Кіріспе

Станция

Аргентиналық саясаткер және генерал Хуан Мануэль Хосе Доминго Ортис де Росас (30 наурыз 1793 – 14 наурыз 1877), «Заңдарды қалпына келтіруші» лақап атымен белгілі, Буэнос-Айрес провинциясын және қысқа мерзімге Аргентина Конфедерациясын басқарған Аргентиналық саясаткер және әскери шенеунік. Бай отбасында дүниеге келгенімен, Росас жеке байлық жинап, осы процесте үлкен жерлерге ие болды. Росас, ауыл шаруашылығымен айналысатындар үшін қалыпты жағдай болғандай, өз жұмысшыларын жеке милицияға жинады және ел ішіндегі көптеген азаматтық соғыстарға себеп болған дау-дамаylarға қатысты. Соғыста жеңіске жетіп, жекелеген ықпалы зор, адал жеке армиясы бар және үлкен жер иесі болған Росас, аймақтағы әскери басшылар ретінде танымал болған каудильоға айналды. Соңында ол Аргентина армиясының жоғары шені – бригадир-генерал атағына ие болып, Федералистік партияның сөзсіз көшбасшысы болды. 1829 жылдың желтоқсанында Росас Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы болып, мемлекеттік терроризмге сүйенген диктатура құрды. 1831 жылы ол провинциялық автономияны мойындаған және Аргентина Конфедерациясын құрған Федералдық келісімге қол қойды. 1832 жылы өкілеттігі аяқталған соң, Росас жергілікті халықтарға қарсы соғыс жүргізу үшін шекараға аттанды. Оның қолдаушылары Буэнос-Айресте төңкеріс жасағаннан кейін, Росас қайта оралып, губернатор лауазымын қайта иеленді. Росас өзінің диктатурасын қайта орнатып, мыңдаған азаматтарды өлтірген қарулы параполициялық құрылым – Мазорканы құрды. Сайлаулар формалдыққа айналды, ал заң шығару және сот жүйесі оның еркіне бағынған құралдарға айналды. Росас жеке тұлғаға табынушылықты қалыптастырды және оның режимі тоталитарлық сипатқа ие болды, қоғамның барлық салалары қатаң бақылауда болды. Росас 1830-шы жылдардың соңы мен 1840-шы жылдардың басында өзінің билігіне көптеген қауіп-қатерлерге тап болды. Ол Перу-Боливия конфедерациясына қарсы соғысты, Францияның блокадасына төтеп берді, өз провинциясында көтеріліс болды және жылдар бойы созылып, Аргентинаның солтүстік провинцияларына тараған ірі көтеріліспен күресті. Росас төзімділік танытып, провинцияларға ықпалын арттырды, оларды тікелей және жанама жолдармен тиімді бақылауға алды. 1848 жылға қарай ол өзінің билігін Буэнос-Айрес шекарасынан асырып, бүкіл Аргентинаның билеушісіне айналды. Росас сонымен қатар көршілес Уругвай және Парагвай елдерін аннексиялауға тырысты. Франция мен Ұлыбритания Аргентинаның экспансионизміне қарсы бірлесіп, 1840-шы жылдардың соңында Буэнос-Айреске блокада салды, бірақ Росасты тоқтата алмады, оның беделі оның жетістіктерінің арқасында едәуір артты. Бразилия империясы Аргентинаға қарсы күресте Уругвайға көмек көрсетуді бастағанда, Росас 1851 жылдың тамызында Платин соғысын жариялады. Бұл қысқа қақтығыс Росастың жеңіліп, Ұлыбританияға қашуымен аяқталды. Соңғы жылдары ол жер аударылып, 1877 жылы қайтыс болғанға дейін жалға алуға берілген шаруа ретінде өмір сүрді. Росас аргентиналықтардың арасында қатыгез тиран ретінде жақсы танымал болды. 1930 жылдан бастап Аргентинадағы авторитарлық, антисемиттік және расистік саяси қозғалысы – Ревизионизм, Росастың беделін жақсартуға және оның режимі үлгісінде жаңа диктатура құруға тырысты. 1989 жылы үкімет оның сүйегін елге қайтарып алып, ұлттық бірлікті нығайтуға, Росасты және 1970-ші жылдардағы әскери диктатураны ақтауға тырысты. Росас XXI ғасырда Аргентинада даулы тұлға болып қала береді.

Туу

Хуан Мануэль Хосе Доминго Ортис де Росас 1793 жылғы 30 наурызда Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің астанасы Буэнос-Айрестегі отбасының қалалық үйінде дүниеге келді. Ол Леон Ортис де Росас пен Агустина Лопес де Осорнионың тұңғыш баласы еді. Леон Ортис Испанияның Бургос провинциясынан келген көшпендінің ұлы болған. Әскери шенеунік, бірақ ерекше көзге түспеген Леон Ортис, бай криол отбасының қызына үйленген еді. Жас Хуан Мануэль де Росастың мінезіне анасы Агустина зор әсер етті, ол қатал, ықпалды әйел болды және осы мінездік қасиеттерін әкесі Клементе Лопес де Осорниодан алған еді, ол 1783 жылы үнді шабуылынан өз иелігін қорғап жатып қаза тапқан жер иесі болған. Сол кездегідей, Росас 8 жасқа дейін үйде оқыды, содан кейін Буэнос-Айрестегі ең жақсы жеке мектепке қабылданды. Бай жер иесінің ұлы болғанына қарамастан, оның білімі ерекше болған жоқ. Тарихшы Джон Линчтің сөзіне сүйенсек, Росастың білімі "кейінгі жылдары оның жеке күш-жігерімен толықтырылды. Росас толыққанды оқымаған емес, бірақ уақыт, орын және оның жеке көзқарасы авторларды таңдауды шектеді. Ол француз абсолютизмінің белгілі саяси ойшылдарымен сырттай таныс болған сияқты". 1806 жылы британдық әскер Буэнос-Айреске шабуыл жасады. 13 жастағы Росас вице-король Сантьяго Линьерс ұйымдастырған күштерге оқ-дәрі таратуға көмектесті, олар шабуылға қарсы тұру үшін жиналған еді. Британдықтар 1806 жылдың тамызында жеңіліске ұшырады, бірақ бір жылдан кейін қайта оралды. Росас Caballería de los Migueletes (милиция атты әскері) құрамына тағайындалды, бірақ сол кезде ауруына байланысты активті қызметтен шеттетілген болуы мүмкін.

