Кіріспе

1814 жылы Ұлыбритания, Швеция және Дания-Норвегия арасындағы шарт (Kieltraktaten) немесе Киль бейбіт шарты (швед тілінде Kielfreden немесе freden i Kiel) 1814 жылғы 14 қаңтарда Киль қаласында Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі мен Швеция Корольдігі бір жағынан, ал Дания мен Норвегия Корольдіктері екінші жағынан жасасқан. Бұл шарт Наполеон соғыстары кезіндегі тараптар арасындағы қақтығыстарды тоқтатты, онда Ұлыбритания мен Швеция французға қарсы коалицияның (алтыншы коалиция) құрамында болды, ал Дания-Норвегия Франциямен одақтас болған. (Норвегия 1931-1933 жылдардағы Шығыс Гренландия дауында Данияның Гренландияның барлығына қатысты талабына қарсы шықты, бірақ бұл таласқа қол жеткізе алмады.) Дегенмен, шарттың барлық тармақтары күшіне енбеді. Норвегия тәуелсіздігін жариялап, конституция қабылдады және мұрагер ханзада Кристиан Фредерикті өздерінің королі сайлады. Сондықтан Швеция швед Помераниясын беруден бас тартты, ол 1815 жылғы Вена конгресінен кейін Пруссияға берілді. Швециямен болған қысқа соғыстан кейін Норвегия Мосс конвенциясы арқылы Швециямен жеке одақ құруға келісті. Король Кристиан Фредерик одақ құруға мүмкіндік беретін Конституцияны қайта қарағаннан кейін, ерекше Стортингті шақырып, тақтан бас тарды. Ол ресми түрде 1814 жылғы 4 қарашада Стортинг Карл XIII-ті Норвегия королі етіп сайлаған кезде құрылды.

Өмірбаян

Наполеон соғыстарының басында Дания, Норвегия және Швеция Корольдігі бейтараптықты сақтауға тырысты, бірақ көп ұзамай қарама-қарсы лагерьлерге қосылып, соғысқа тартылды. Швеция патшасы Густав IV Адольф 1805 жылы Наполеон Бонапартқа қарсы Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігімен және Ресей империясымен одақ құрып, Наполеон Франциясына соғыс жариялады. Осыған байланысты Ресей Наполеонның жауларына шабуыл жасауға міндетті болды, ал Густав IV Адольф Ұлыбританиямен одағын үзуден бас тартқандықтан, патша Финляндияға басып кірді және 1808/1809 жылдарғы Фин соғысында оны Швециядан бөліп алды. 1812 жылы Наполеонның әскерлері Ресейді бағындыруға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталып, батысқа қарай шегінуге мәжбүр болды. Швеция 1812 жылдың 30 тамызында Ресеймен, 1813 жылдың 3 наурызында Ұлыбританиямен, 22 сәуірінде Пруссиямен одақтасты. Одан бұрын, 1813 жылдың 23 наурызында ол Наполеонға соғыс жариялаған еді. 22 шілдеде Пруссия Швецияның Норвегияға қатысты талабын қабылдағаннан кейін, Швеция 14/15 маусымда Ресей, Ұлыбритания және Пруссия арасында жасалған Рейхенбах одағына қосылды. Наполеонның Лейпцигтегі жеңілісінен кейін Бернадот Данияға шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Ол біріктірілген швед-орыс армиясын алып, сандық артықшылығын пайдаланып, дат армиясын жеңіп, 1813 жылдың желтоқсан айының соңында Холштейн мен Шлезвигті басып алды. Фредерик VI, егер қажет болса, Норвегияны беруге мәжбүрлеу үшін Бернадоттың (британдық теңіз күшінің көмегімен) Ютландия мен Зеландияны басып алуы анық болғаннан кейін бейбітшілікке келісуге келісті.

Дания-Англия келісім-шарты

Дания Корольдігі мен Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Корольдігі арасындағы шартты Дания дипломаты Эдмунд Бурк және Швеция сарайындағы британдық өкілі Эдвард Торнтон келісті. Бұл даниялық контингентке швед контингентімен бірдей қарау тиіс болды, ал Дания королі армияны ұстау және жалақы төлеу үшін жыл сайын 400,000 фунт стерлинг британдық субсидия алуға тиіс болды, ол армия одақтас күштерге қосылғаннан кейін ай сайын төленеді. Шарт 28 баптан және бір жеке баптан тұрды. Сондай-ақ, Дания-Британ шартының негізінде, британдықтар өз әскерлерінің бір бөлігін шведтердің басқаруына беруге міндетті екендігі расталды. IV бапта Дания королі өзінің және оның мұрагерлерінің атынан «қайтарымсыз және мәңгілікке» Норвегия Корольдігіне қойған талаптарынан бас тартты. Норвегия Корольдігі Кристиансанд, Берген, Акерсхус және Тронхейм епископтықтарынан, сондай-ақ жағалау аралдарынан және Ресей шекарасына дейінгі Нордланд пен Финнмарк аймақтарының солтүстік бөлігінен тұратындығы айқындалды. XIII бапта,

XVII бап барлық соғыс тұтқындарын өзара алмасуды қарастырды. Осылайша, Данияның Норвегиядағы билігі Швецияның Норвегиядағы билігімен алмастырылды. 1814 жылдан бастап нағыз норвегтер мен норвегиялық емес деп саналатын адамдар арасында ажырату жасалды. Норвегия элитасы бұл идентификацияны шведтендіруге қарсы тұру үшін пайдаланды.

Швед Помераниясы

Норвегияның швед патшасына бағынудан бас тартқаны үшін Швеция королі Карл XIII швед Помераниясын Дания королі Фредерик VI-ға бермеді. Бұл мәселе Вена конгресінде шешілді, онда ірі державалар Пруссия Корольдігінің премьер-министрі Карл Август фон Харденберг жасаған жоспарды қолдады. Ол Дания Корольдігі, Ганновер Корольдігі (Ұлыбритания және Ирландиямен жеке одақта басқарылатын), Пруссия Корольдігі және Швеция Корольдігі арасында аумақтар мен төлемдердің айырбасталуын ұсынды. Алайда, 1933 жылғы 5 сәуірде сот Киль шарты мен одан кейінгі шарттар негізінде Данияның бүкіл Гренландияға құқығы бар екенін анықтады.