Кіріспе
Литваның ұлттық әнұраны "italic=no" (; сөзбе-сөз "Ұлттық әнұран") – Литваның ұлттық әнұраны, сонымен қатар оның бастапқы сөздерімен де белгілі, "italic=no" (өлеңнің ресми аудармасы: ("Литваның ұлттық әнұраны")). Музыкасы мен сөзі 1898 жылы Литва Ресей империясының құрамында болған кезде Винцас Кудирка жазған. Елу сөзден тұратын өлең Кудирканың литва мемлекеті, литва халқы және олардың тарихы туралы ойларын қамтиды. 1899 жылы қайтыс болғанға дейін әнұран Санкт-Петербургта (Ресей) тұратын литвалықтар үшін орындалды. Әнұранды алғаш рет 1905 жылы Вильнюсте орындады, ал Литва тәуелсіздік жариялағаннан кейін 1919 жылы ресми ұлттық әнұран мәртебесі берілді. "Tautiška giesmė" 1989 жылы Литва тәуелсіздігін қайта жариялауға азық болған кезде қайта орнатылып, Ұлттық әнұран туралы заңмен (1991 жылдың 21 қазаны) бекітілді. 1992 жылы, кеңестік Одақтан тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа Конституция ратификацияланған кезде ол автоматты түрде ұлттық әнұран ретінде қабылданды. "Tautiška giesmė" әнінің Литваның ұлттық әнұраны ретіндегі мәртебесі 1999 жылы осыны нақтылайтын ұлттық заң қабылдануымен нығайтылды.
"italic=no" (; literally "The National Hymn") is the national anthem of Lithuania, also known by its opening words, "italic=no" (official translation of the lyrics: ("The National Anthem of Lithuania"). The music and lyrics were written in 1898 by Vincas Kudirka, when Lithuania was still part of the Russian Empire. The fifty word poem was a condensation of Kudirka's conceptions of the Lithuanian state, the Lithuanian people, and their past. Shortly before his death in 1899, the anthem was performed for Lithuanians living in Saint Petersburg, Russia. The first public Lithuanian performance of the anthem took place in Vilnius in 1905, and it became the official national anthem in 1919, a year after Lithuania declared its independence. "Tautiška giesmė" was reinstated in 1989 shortly before the reestablishment of Lithuanian independence and confirmed in the National Anthem Act (21 October 1991). It was automatically included as the national anthem in 1992, when the new Constitution was ratified after independence from the Soviet Union was achieved. The status of "Tautiška giesmė" as the national anthem of Lithuania was further confirmed in 1999 with the passage of a national law stating this.
Жасау
Литва Ресей империясының құрамында болған кезде бұл өлең – Lietuva, Tėvyne mūsų жазылған. Варшава университетінің медицина факультетінің студенті Кудирка "Варпас" газетінде тілші болып жұмыс істеген. "Варпас" газетіндегі мақалаларында Кудирка литвалықтарды өз тарихымен мақтан тұтуға шақырды, Ресей үкіметінің литвалық халқына келтірген қиындықтарын талқылады және патшалық өкімет үшін жұмыс істеуге ниеттенгендерді айыптады. "Варпас" үшін жазу кезінде ол Литваның не болғаны және қандай болуы керек екені туралы ойларын жазып, "Литва, біздің отанымыз" деген елу сөзден тұратын өлеңін жазды. Өлең Литваның батырлық өткенін бейнелейді және халқын жерді қорғауға, адамзатқа қамқорлық жасауға және ар-намыспен өмір сүруге шақырады. Кудирка елді білім мен ізгілік ошағына айналдыруға да үндеді. Әуені болмағандықтан, Кудирка туберкулезден қайтыс болғанға дейін әуенін жазуға уақыт тапты. Ән мен сөзі 1898 жылдың қыркүйегінде "Варпас" газетінде жарияланды. 1899 жылы қайтыс болғаннан кейін Кудирканың қабіріне әнұранның екінші шумағы жазылды (кейін билік тарапынан жойылды).
Тәуелсіздікке дейінгі Литва
Кудирканың қайтыс болғанға дейін, 1899 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өлең алғаш рет орындалды. Концертті Чеслав Саснаускас жүргізді, және сол кезде Санкт-Петербургтегі ең ірі халықты құраған литвалықтар оған қатысты. Гимн Литвада алғаш рет 1905 жылдың 3 желтоқсанында Вильнюстің Ұлы Сеймінде орындалды.
Тәуелсіз Литва
Литва 1918 жылы Ресейден тәуелсіздігін жариялағанда, бұл ән ұлттық әнұран ретінде жарияланды. Литва Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде КСРО-ға қосылғанға дейін ол мәртебесін сақтап келді. Соғыс аралық кезеңде ән сөздеріне Құдайға сілтеме қосу туралы ұсыныстар болған. Бірақ Кудырканың естелігін сақтап, ән сөздерін ол жазған түрінде қалдыруға шешім қабылданды. Сондай-ақ, ұлттық әнұранның әуені де сынға түсті.
