінші ұлы Абессаломның қарындасы Тамарды зорлаған кезде болған. Лифттерге қатысты пікірлер әртүрлі: кейбіреулер лифтте 30 секундтан аспайтын уақытқа ихудқа рұқсат береді, ал басқалары оны кез келген жағдайда тыйым салады, себебі лифт істен шығып қалу мүмкіндігі бар. Ихудқа қатысты заңдар күрделі және толық, әсіресе қазіргі замандағы әйелдер үшін, қоғам адамның жыныстық психологиясының ең қараңғы жақтарын мойындай алатын уақытта оларды жеке кеңістікке қатысты нақты емес талап ретінде қайта қарастыруға шақырады. Консервативті және реформалық иудаизм бұл ережелерді қолдануға жарамайды деп санайды.
In Orthodox Judaism, men and women who are not married to each other and are not immediate blood relatives are forbidden to enter into a secluded situation (yichud) in a room or area that is locked and private. That measure is taken to prevent the possibility of sexual relations, which are prohibited outside of marriage. According to some authorities, it applies even between adoptive parents and adoptive children over the age of maturity, but others are more lenient with children adopted from a young age. Seclusion does not consist of merely being alone in a room together, and it is only if the situation is private, with no one else expected to enter, that the restriction applies. Originally, the prohibition applied only to married women who were secluded with men other than their husbands, but it was later extended to include single women. According to the Talmud, the extension occurred in the time of King David, when his son Amnon raped his other son Absalom's sister, Tamar. On the issue of elevators, opinions vary; some allow yichud in an elevator for a time of no more than 30 seconds, but others forbid it under all circumstances, partly because of the possibility of an elevator getting stuck. The laws concerning yichud are complicated and detailed, and especially so for women in modern contexts, promoting the suggestion to reread them as a nonspecific mandate for personal space at a time that society can generally acknowledge the darkest aspects of the human sexual psyche in today's social interactions. Conservative and Reform Judaism do not regard those rules as applicable.
Синагогалық қызмет
Православтық иудаизмде ерлер мен әйелдерге дұға уақытында араласуға рұқсат етілмейді, ал православиелік синагогаларда әдетте ерлер мен әйелдерді бөлу үшін мехица деп аталатын бөлгіш болады. Бұл идея Иерусалим ғибадатханасы тұрған кездегі ежелгі яһуди дәстүрінен туындаған: Эзрат Нашимада Суккот мерекесінде ерлер мен әйелдерді бөліп тұру үшін әйелдер балконы болған. Зәкәрия кітабында (12:12) ерлер мен әйелдердің жеке-жеке қайғыруы туралы пайғамбарлық айтылған. Талмуд осы оқиғаны негізге алып, егер қайғылы күндері ерлер мен әйелдер бөлек болса, қуанышты күндері де бөлек болуы керек деген қорытынды жасады. Мехицалар көбінесе православиелік синагогаларда кездеседі, бірақ реформаторлық синагогаларда ешқашан кездеспейді. Алғашқы неміс реформаторлық синагогаларында балкон болған, бірақ олар өзгертілген. Көптеген консервативті синагогаларда бұрын балкон немесе әйелдерге арналған бөлек орындықтар болған, бірақ олардың көпшілігі 1960 жылдары "отбасылық орындықтарға" (туыстардың аралас отыруына) көшкен. Бүгінде консервативті қозғалыс дұға уақытында ерлер мен әйелдердің тең рольде болуына басымдық береді, яғни теңдікке үлкен мән береді. Дегенмен, теңдіксіз қызметтер, бөлек отыру және мехицаны пайдалану консервативті қауымдар үшін әлі де қолданылатын мүмкіндіктер саналады.
