Кіріспе

Окситан тілінің орталық және оңтүстік Франциядағы диалектісі

Оверньат (,/oʊ//v//ɛ//r//n/'/j//ɑː/) немесе окситан тіліндегі оверньат (ішкі атауы: auvernhat) – Францияның орталық және оңтүстік бөлігінде, әсіресе бұрынғы Аувернь әкімшілік аймағында қолданылатын окситан тілінің солтүстік диалектісі. Қазіргі зерттеулер оверньат диалектісінің дерлік жоқ екенін, оның орнына кең солтүстік окситан тілдік аймағы бар екенін көрсетеді. "Оверньат" сөзі – ең алдымен жергілікті тарихшылардың туындысы. Тіл білімі маманы Жан Рудың айтуынша, "Біз бұл терминді жеңілдік үшін қолданамыз, себебі оверньатты еш жағдайда дербес тілдік бірлік деп қарастыруға болмайды". 21 ғасырдың басында Аувернь аймағында шамамен 80 000 адам сөйлейтін бұл тілдің жоғалу қаупі зор деп саналады.

Жіктеу

Аувергнат келесі санаттар мен кіші санаттарға жатады: Индоевропалық, Итальяндық, Роман, Итало-батыс, Галло-иберия, Галло-роман, Окситан.

Тарих

Бірнеше трубадур Ауверньден шыққан, олардың ішінде Кастеллоза, Далфи д'Альверне, Монже де Монтодон, Веске де Клармон, Пир д'Альверне, Пир Рожие және Понс де Капдуэлх болды. Дегенмен, олар Аувергнат диалектінде емес, ескі окситан тілінің стандартты әдеби тілінде шығармалар жазды. Аувергнат тіліндегі ресми құжаттар 1340 жылдардан бастап кеңінен қолданыла бастады және француз тіліне толық көшу орын алған 1540 жылға дейін сақталды. Аувергнат тілінің ресми тіл ретінде ең көп қолданылған кезеңі 1380 мен 1480 жылдар аралығында болды. 1477 жылы Монферранда тұңғыш рет қойылған «Овернь құмарлығы» (Passion d'Auvergne) көбінесе француз тілінде жазылған, бірақ оның ішінде 66 таралған Аувергнат тіліндегі бөлімдер де бар. Аувергнат тілі Монферранда 1388 жылға дейін ресми қолданыста француз тілімен алмастырылды. Француз тілі жоғары топтардың тілі ретінде Аувергнат тілін ығыстырды, бірақ ол ауылдық қауымдастықтардың тілі болып қала берді.

Аувергнаттың шекарасына қатысты нақтырақ көрініс

Пьер Бонно (оның пікірінше, овернь тілі – жеке тіл, картадағы ашық қызғылт сары сызыққа назар салыңыз – бұл сызық маршуа диалектісінің ең шығыс бөлігін де қамтиды) және, мысалы, Роджер Тюлат арасында күшті даулар бар.

Тілдік шекаралар

1: Латын pratus (шалғын) > pra (окситан, франкопровансаль) және pré (француз)
2: Латын nepos (немере) > nebot (окситан) және neveu (француз, франкопровансаль).
Ашық көк түсті аймақ fr француз тіліндегі Langue d'Oïl тілін көрсетеді. FRP деп белгіленген ашық қызғылт түсті аймақ франкопровансаль тілін білдіреді.

Диалектілік шекаралар

0: Солтүстіктегі парокситондық екпенің болмауы – Маршу диалектісін анықтайды, бұл атау көбінесе Круассан аймағында сөйленетін окситан тіліне беріледі. "m" деп белгіленген аймақ – Маршу диалектісінің аймағы. 3: ca/cha шекарасы Солтүстік окситан тілдерін (Лимузен, Овернь, Виваро-Альпі, Маршуа) және Оңтүстік окситан тілдерін (Гаскон, Лангедосиен, Провансаль) бөліп тұрды. Бұл шекара Канталдағы 7-мен бірге Овернь шекарасының бір бөлігі болып табылады. lm аймағы – Лимузен диалектісі, va – Виваро-Альпі, lg – Лангедосиен диалектісі үшін. 4: –ada аяқталымындағы сөздердегі аралық дауыстықтар арасындағы "d" дыбысы жоғалып, –aa-ға айналды: бұл Овернь және Виваро-Альпіні бөліп тұрады (бұл Виваро-Альпіге тән тағы бір ерекшелік – о [u] бірінші жақ индикативтің формасы).

Ішкі өзгерісі

Ішкі өзгерісті анықтауға мүмкіндік беретін кейбір анықтама шекараларына назар аударыңыз. Төменгі немесе Солтүстік Аувергнат пен Жоғарғы немесе Оңтүстік Аувергнат арасындағы ең дәстүрлісі – [k], [p] және [t] дыбыстарының алдындағы s әрпінің өзгеруі (9-жол). Теулат анықтаған Төменгі Аувергнат – картада 1 нөмірімен белгіленген ашық жасыл аймақ. Теулат анықтаған Жоғарғы Аувергнат – картада 2 нөмірімен белгіленген ашық қоңыр-сары аймақ. Әдетте, одан кеңірек аймақ (ашық сары) анықталады. Солтүстік-батыс Аувергнатын 5 және 6 нөмірлерімен де анықтауға болады. Солтүстік-шығыс (5 және 6 нөмірлерінің шығысында, 9 нөмірінің солтүстігінде) Бонноның сөзіне сәйкес, француз тілінің фонетикасынан күшті әсер алады (шамамен Маршуа сияқты).