Германияның Литваны басып алуындағы қолданысы
1942 жылдың 9-12 мамырында Мариямполе комиссариаты 580 жас жігітті неміс армиясының көлік қызметіне жұмысқа алды. Казармаға 3000-нан 4000-қа жуық адам келді, олардың үштен екісі әйелдер мен қыздар болды және "Біз неміс емеспіз, майданға бармаңыз!" деп шулап айқайлады. Сол кезде әскерилердің шамамен 70 пайызы демонстрацияны қолдау үшін казарма ауласына қайтып келді, сондай-ақ Мариямполе мұғалімдер семинариясы мен Мариямполе гимназиясының студенттері де қосылды. Демонстранттар литвалық азаттық әндерін және "Tautiška Giesmė" әнін шырқады. Жергілікті жасақтардың жеткіліксіз қаруланған бірнеше сарбазы төбе көрсеткенде, наразылық зорлыққа ұласты, наразылардың бір бөлігі терезелерді сындырды. Соңында, көпшілік көшеге жиналып, қалаға қарай шеруге шықты. Сол бағытта Вермахт әскерлері жүк көлігін таспен лақтырды. Литва полициясы ұлттық ән шырқағанда оларға құрмет көрсетіп, екеуіне салмақ салғандай болды. Мариямполедегі 1-ші полиция батальонының сарбаздары көпшілікке қатысты мүлдем бейжай қарады.
1940-1941 жылдар
Литваның Кеңес Одағы тарапынан басып алынуынан кейін, Литва КСР үкіметі жаңа конституцияны, Литва КСР-інің сталиндік конституциясын жариялады, ол жаңа тудың және жаңа елтаңбаның социалистік үлгідегі ұлттық белгі ретінде қолданылуын реттеді. Алайда, осы конституцияда Литва КСР-і үшін аймақтық әнұран туралы ереже болған жоқ. Кеңес үрдісіне сәйкес, Кеңес Одағының барлық республикалары «Интернационал» әнін өз тілдеріне аударып, аймақтық әнұрандар ретінде пайдаланды. Литвада ресми түрде енгізілген «Интернационал» әні халыққа ұнамады және Литва халқының көпшілігі оны жақтырмады, себебі көптеген литвалықтар «Tautiška giesmė» әнін өздерінің нағыз ұлттық әнұраны ретінде есте сақтады. Бұл 1940 жылғы 14-15 тамызда Каунаста өткен Литва мұғалімдерінің съезінде барлық мұғалімдерді жинаған кезде ерекше көзге түсті. Съезге 10 000-нан астам бастауыш және орта мектеп мұғалімдері мен жоғары оқу орындарының оқытушылары қатысты. Барлық спикерлердің ішінде Литваның премьер-министрі Винкас Креве Миккевичус ғана тыңдаушыларға Литваның ұлттық әнұранын еске салып, сөзін: «Мәңгілікке дейін біздің қадамдарымызға нұр мен шындық жол көрсетсін» деп аяқтады. Съездің соңында оркестр «Интернационал» әнін орындады. Бір мұғалім «Tautiška giesmė» әнін айта бастады. Басқа мұғалімдер де әнге қосылып, көп ұзамай съезге келген барлық мұғалімдер ән шырқады, осылайша «олардың отандарына қызмет етуге деген ниеттерін, бірақ ешқашан басқыншыларға емес» дегенді ашық білдірді. Олардан шабыт алған оркестр де олардың артынан тұрып, оларға ілесіп кетті.
1944-1950 жылдар
Гимн мәселесі Балтық мемлекеттерінің қайта басылып алынуынан кейін, Литва КСРО-ға Литва ССР ретінде қайта қосылғаннан кейін тағы көтерілді. КСРО-ның жаңа әнұраны жасалды және әнұран мәтіні КСРО республикаларының тілдеріне аударылды. Бастапқы жоспар аудармадағы әнұранды жаңа, социалистік әнұран жасалғанша уақытша әнұран ретінде пайдалану болған. Аударма процесінде аудармашы Антанас Венклова мәтінге қатысты алаңдаушылық білдірді. Мәтінде "Великая Русь" деп айтылған, ол оны "Didžiosios Rusios" деп аударды. Литвада бұл бөлім жақсы қабылдамайды деп қорқыды, себебі мәтін Литвадағы орыс ұлтының басымдығын көрсетеді және Литваның оккупациялануынан кейін жойылған ұлттық жаңару рухын білдіреді. Әнұранның аудармасы 1944 жылдың 5 қаңтарында ұсынылды. Әнұранның аудармасы 1944 жылдың 7 қаңтарында бекітілді. КСРО үкіметінің ұсынысымен Литва әнұраны мәселесі қайта қарастырылды. Әнұранның алғашқы ұсынысы Г. Александровтың Казис Преикшасқа ұсынған "Mes su Stalinu" әні болды. Г. Александров ұсынған басқа ұсыныстар – "Tautiška giesmė" және басқа да танымал әндер, соның ішінде Петрас Вайчиунастың "Ei, pasauli, mes be Vilniaus nenurimsime" поэмасы.
1950-1988 жылдар
Таутишка гиесmė 6 жыл бойы Литва КСР-нің мемлекеттік әнұраны ретінде қолданылса да, жаңа әнұран бекітілгеннен кейін Литва КСР-інде тыйым салынды. Осы кезеңде литвалық Таутишка гиесmė Кеңес Одағына қарсы ұлттық қарсылықтың символына айналды. Ән отбасылық тойларда және жақын адамдардың кішкентай жиындарында жиі орындалды.
1988-1990 жылдар
1988 жылғы 6 қазанда "Таутишка гиесма" Литва КСР Мемлекеттік әнұранының орнына бекітілді. Алдын ала мақұлдау Литва КСР Жоғарғы Кеңесі және одан кейінгі заң шығарушы органдармен жасалды.
Ағымдағы жағдай
1992 жылы "Таутишка гиесmė" Литва Республикасының мемлекеттік әнұраны мәртебесі қайта бекітілді. Сол жылы Литва Конституциясы мақұлданды; құжаттың 19-бабында "Таутишка гиесmė" Литваның мемлекеттік әнұраны болып табылады делінген. Мемлекеттік әнұранға қатысты соңғы заң 1999 жылы қабылданды; ол әнұранның ресми мәтінін және оны қалай және қашан орындау қағидаларын қамтиды.