Кіріспе

Құтқарылу мерекесінен Шавуотқа дейінгі күндерді санау Омерді санау (Сефират ХаОмер, кейде Сефира деп қысқартылады) – иудаизмдегі дәстүр. Ол Құтқарылу мерекесі мен Шавуот мерекесі арасындағы 49 күннің әрқайсысын ауызша санаудан тұрады. 49 күндік мерзім "омер кезеңі" немесе жай ғана "омер" немесе "сефира" деп аталады. Бұл санаудың бастауы Омер шашқысының (немесе омар шашқысының) Киелі кітаптағы бұйрығынан басталады, ол Құтқарылу мерекесінде ұсынылды, содан кейін 49 күн саналды және Шавуот мерекесі тойланды. Иерусалимдегі ғибадатхана қиратылғаннан бері ғибадатхана шашқылары енді ұсынылмайды, бірақ Шавуотқа дейін санау әлі де жалғастырылады. Шавуот – Торада нақты күні көрсетілмеген жалғыз маңызды еврей мерекесі; оның күні омер санағы арқылы анықталады.

Символизм

Раввиндер хронологиясына сәйкес, Синай тауында Тора берілгені Шавуот күні болды. Омер кезеңі – Тораның берілуіне дайындық және күту кезеңі. Арух ха-Шулхан айтуынша, Мұса Мысырда израильдіктерге 50 күн өткен соң Синай тауында діни рәсім өткізетіндерін жариялаған. Халық осыған қатты қуанғандықтан, сол рәсімге дейін күндерін санап өткізген. Ұғымдық тұрғыдан алғанда, қазіргі заманда Шавуоттың ғибадатханалық құрбандықтары болмағандықтан, омерді санау Синайға дейінгі санауды еске түсіру мақсатын сақтайды. Омерді санаудың бір түсіндірмесі – оның Құрбан айт пен Шавуот арасындағы байланысты көрсететіні. Израильдіктердің Мысырдан шығу кезінде қол жеткізген физикалық бостандығы, Шавуотта Тораның берілуімен аяқталған рухани бостандыққа жету процесінің бастамасы ғана болды. Сефер ха-Хинух израильдіктердің Тораны алу үшін ғана Құрбан айтта Мысырдан босатылғанын айтады. Омерді санау яһудидің өмірінде Тораны қабылдауға қаншалықты құштар екенін көрсетеді. Махаралдың сөзіне қарағанда, омерлік шашпа (Құрбан айтта ұсынылған) пен омер аяқталғанда ұсынылатын Шавуот құрбандығы (штей ха-лехем) арасында символдық қарама-қайшылық бар. Біріншісі – арпа, ол көбінесе мал азығы болып табылады және Израильдіктердің Мысырдан шыққаннан кейін бірден төменгі және пассивті рухани деңгейін көрсетеді; ал екіншісі – бидай, ол Израильдіктердің Тораны алғаннан кейін жоғары және белсенді рухани деңгейін көрсетеді. Израильде омер кезеңі Шавуотқа дейін бидайдың соңғы пісіп-жетілу кезеңімен бірдей келеді. Осы кезеңде егіннің сапасы өте сезімтал болады және нашар ауа-райы оны оңай бүлдіре алады. Сондықтан, омер кезеңі адамның Құдайға тәуелділігі мен осалдығын көрсетеді. Нахманидтің айтуынша, Құрбан айт пен Шавуот бір-біріне жалғасқан ұзақ мереке болып табылады, омердің жеті аптасы Құрбан айттың жеті күніне немесе Суккотқа, ал омер кезеңі Холь ха-Моэдға сәйкес келеді.