Эстансьеро

Британдық шабуылдар тойтарыс бергеннен кейін Росас отбасымен Буэнос-Айрестен өздерінің estancia (ранчо) -сына көшіп барды. Ондағы еңбегі оның мінез-құлқы мен көзқарасын Платин аймағының әлеуметтік топтарының бір бөлігі ретінде қалыптастырды. Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігінде ірі жер иелері (соның ішінде Росас отбасы) өздері бақылап отырған аймақтардағы отбасыларға азық-түлік, жабдық және қорғау қызметтерін ұсынды. Олардың жеке қорғаныс күштері негізінен солдат ретінде жұмылдырылған жұмысшылардан құралды. Осы жұмысшылардың көп бөлігі гаучолар еді. Испан тегіндес жер иелері, халықтың көпшілігін құрайтын, сауатсыз, аралас нәсілді гаучоларды басқаруға келмейтін және сенімсіз деп санады. Гаучоларға басқа жұмыс күші болмағандықтан төзімділік танытылды, бірақ жер иелері оларды жек көретін. Росас өзінің қатал, авторитарлық мінезіне қарамастан, өзінің қызметіндегі гаучолармен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол оларға ұқсап киініп, олармен әзілдесіп, ат ойындарына қатысып, жақсы жалақы төлейтін, бірақ оларға өзі олардың теңі емес, қожайын екенін ешқашан ұмытпаған. Ол өмір сүрген отаршылдық қоғамның әсерімен Росас консервативті болды, аймақтағы басқа да ірі жер иелері сияқты иерархия мен билікті қолдады. Росас шаруашылықты басқаруда тәжірибе жинап, 1811 жылдан бастап отбасының estanciaларын басқарды. 1813 жылы ол Буэнос-Айрестегі бай отбасының қызы Энкарнасьон Эскурраға үйленді. Содан кейін ол ата-анасының мүлкін тастап, өзіне мансап табуға тырысты. Ол тұздалған ет өндіріп, осы процесте жер иелігіне ие болды. Ұзақ жылдар өткен соң ол өз бетінше estanciero (фермер) атанды, саяси беделді Anchorena руының екінші туыстарымен серіктестік құрып, жер жинады. Оның еңбекқорлығы мен еңбекті ұйымдастыру дағдысы, жаңа өндіріс тәсілдерін ойлап табудан немесе дәстүрлі емес әдістерді қолданудан гөрі, оның табысының кілті болды.

Қазы

1810 жылғы мамыр революциясы Испанияның Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің ыдырауына, тәуелсіздікке және Аргентинаның қалыптасуына әкелген процестің бастапқы кезеңі болды. Росас, көптеген ауылдық жер иелері сияқты, Буэнос-Айрес қаласындағы саудагерлер мен бюрократтардың бастамасымен жүрген қозғалысқа күдікпен қарады. Росас вице-король Сантьяго де Линьерстің революционерлердің қолынан қаза табуына ерекше ашуланды. Росас колониялық кезеңді сағынды, оны тұрақты, тәртіпті және гүлденген заман деп есептеді. 1816 жылғы шілдеде Тукуман конгресі Испаниямен барлық байланысты үзіп тастағанда, Росас және оның жақтастары тәуелсіздікті қалыптасқан факт ретінде қабылдады. Тәуелсіздік Рио-де-ла-Плата вице-корольдігін құраған аумақтардың бөлінуіне соқтырды. Буэнос-Айрес провинциясы провинциялық үкіметтердің қаншалықты автономияға ие болуы мәселесі бойынша басқа провинциялармен азамат соғысына қатысты. Юнитарлық партия Буэнос-Айрес үстемдігін жақтады, ал Федералистік партия провинциялық автономияны қорғады. Осы мәселе бойынша он жылға созылған күрес елорда мен провинциялар арасындағы байланысты жойды, елдің барлық аймақтарында жаңа республикалар құрылды. Буэнос-Айрес үкіметінің осы тәуелсіз мемлекеттерді таратуға жасаған әрекеттеріне жергілікті халықтың қатыгез қарсылығы тиді. 1820 жылы Росас және оның гаучолары, барлығы қызыл киім киіп, «Colorados del Monte» («Таудың қызылдары») деп аталды, Буэнос-Айрес армиясына Милицияның бесінші полкі ретінде қосылды. Олар шабуылдаған провинциялық армияларды жеңіп, Буэнос-Айресті сақтап қалды. Соғыс аяқталғаннан кейін Росас әскери қызметі үшін даңққа ие болып, өз иеліктеріне оралды. Ол кавалерия полковнигі шеніне көтеріліп, үкіметтен қосымша жер алды. Осы табыстарының нәтижесінде, сәтті бизнесі мен жаңадан сатып алған мүлігінің арқасында оның байлығы арта түсті. 1830 жылға қарай ол Буэнос-Айрес провинциясында (сол аттас қала орналасқан) 300 000 бас ірі қара мал мен жерге ие болған 10-шы ірі жер иесі болды. Жаңадан қол жеткізген ықпалымен, әскери тәжірибесімен, кең жер иеліктерімен және тек оған адал гаучолардың жеке армиясымен Росас аймақтағы провинциялық әскери басшылар ретінде танымал болған нағыз каудильоға айналды.