In Orthodox Judaism, men and women are not allowed to mingle during prayer services, and Orthodox synagogues generally include a divider, a mechitza, to create separate men's and women's sections. The idea comes from the old Jewish practice when the Temple in Jerusalem stood: there was a women's balcony in the Ezrat Nashim to separate male and female spectators at the special Sukkot celebrations. There is also a prophecy in Zechariah (12:12) that mentions men and women mourning separately. The Talmud took that account and inferred that if men and women should be separate in times of mourning, they certainly should be separate in times of happiness. Mechitzot are usually seen in Orthodox synagogues but never in Reform ones. Original German Reform synagogues had balconies although in modified form. While many Conservative synagogues also had balconies or separate seating for women in the past, most of them have switched to "family seating" (mixed seating of relatives) in the 1960s. Today, the Conservative movement puts a strong emphasis on egalitarianism so that men and women have equal roles in prayer services. However, non egalitarian services, separate seating, and the use of a mechitza are still considered valid options for Conservative congregations.
Билеу
Негиа туралы заңдарды сақтайтын православиелік яһудилер аралас билерге қатыспайды, себебі ол сезімтал тиісуге әкелуі мүмкін, тіпті физикалық байланыс болмаса да, оны ұятсыз деп санауға болады. 2013 жылы хареди Бейтар Ильит қаласындағы Ашкенази қауымының раввинат соты, әйел инструктормен және тек әйелдердің қатысуымен өткеніне қарамастан, зумба (би фитнесінің бір түрі) сабақтарына қарсы шешім шығарды. Онда: "Тұлғасы мен манері жағынан аталған іс-әрекет [зумба] Тораның жолдарына да, Израильдің қасиеттілігіне де толыққанды қарсы келеді, сондай-ақ онымен байланысты әндер де солай" делінген.
Orthodox Jews following the laws on negiah do not participate in mixed dancing, as it entails sensual touch and may also be considered immodest even if there is no physical contact. In 2013, the Rabbinical Court of the Ashkenazi Community in the Haredi city of Beitar Illit ruled against Zumba (a type of dance fitness) classes although they were held with a female instructor and all female participants. It stated: "Both in form and manner, the activity [Zumba] is entirely at odds with both the ways of the Torah and the holiness of Israel, as are the songs associated with it."
Еске алу
Православтық иудаизмде физикалық және жеке тзнютты сақтаудың бірнеше деңгейі бар, олар халахадағы түрлі көздерден туындайды. Ережелерді сақтау православиелік қатаңдық пен сақтау деңгейіне қарай, ізденуден міндеттілікке дейін өзгереді. Ылғилас немесе адалсыздық туралы ойларға ден қоймау. Қарсы жынысты адамдарға, әсіресе олардың "жеке" анатомиялық бөліктеріне тікелей қараудан аулақ болу. Денесінің көп бөлігін әрдайым лайықты киіммен жабу. Егер жеңілтек және бұзылған атмосфера болса, әдепсіз мінез-құлық танытқан адамдармен немесе жағдайлармен қарым-қатынастан бас тарту. Жыныстық қызығушылықты тудыруы мүмкін суреттер мен көріністерден сақтану. Қарсы жынысты адамға қол тигізбеу. Жануарлардың жыныстық қатынас жасайтын көрінісін тамашаламау. Жұбаймен қоғамда құшақтасуға немесе сүйісуге болмайды; Харедимдер арасында жұбайлардың арасындағы кез келген физикалық байланысқа жол берілмейді. Басты себебі – жұбайы жоқ адамдарда қызғаныш пен "жаман көзді" оятпау. Бұл Құдай мен адам арасындағы емес, адамдар арасындағы заң. Қарсы жынысты адаммен қажетсіз сөйлесуден аулақ болу.
There are several levels to the observance of physical and personal tzniut according to Orthodox Judaism, as derived from various sources in halakha. Observance of the rules varies from aspirational to mandatory to routine across the spectrum of Orthodox stricture and observance. Not dwelling on lascivious or immoral thoughts. Not staring at members of the opposite sex, particularly any part of the opposite sex's "private" anatomy. Keeping the majority of one's body covered in respectable clothing at all times. Avoiding the company of uncouth individuals or situations if an atmosphere of levity and depravity prevails. Avoiding pictures or scenes that are likely to be sexually arousing. Refraining from touching a person of the opposite sex. Not looking at animals copulating. Not hugging or kissing one's spouse in public; among Haredim, all physical contact is avoided between spouses in public. The primary reason is not to arouse jealousy and hence the evil eye in those without a partner. That is a law between men, and not primarily between man and God. Not talking to a member of the opposite sex unnecessarily.