Қарақайлар мен самариялықтардың дәстүрі

Қарайлық яһудилер мен исраилдік самариялықтар Омерді Құтқарылу мерекесінің екінші күнінде (нисанның 16-сы) емес, апталық демалыс күнінен кейінгі күні санап бастайды. Раввиндік яһудилер «демалыс күнін» Құтқарылу мерекесінің бірінші күні деп түсіндіреді, ал қараиттер мен самариялықтар оны Құтқарылу мерекесі кезеңіндегі алғашқы апталық демалыс күні деп түсінеді. Осылайша, қараиттер мен самариялықтар Шавуотты әрқашан жексенбіде тойлайды, бірақ еврей күні әртүрлі болады (Торада Шавуот үшін нақты күн көрсетілмегендігін еске түсіреді, бұл осыған ұқсас жалғыз мереке). Тарихи тұрғыдан қараиттер мен қараиттармен байланысты діни көшбасшылар, мысалы, Анан бен Дәуіт, Бенджамин Нахаванди, Мұхаммед ибн Исмаил, Тифлис Мұсасы (Бабылда 9 ғасырдағы еврей қозғалысын құрған); және Малик әл Рамли (Израиль аймағында 9 ғасырдағы еврей қозғалысын құрған) Шавуоттың жексенбі күні болуы керек деген шешімге келді. Бұл пікірді католиктер, сондай-ақ тарихи садукейлер мен боэтусиандар да қолдайды. Қараиттер мен раввиндер яһудилерінің санауы Құтқарылу мерекесінің бірінші күні апталық демалыс күнімен сәйкес келгенде бірдей болады. Самариялық яһудилігінде қосымша айырмашылық бар: Самариялық Құтқарылу мерекесінің күні яһудилерден шамамен бір айға өзгеше болғандықтан, қараиттер мен самариялықтар санауы әрқайсысы жексенбіде басталса да, көбінесе сәйкес келмейді. Эфиопиялық яһудилерде тағы бір дәстүр болған: олар «демалыс күнін» Құтқарылу мерекесінің соңғы күні деп түсіндірді, ал раввиндік дәстүрдегідей бірінші күні немесе қараиттердегідей апталық демалыс күні емес.

Жартылай аза тұту кезеңі ретінде

Омер кезеңі яһуди дәстүрінде жартылай аза тұту кезеңіне айналды. Дәстүр бойынша, жоқтау рабби Акиваның 24000 шәкіртінің қазасына арналған, Талмудта айтылғандай. (Талмудқа сәйкес, олар бір-бірін лайықты құрметтемегендігі үшін жаза ретінде «жаза» арқылы қайтыс болды, бірақ рабби Шерира Гаонның Иггеретінің сефард қолжазбасында олар «қуғын-сүргіннен» (шмад) өлгендері айтылады, және осыған негізделген кейбір қазіргі ғалымдар олар Бар Кохба көтерілісінде қаза тапты деп болжайды.) Раввин Йехиел Мишель Эпштейн (Aruch HaShulchan авторы) аза тұту кезеңі Еуропадағы крест жорықтары, погромдар және қанға балау жала жабу кезінде қаза тапқан яһудилерді еске алады деп болжайды. Қайғылы дәстүрлерді сақтау Рейн өлкесіндегі қырғын мен Омер кезеңінде болған казактардың көтерілістерінен кейін күшейтілді. Қазіргі уақытта Холокост әдетте еске алынатын оқиғалардың қатарына кіреді, әсіресе Йом ХаШоа Омер кезінде атап өтіледі. Қайғылы тәжірибелер Омер кезеңінің бір бөлігінде ғана сақталады, әртүрлі қауымдар әртүрлі бөліктерді сақтайды. Кейбір отбасылар Құрбан айт мерекесінің аптасында музыка тыңдап, содан кейін Лаг Баомерге дейін аза тұту кезеңін бастайды. Кейбір сефард яһуди отбасылары аза тұту кезеңін еврей айының бірінші күні - Иярдан бастайды және 33 күн бойы Шиванның үшінші күніне дейін жалғастырады. Иерусалимдіктердің әдет-ғұрыптары (минхаг Йерушальми) Омерді санау кезінде аза тұту рәсімдерін орындау, Лаг Баомер күні мен Шавуот басталғанға дейінгі санаудың соңғы үш күні (шелошет йемей хагбала) қоспағанда. Көптеген діни сионистер Йом Хаатцмаут (Израильдің Тәуелсіздік күні) қайғылы дәстүрлердің бір бөлігін немесе барлығын тоқтатады. Қайғы-қасіреттің ауқымы да отбасылық дәстүрге байланысты, сондықтан яһудилер әртүрлі дәрежеде қайғырады. Омердің отыз үшінші күні - Лаг Баомер - шәкірттердің өлімі тоқтаған күн деп саналады, сондықтан барлық аза тұту ережелері алынып тасталады. Алайда, кейбір сефард яһудилер қайғылы кезеңді Омердің 34-ші күніне дейін жалғастырады, бұл күнді олар қуаныш пен мереке күні деп санайды. Испания және Португалия яһудилері бұл әдет-ғұрыптарды сақтамайды. Аза тұту күндері әдетте шаш кесуге, қырқуға, аспаптық музыка тыңдауға, той-томалақтар, кешкі ас және билер өткізуге тыйым салынады. Кейбір діндар яһудилер әр жұма күні Омердің аза тұту кезеңінде шабатты құрметтеу үшін таза болу үшін, ал кейбір ерлер жұмыс орындарында таза болу үшін қырқады.