Буэнос-Айрес губернаторы

Ұлттық бірлік азамат соғыстарының, көтерілістер мен төңкерістердің салмағынан құлап түсті. Одағылық-федералистік күрес тұрақты емес жағдайды тудырды, ал каудильолар билік үшін күресіп, елді қиратты. 1826 жылы Розас туыстары, достары және қолдарынан тұратын билік базасын құрып, Федералистік партияға қосылды. Ол өзінің туған провинциясы Буэнос-Айрестің мүддесін қорғайтын күшті жақтасы болды, саяси идеологияға көп мән бермеді. 1820 жылы Розас унитариандықтармен бірге соғысты, себебі федералистердің басып кіруін Буэнос-Айрес үшін қауіп деп есептеді. Унитариандықтар федералистерді Буэнос-Айреске келетін кедендік түсімдерді басқа провинциялармен бөлісуге көндіруге тырысқанда, Розас мұны провинциясының мүдделеріне қатер деп қарады. 1827 жылы федералистік каудильолар жетекшілік еткен төрт провинция унитариандық үкіметке қарсы көтерілді. Розас федералистердің Буэнос-Айресті басып алуына және сол жылы Мануэль Доррегоның провинциялық губернатор болып сайлануына ықпал етті. 14 шілдеде Розас Буэнос-Айрес провинциясының ауылдық милициясының бас қолбасшысы лауазымымен марапатталды, бұл оның ықпалы мен билігін арттырды. 1828 жылдың желтоқсан айында Буэнос-Айрестің унитариандық губернаторы Хуан Лавалле Доррегоны тұтқындап, сотсыз өлім жазасына кесті. Доррегоның қазасынан кейін Розас федералистердің бос қалған басшылығын иеленді және унитариандарға қарсы көтерілді. Ол Санта-Фе провинциясының каудильосы және билеушісі Эстанислао Лопеспен одақтасып, 1829 жылдың сәуір айында Маркес көпірі шайқасында Лаваллені жеңді. Розас сол жылдың қараша айында Буэнос-Айрес қаласына кірген кезде жеңіске жеткен әскери басшы және федералистердің жетекшісі ретінде құрметпен қарсы алынды. Розас сұлу, бойы ұзын, сары шашы мен терең көк көздерімен көзге түсетін адам болды. Чарльз Дарвин, Бигль экспедициясы кезінде Розаспен танысып, оны "ерекше мінезге ие адам" деп бағалады. Британдық дипломат Генри Саузерн Розастың сыртқы келбеті "ағылшын фермеріне ұқсайды, мінез-құлқы сыпайы, бірақ мәдениетсіз емес. Ол әңгімелесуге жағымды, бірақ сөздері көбінесе өзі туралы болады, бірақ сөйлеуі әдемі және ұнамды. Оның есте сақтау қабілеті таң қалдырады, ешбір егжей-тегжейді қате айтпайды" деді. 1829 жылдың 6 желтоқсанында Буэнос-Айрес Өкілдер палатасы Розасты губернатор етіп сайлап, оған ерекше өкілеттіктер берді. Бұл оның тарихшылар диктатура деп атаған билігінің басталуы болды. Ол өзін ізгі диктатор ретінде қарастырып, былай деді: "Мен үшін жақсы үкіметтің идеалы – әкелік автократия, ақылды, мүддесіз және тынбай жұмыс істейтін билік. Мен әрқашан өз халқына қызмет етуші автократиялық диктаторларды қадір тұтқанмын. Міне, менің ұлы мақтанышым: мен әрқашан елге қызмет етуге тырыстым". Ол өкілдерін сынап, жауларын елден қуды. Кейін ол бұл шараларын былай деп ақтады: "Мен билікті алғанда, үкімет анархияда, соғысқан топтарға бөлінген, таза хаосқа, кішкентай тозаққа айналған еді".

Шөл даладағы жорық

Росастың алғашқы әкімшілігі ауыр дефициттермен, ірі мемлекеттік қарыздармен және оның үкіметі мұра еткен валютаның құнсыздануының салдарымен айналысты. 1828 жылдың желтоқсанында басталып, 1832 жылдың сәуіріне дейін жалғасқан құрғақшылық экономикаға зор үлкен әсер етті. Унитарлықтар әлі де еркін жүріп, бірнеше провинцияларды бақылауда ұстады, олар Унитарлық лигаға біріккен болатын. 1831 жылдың наурыз айында негізгі унитарлық көшбасшы Хосе Мария Пас тұтқындалғаннан кейін унитарлық-федералистік азамат соғысы аяқталды және Унитарлық лига ыдырады. Росас, әзірге, Федералдық пактіде провинциялық автономияны мойындауға келісті. Үкіметтің қаржылық қиындықтарын жеңілдету үшін ол салықтарды көтермей, кірістерді жинауды жақсартты және шығындарды қысқартты. Бірінші мерзімінің соңына қарай Росас саяси және қаржылық тұрақсыздыққа тойтарыс бергені үшін жоғары бағаланды, бірақ Өкілдер палатасында оппозиция күшейді. Палатаның барлық мүшелері федералистер болды, себебі Росас Доррего кезінде болған және кейін Лавалле таратып жіберген заң шығарушы органның құрылымын қалпына келтірді. Диктатураны уақытша қажеттілік деп қабылдаған либералды федералистік фракция конституцияны қабылдауды талап етті. Росас конституциялық шектеулермен басқаруға дайын болған жоқ және тек қана диктаторлық өкілеттіктерінен өте таршылықпен бас тартты. Оның өкілеттігі 1832 жылдың 5 желтоқсанында аяқталды. Буэнос-Айрестегі үкімет саяси дау-жанжалдармен алаңдап жатқанда, шаруалар оңтүстіктегі, жергілікті халықтар қоныстанған аумақтарға көшіп бастады. Осының салдарынан туған қақтығыс үкіметтің араласуын қажет етті. Росас осы кеңеюді қолдаған саясатты тұрақты түрде қолдады. Губернатор ретінде ол оңтүстіктегі жерлерді соғыс ардагерлеріне және құрғақшылық кезінде басқа жайылымдар іздеген шаруаларға берді. Оңтүстік сол кезде шөлді аймақ деп есептелсе де, ол ауыл шаруашылығын дамытуға, әсіресе мал шаруашылығына зор мүмкіндіктер мен ресурстарға ие болды. Үкімет Росасқа осы аумақтағы үнді тайпаларын бағындыруға бұйрық берілген армияның басшылығын тапсырды. Росас бағынғандарға мал мен заттармен сыйлық берді. Ол индейлерді өлтіруді жек көрсе де, қарсылық көрсеткендерді аяусыз қуғынға салды. Шөлдік науқан 1833-1834 жылдар аралығында жүргізілді, Росас бүкіл аймақты бағындырды. Оңтүстікке жасаған жаулауы одан әрі аумақты кеңейтуге жаңа мүмкіндіктер ашты, осыған байланысты ол: "Анды тауларынан жағалауға және Магеллан бұғазына дейін созылған көркем аймақтар енді біздің балаларымыз үшін кең ашық" деді.

Абсолюттік қуат

Росас 1833 жылдың қазан айында Шөлдегі жорықта болған кезде, Росистер тобы (Росастың қолдаушылары) Буэнос-Айреске қоршау салды. Қала ішінде Росастың әйелі Энкарнасьон қоршаулағандарға көмектесу үшін өзінің жақтастарын жинады. Росистер жасаған төңкеріл, «Қайта орнатушылар төңкерісі» деп аталды, ол провинциялық губернатор Хуан Рамон Балкарсені отставкаға кешуге мәжбүр етті. Балкарседен кейін екі басқа адам да әлсіз және тиімсіз үкіметтерге жетекшілік етті. Росизм Федералистік партияның ішіндегі күшті фракцияға айналып, Росастың диктаторлық билікпен қайта оралуын, тұрақтылықты қалпына келтірудің жалғыз жолы ретінде қабылдауға басқа фракцияларға қысым жасады. Өкілдер палатасы мойынсұнып, 1835 жылдың 7 наурызында Росас губернатор болып қайта сайланды және «халық билігінің жиынтығы» (suma del poder público) құқығымен марапатталды. Буэнос-Айрес азаматтары Росастың қайта сайлануын және диктаторлық билікті қайта иеленуін қолдайтынын анықтау үшін референдум өткізілді. Росас 1829-1832 жылдар аралығында губернатор болып тұрғанда сайлау процесін фарсқа айналдырды. Ол адал серіктестерін бейбіт сот судьялары етіп тағайындады, олар әкімшілік және сот функцияларын атқаратын, сонымен қатар салық жинауға, милицияға жетекшілік етуге және сайлауға төрағалық етуге жауапты, ықпалды лауазым иелері болды. Дауыс берушілерді сайлаудан шеттету және оппозицияны қорқыту арқылы бейбіт сот судьялары Росас қалаған нәтижені қамтамасыз етті. Өкілдер палатасының мүшелерінің жартысы жыл сайын қайта сайланатын, ал Росасқа қарсы оппозиция бұрмаланған сайлаулар арқылы тез жойылды, бұл оған заң шығарушы органның бақылауын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Заң шығарушы органның қаржыны бақылауы алынып тасталды, ал заңдарды бекіту демократияның сыртқы көрінісін сақтау үшін резеңке мөрге айналды. 1835 жылғы сайлаудың нәтижесі болжамды түрде 99,9 пайыз «иә» дауысымен аяқталды. Росас сайлаудың манипуляциялануы саяси тұрақтылық үшін қажет деп сенді, өйткені елдің көп бөлігі сауатсыз болды. Ол провинциядағы абсолютті билікті көптеген эстансьерлер мен бизнесмендердің келісімімен және қолдауымен иеленді, олар оның көзқарастарын бөлісті. Эстансья Росастың сенген билік базасын құрады. Линч «жер иелері класында үлкен топтық ынтымақтастық пен бірлік болғанын» айтты. Росас жерге негіделген үлкен туыстық топтың орталығы болды. Оның айналасында депутаттар, заңгерлер, шенеуніктер және әскерилерден құралған тығыз экономикалық және саяси желі болды, олардың барлығы жер иелері болды және Росаспен немесе бір-бірімен туысқандық байланыста болды.