Лаг Баомер

Кейбір ришонимдер пікірінше, бұл Раввин Акиваның 24 000 шәкіртін өлтірген обаның тоқтаған күні, осы себепті көптеген қауымда Сефират ХаОмердің аза тұту мерзімі Лаг БаОмерде аяқталады. Қазіргі заманғы каббала дәстүрі бойынша, бұл күн Симеон бен Йохайды мерекелеу және/немесе оның қайтыс болуының жылдығы болып саналады. Кейінгі орта ғасырлық дәстүрге сәйкес, Симеон бен Йохай Мерон қаласына жерленген, және осы байланыс Лаг БаОмерде кең таралған бірнеше әдет-ғұрыптар мен амалдарға әкелді, оның ішінде от жағу және Меронға зиярат ету.

Қабалалық түсіндірме

Омерді санау кезеңі адамның ішкі өсуіне мүмкіндік беретін уақыт ретінде қарастырылады. Бұл кезеңде адам санаудың 49 күні ішінде күн сайын бір қасиетін ойша зерделеп, дамыту арқылы жақсы мінез-құлықтарын (мидот) жетілдіруге ұмтылады. Кабала бойынша, Омер санағының жеті аптасының әрқайсысы жеті төменгі сефироттың бірімен байланысты (Хесед, Гевура, Тиферет, Нецах, Ход, Есод, Малкут). Сондай-ақ, әр аптаның әр күні осы жеті сефироттың бірімен сәйкес келеді, нәтижесінде қырық тоғыз түрлі комбинация пайда болады. Омер санағының бірінші күні «хеседтегі хесед» (мейірімділік ішінде мейірімділік) символымен, екінші күні «хеседтегі гевура» (мейірімділік ішінде күш) символымен байланысты. Екінші аптаның бірінші күні «гевурадағы хесед» (күш ішінде мейірімділік), екінші күні «гевурадағы гевура» (күш ішінде күш) символымен байланысты, және т.с.с. Символикалық тұрғыдан алғанда, осы 49 комбинацияның әрқайсысы әр адамның мінезінің жақсартуға немесе одан әрі дамытуға болатын бір қырын көрсетеді. Дэвид Седли және раввиндер Саймон Джейкобсон мен Яаков Хабер жеке мінез-құлықты жетілдіруге арналған күнделікті нұсқау ретінде осы 49 комбинацияны ұсынатын жаңа кітаптар жариялады. «Омерді санау: Каббалистік медитация нұсқаулығы» еңбегінде 49 күннің әрқайсысы үшін төрт каббалистік әлемге қатысты медитациялар, іс-шаралар және кавванот (дұрыс ниет) ұсынылған. Омерді санаудың 49 күндік кезеңі Мишнадағы Пиркей Авот 6:6-да баяндалған Тауратты игерудің «48 жолын» зерттеуге қолайлы уақыт. Раввин Ахарон Котлер (1891–1962) әрбір «жолды» Омер санағының алғашқы қырық сегіз күнінің әрқайсысында зерттеуге болатынын, ал қырық тоғызыншы күні барлық «жолдарды» қайта қарау керектігін түсіндіреді.

Мәсіхшілердің мерекелері

Кейбір христиан дінтері Омерді сақтайды. Христианның Пентикост мерекесі Шавуотпен аталған және оған сәйкес келеді, сондай-ақ Киелі Рухты қабылдауды тойлайды.