Тоталитарлық режим

Розастың билігі мен ықпалы Өкілдер палатасынан әлдеқайда асып түсті. Ол бюрократияны және өз кабинетін қатаң бақылауда ұстады, былай деді: «Менің министрлерім – менің хатшыларымнан басқа ештеңе емес деп ойламаңыз. Мен оларды тыңдап, есеп беру үшін кеңселеріне орналастырдым, басқа ештеңе үшін емес». Оның қолдаушылары мемлекеттік аппараттағы лауазымдармен марапатталды, ал ол қауіпті деп санағандар тазаланды. Оппозициялық газеттер көпшілік алаңдарда өртеліп жатты. Росас өзін халықты қорғайтын, құдіретті және әкелік тұлға ретінде көрсетті. Оның портреттері көшеде көрсетіліп, шіркеулердегі тұғырларға қойылып, құрметпен қарастырылды. Россизм енді федералистер қатарындағы қарапайым топ емес, саяси қозғалысқа айналды. 1829 жылы Росас уругвайлық дипломатқа: «Мен федералист емеспін және ешқашан да сол партияға жатпадым», – дегенін айтқан. Губернатор болып қызмет еткен кезінде де ол федерализмді унитаризмге қарсы қолдағанын мәлімдеді, бірақ шындығында федерализм сол кезде Россизм қозғалысына сіңіп кеткен еді. Росас тоталитарлық режим орнатты, онда үкімет қоғамдық және жеке өмірдің барлық саласын бақылауға тырысты. Барлық ресми құжаттардың басына «Жабайы унитариандарға өлім!» деген ұран жазу міндеттелді. Мемлекеттік жалақы алатын барлық адам – әскери шенеуніктер, дін қызметкерлері, мемлекеттік қызметкерлер және мұғалімдер – «Федерация немесе өлім!» деген жазуы бар қызыл белгі тағуға міндетті болды. Әр еркек «федералдық келбетке» ие болуы керек болды, яғни үлкен мұрт пен бакендер өсіруі керек еді, соның салдарынан көптеген адамдар жалған мұрт тақты. Қызыл түс – федералистік партияның да, Россизмнің де символы – Буэнос-Айрес провинциясында кең таралды. Сол кезде әскерлер қызыл шапан, бас киім және жилет киді, ал аттарына қызыл жабдықтар тағылды. Азаматтар да осы түсті киюге міндетті болды. Ерлер үшін қызыл жилет, қызыл белгі және қызыл ленталы бас киім қажет болды, ал әйелдер сол түстегі ленталар тақты, балалар Россизм үлгілеріне негізделген мектеп формаларын киді. Ғимараттардың сыртқы және ішкі қабырғалары да қызыл түске боялды. Буэнос-Айрестегі католик дін қызметкерлерінің көпшілігі Росастың режимін қолдады. Бұл талапты орындамаған иезуиттер ғана елден қуылды. Буэнос-Айрестегі халықтың басым бөлігін құрайтын төменгі әлеуметтік топтардың өмір жағдайлары жақсармады. Росас шығындарды қысқартқанда, білім беру, әлеуметтік қызметтер, жалпы әл-ауқат және қоғамдық жұмыстарға бөлінетін қаражатты қысқарды. Индиялықтардан және унитариандардан тартып алынған жерлер ауылдық жұмысшыларға, оның ішінде гаучоларға берілмеді. Қара нәсілділердің де жағдайы жақсармады. Росас құл иесі болды және құл саудасын қайта жандандыруға көмектесті. Олардың мүдделерін қорғамаса да, ол қара нәсілділер мен гаучолар арасында танымал болды. Ол қара нәсілділерді жұмысқа алды, олардың мерекелерін демеушілік етті және олардың жиындарына қатысты. Гаучолар оның басшылығына және олармен белгілі бір дәрежеде араласуға дайындығына риза болды.

Мемлекеттік терроризм

Тазарту, қуғын-сүргін және цензурадан өзге, Росас оппозицияға және оны қауіп деп санаған басқаларға қарсы да шаралар қолданды, оларды тарихшылар мемлекеттік терроризм деп есептейді. Террор – бұл наразылық білдіргендерді қорқыту, өзінің жақтастарын қолдауға шақыру және жауларын жою үшін пайдаланған құрал болды. Оның нысаналары, кейде дәл емес, унитарлықтармен байланысы бар деп айыпталып, жала жапты. Олардың арасында оның үкіметі мен партиясының жеткілікті сенімді болмағандары да болды. Нақты қарсыластар табылмайтын жағдайда, режим үлгі көрсету үшін жазалайтын басқа да нысаналарды іздеп тапты. Росастың бұйрықтарына сұрақсыз бағыну үшін қорқыныш атмосферасы пайдаланылды. Мемлекеттік терроризмді «Масорка» атты қарулы, жартылай полициялық жасақ, «Сосьедад Популяр Реставрадора» саяси ұйымының құрамында жүзеге асырды. «Сосьедад Популяр Реставрадора» және «Масорка» – Росастың туындылары еді, ол оларды қатаң бақылауда ұстады. «Масоркеролардың» тактикасы үйлерді тінтіп, тұрғындарды қорқытып, аудандарды аралаудан құралды. Олардың қолына түскендер тұтқындалып, азапталып, өлтірілді. Өлім жазасы көбінесе ату, найзамен шабу немесе тамақтан айыру арқылы орындалды. Көптегендер мүшесіз қалдырылды, сақалдары қырқылып немесе тілдері кесілді. Қазіргі заманғы есептер бойынша 1829 жылдан 1852 жылға дейін шамамен 2000 адам қаза тапқан. Буэнос-Айресте сот жүйесі сақталғанмен, Росас соттардың тәуелсіздігін жойды, сот органдарына тағайындауды бақылап немесе олардың билігін толығымен айналып өтіп. Ол сот отырыстарына қатысып, айыппұл салу, әскерге шақыру, түрмеге қамау немесе өлім жазасын тағайындады. Мемлекеттік терроризмді қорқыту құралы ретінде қолдану Росастың өзіне ғана тән еді, оның бағыныстары оған бақылау жасай алмады. Ол кездейсоқ емес, нақты нысаналарға қарсы қолданылды. Терроризм – бұл халықтың ынтасының нәтижесі емес, ұйымдастырылған, оның мақсаты әсер ету болды, соқыр жазалау емес. Анархиялық демонстрациялар, өздік құқық және тәртіпсіздік заң мен тәртіпті жақтаған режимге қайшы келді. Шетелдіктер, сондай-ақ, өте кедей немесе маңызды емес адамдар жазалаудан босатылды. Жәбірленушілер қорқыту құралы ретінде пайдалы болғандықтан таңдалды.

Көтерілістер мен сыртқы қауіп

1830-шы жылдардың соңы мен 1840-шы жылдардың басында Росас өзінің билігіне бірқатар маңызды қауіп-қатерлерге тап болды. Юнитарлықтар Перу-Боливия Конфедерациясының басшысы Андрес де Санта-Круздан одақтас тапты. Росас 1837 жылдың 19 наурызында Перу-Боливия Конфедерациясына қарсы соғыс жариялап, Чили мен Перу-Боливия арасындағы Конфедерация соғысына қосылды. Росиста әскері Санта-Круздың құлауына және Перу-Боливия Конфедерациясының тарауына әкелген қақтығыстағы рөлі шағын болды. 1838 жылдың 28 наурызында Франция Буэнос-Айрес портын блокадаға алды, аймақтағы ықпалын кеңейтуді көздеді. Француздарға қарсы тұра алмаған Росас өзінің үкіметіне қарсы болуы мүмкін көтерілістердің алдын алу үшін ішкі репрессияны күшейтті. Блокада барлық провинциялардың экономикасына ауыр зиян келтірді, себебі олар өз тауарларын Буэнос-Айрес порты арқылы экспорттады. 1831 жылғы Федералдық келісімге қарамастан, барлық провинциялар Буэнос-Айрес провинциясының оларға қатысты де-факто басымдығына ұзақ уақыт бойы наразылық білдірді. 1839 жылдың 28 ақпанында Корриентес провинциясы көтеріліс жасап, Буэнос-Айрес және Энтре-Риос провинцияларына шабуыл жасады. Росас қарсы шабуыл жасап, көтерілісшілерді жеңіп, олардың басшысын, Корриентес губернаторын өлтірді. Маусым айында Росас диссидент Росистардың оны биліктен құлатуға жасаған қастандығын ашты, бұл Маза қастандығы деп белгілі болды. Росас қастандық жасағандардың кейбіреулерін түрмеге қамап, ал басқаларын өлімге кесті. Мануэль Висенте Маза, Халық қабылдаушылар үйінің және Жоғарғы соттың президенті, оның ұлы қастандықта қатысқан деген сылтаумен Росастың Мазурка агенттерімен парламент залында өлтірілді. Елді мекендерде, Росастың кіші інісі де болған estancieros көтеріліс жасап, Оңтүстік көтерілісін бастады. Көтерілісшілер Франциямен одақтасуға тырысты, бірақ олар жеңіліске ұшырады, көптеген адамдар өмірін және мүлкін жоғалтты. 1839 жылдың қыркүйегінде Хуан Лавалле он жылдық жер аударылғаннан кейін оралды. Ол тағы да көтерілген Корриентес губернаторымен одақтасып, француз қаруымен және жабдығымен қамтамасыз етілген унитарлық әскерлерінің басында Буэнос-Айрес провинциясына басып кірді. Лавалленің әрекеттерінен жігер алған Тукуман, Сальта, Ла-Риоха, Катамарка және Хухуй провинциялары Солтүстік коалициясын құрып, Буэнос-Айреске қарсы көтерілді. Ұлыбритания Росасқа көмектесті, ал Франция 1840 жылдың 29 қазанында блокаданы жойды. Ішкі жауларымен күрес ауыр болды. 1842 жылдың желтоқсанына қарай Лавалле өлтіріліп, көтерілісші провинциялар бағындырылды, тек 1847 жылы жеңілген Корриентес провинциясы ғана қалды. Росистар тұтқынға алудан бас тартқандықтан, соғыс алаңында да терроризм қолданылды. Жеңілгендердің мойны кесіліп, бастары көрсетілімге қойылды.

Аргентинаның билеушісі

1845 жылы Росас аймақта толық үстемдік орнатуға қол жеткізді. Оның қол астындағылары Монтевидеодан басқа Уругвайдың барлық аумағын бақылады. Ол бұрынғы Мисьонес Ориенталес аймағын басып алу және мүмкін болса оны өз бақылауына алу үшін Рагамуффин соғысының сепаратистеріне көмек ұсынды. Әскердің берік қолдауымен ол қоғамның барлық саласын толық бақылауда ұстады. Росас 18 желтоқсан 1829 жылы полковник шеніннен бригадир-генералға (армиядағы ең жоғары шен) дейін көтерілді. 12 қараша 1840 жылы ол Өкілдер палатасы оған сыйлаған, жаңадан құрылған және жоғарырақ дәрежедегі үлкен маршал (gran mariscal) шенінен бас тартты. Армияны оның салт-дәстүрі мен құндылықтарына ұқсас офицерлер басқарды. Өзінің билігіне сенімді Росас тәркіленген мүлікті иелеріне қайтарып, Масорканы таратып, азаптаулар мен саяси кісі өлтірулерді тоқтату арқылы кейбір жеңілдіктер жасады. Буэнос-Айрес тұрғындары әлі де Росас енгізген ережелерге сәйкес киініп, мінез-құлық танытты, бірақ үнемі қорқыныш атмосферасы едәуір азайды. Росас 1829 жылы алғаш рет губернатор болып сайланғанда, Буэнос-Айрес провинциясының шегінен тыс жерде билікке ие болған жоқ. Ұлттық үкімет немесе ұлттық парламент болған жоқ. Бұрынғы Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінен кейін Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинциялары пайда болды, олар 1831 жылғы Федералдық келісімнен кейін және 22 мамыр 1835 жылдан бастап ресми түрде Аргентина Конфедерациясы немесе жай ғана Аргентина деп аталды. Росастың 1840 жылдардың басында Аргентинаның басқа провинцияларына қарсы жеңісі оларды Буэнос-Айреске тәуелді етіп берді. Ол біртіндеп провинциялық губернаторларды тағайындады, олар оның одақтастары болды немесе тәуелсіздікке ие болуға тым әлсіз болды, бұл оған барлық провинцияларға үстемдік етуге мүмкіндік берді. 1848 жылы Росас өзінің үкіметін «конфедерация үкіметі» және «жалпы үкімет» деп атауды бастады, бұл бірнеше жыл бұрын ойға келмейтін нәрсе еді. Келесі жылы провинциялардың келісімімен ол өзін «Конфедерацияның Жоғарғы Басшысы» деп жариялады және Аргентинаның даусыз билеушісіне айналды. Росас қартайып, денсаулығы нашарлаған сайын, оның орнын кім басатыны туралы сұрақ оның жақтастары арасында алаңдаушылық тудырды. Оның әйелі Энкарнасьон 1838 жылдың қазанында ұзақ аурудан кейін қайтыс болды. Росас оның өліміне қатты қайғырды, бірақ оның өлімін өзінің режиміне қолдау көрсету үшін пайдаланды. Содан көп ұзамай, 47 жасында ол өзінің он бес жасар қызметшісі Мария Евгения Кастромен махаббатқа түсті, одан бес заңсыз баласы болды. Энкарнасьонмен некесінен оның екі баласы болды: Хуан Баутиста Педро және Мануэла Робустиана. Росас мұрагерлік диктатура орнатты, өзінің некедегі балаларын өзінің мұрагерлері деп атап, «олар екеуі де менің сүйікті Энкарнасьонның лайықты балалары, егер Құдай қаласа, мен өлсем, онда олар маған мұрагер бола алады» деді. Росас жасырын монархист болған-жоқ па белгісіз. Кейіннен елден қуылғаннан кейін Росас Ұлыбританияның ханшайымы Алиса оның елі үшін идеалдық билеуші болар еді деп мәлімдеді. Дегенмен, ол өзінің режимі республикалық сипатта екенін ашық айтты.

Ағылшын-француз блокадасы

1810 жылдары Рио-де-ла-Платаның ескі вице-корольдігінің тарауы нәтижесінде вице-корольдіктің солтүстік бөлігінде Парагвай, Боливия және Уругвай тәуелсіз мемлекеттердің құрылуына әкелді, ал оның оңтүстік аумақтары Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинцияларына бірікті. Росас бұрынғы Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің барлық немесе едәуір бөлігін қалпына келтіруді жоспарлады. Ол Парагвайдың тәуелсіздігін мойындаған жоқ және оны Аргентинаның көтерілісші провинциясы деп есептеді, оны қайта басып алуға болады деп ойлады. Ол Мануэль Оribe басқаратын әскерді жіберіп, Уругвайға басып кірді және елдің көп бөлігін, астанасы Монтевидеодан басқа жаулап алды, ол 1843 жылдан бастап ұзақ қоршауға алынды. Британдықтардың қысымына ұшыраған Росас Уругвайдың тәуелсіздігіне кепілдік беруден бас тартты. Оңтүстік Америкада Росастың жаулау жоспарларына қатысты барлық сыртқы қауіптер, соның ішінде Ұлы Колумбия және Перу-Боливия конфедерациясы күйреп, немесе Бразилия империясы сияқты ішкі дағдарыстарға тап болды. Уругвай мен Парагвайға қатысты талаптарын нығайту және Аргентина провинцияларына үстемдігін сақтау үшін Росас Монтевидео портын блокадалап, ішкі өзендерді шетелдік саудаға жапты. Сауданың жоғалуы Ұлыбритания мен Франция үшін қабылдаусыз болды. 17 қыркүйек 1845 жылы екі ел де Рио-де-ла-Платаның ағылшын-француз блокадасын құрып, Рио-де-ла-Плата бассейнінде (немесе Платина аймағында) еркін теңіз жүзуін қамтамасыз етті. Аргентина қарсылық көрсетіп, соғысқа шығып, нәтижесіз аяқтады. Бұл жарияланбаған соғыс Аргентинаға қарағанда Франция мен Ұлыбританияға көбірек экономикалық зиян келтірді. Ұлыбритания Бюэнос-Айреспен сауданы жоғалту Платина аймағындағы басқа порттарға қол жеткізумен өтелмейтінін түсінгеннен кейін, ішкі қысымға тап болды. Ұлыбритания барлық жауынгерлік әрекеттерді тоқтатып, 15 шілде 1847 жылы блокаданы жойды, ал Франция 12 маусым 1848 жылы одан кейін жойды. Росас жер бетіндегі ең қуатты екі мемлекетке қарсы тұрды; оның және Аргентинаның латын американдық елдер арасындағы беделі арта түсті. Венесуэлалық гуманист Андрес Белло, басым пікірді қорытындылай келе, Росасты «Американың ұлы адамдарының қатарындағы жетекшілердің бірі» деп санады. Оның беделі артып келе жатқан болса да, Росас өзінің режимін одан әрі либерализациялауға тырыспады. Ол жыл сайын отставкаға кету туралы өтініш берді, ал өкілдер палатасы оны қызметте ұстау ұлттың игілігі үшін маңызды деп есептейтінін болжамды түрде бас тартты. Росас Аргентиналықтардың отанына оралуына рұқсат берді, бірақ ол өзінің бақылауына сенімді болғандықтан және ешкім оған қарсы шығуға батыл болмағандықтан. 1848 жылдың тамызында жүкті Камила О'Горман діни қызметкермен рұхсатсыз қарым-қатынас жасады деген айыппен өлім жазасына кесілді, бұл құрлық бойынша наразылық тудырды. Дегенмен, бұл Росастың өзінің билігін босатуға ниеті жоқ екенін көрсетті.

Платина соғысы

Розас елдегі наразылықтың үнемі артып келе жатқанын түсінбеді. 1840 жылдары ол Буэнос-Айрестен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Палермодағы шалбақ үйіне көшіп, барған сайын оқшауланды. Сол жерде ол күзетшілер мен патрульдердің қатаң күзетуімен билік жүргізіп, өмір сүрді. Ол министрлерімен кездесуден бас тартып, тек хатшыларына сүйенді. Оның қызы Мануэла әйелінің орнына оның оң қолына жақын болды және Розас пен сыртқы әлем арасындағы байланысқа айналды. Розастың оқшаулану себебін оның хатшылығының бір мүшесі былай түсіндірді: "Диктатор ақымақ емес: ол халықтың өзін жек көретінін біледі, үнемі қорқып жүреді, бір көзімен оларды тонау мен зорлық-зомбылыққа салу мүмкіндігін, екіншісімен қашу жолын іздейді. Ол кеңсесінің алдында күні-түні ат жағалап тұрады". Осы уақытта Бразилия, император Дом Педро II басшылығымен күшейіп, Монтевидеодағы әлі де қарсы тұрып тұрған Уругвай үкіметіне, сондай-ақ Росасқа қарсы көтерілген Энтре-Риос каудильосы, амбициялы Юсто Хосе де Уркизаға қолдау көрсетті. Бұрын Росастың ең сенімді серіктерінің бірі болған Уркиза енді конституциялық үкімет үшін күресемін деп мәлімдеді, бірақ мемлекет басшысы болу ниеті жасырылмады. Қарымды шара ретінде Росас 1851 жылғы 18 тамызда Бразилияға соғыс жариялады, осылай Платина соғысы басталды. Уругвайдағы Орибе әскері қазан айында Уркизаға жеңілді. Бразилиядан қару-жарақ пен қаржылық көмек алған Уркиза Аргентина аумағы арқылы Буэнос-Айреске қарай жорық жасады. Росас бұл қақтығыс бойында бейтараптығын сақтады. Аргентина билеушісі тұзаққа түсіп қалғанын сезіп, көңілі құлдырады. Ол тіпті Уркизаны жеңсе де, күштері Аргентинаға шабуыл жасауға дайын тұрған Бразилия армиясына қарсы тұру үшін жеткіліксіз болады деп ойлады. Басқа амалы қалмаған Росас: "Басқа жол жоқ; біз үлкен тәуекелге баруымыз керек және барлық мүмкіндікті пайдалануымыз керек. Міне, біз осындамыз, енді кері қайту жоқ" деді. 1852 жылғы 3 ақпанда Уркизаға қарсы болған сәтсіз шайқастан кейін Росас Буэнос-Айреске қашып кетті. Ол сол жерде киім ауыстырып, Британияға жер аударылу үшін кемеге отырды. Ашумен ол: "Мені биліктен құлатқан халық емес. Бұл - маймылдар, бразилиялықтар" деді.

Шөгеру және өлім

Розас 1852 жылғы 26 сәуірде Англияның Плимут қаласына келді. Британдықтар оған пана берді, саяхат ақысын төледі және 21 зеңбірекпен құрмет көрсетті. Бұл құрметтер британдық сыртқы істер министрі Джеймс Харрис, 3-ші Малмсбери графының айтуынша, «Генерал Розас ерекше босқын емес, өз елімен сауда жасаған британдық саудагерлерге үлкен құрмет пен мейірімділік көрсеткен адам еді». Жеңіліске ұшырар алдында бірнеше ай бұрын Розас британдық бизнесмен, капитан Роберт Гормен жеңілген жағдайда қорғау және пана беру туралы келісім жасасты. Оның Энкарнасьоннан болған екі баласы да онымен бірге жер аударылды, бірақ Хуан Баутиста көп ұзамай отбасымен Аргентинаға оралды. Оның қызы Мануэла Розастың бұрынғы әріптесінің ұлына үйленді, бұл әрекетті бұрынғы диктатор ешқашан кешірмеді. Розас өзіне ғана адал болуын қалаған, билігін сақтайтын әке болды. Ол оған хат жазуға немесе келуге тыйым салғанмен, Мануэла оған адал болып, байланысын үзбеді. Аргентинаның жаңа үкіметі Розастың барлық мүлкін тәркіледі, оны қылмыскер ретінде соттап, кейін өлім жазасына кесті. Розас достарының, қолдаушыларының және одақтастарының көпшілігі оны тастап кеткеніне қатты ренжіді. Россизм бір түндік ішінде жоғалып кетті. «Жер иелері, Розастың қолдаушылары мен игілік көрушілері енді оның ізбасарларымен татуласуы және пайда табуы керек болды. Адалдық емес, өмір сүру – олардың саясаты», – деп мәлімдеді Линч. Бір кезде одақтас болған, кейін жау болған Уркиза Розаспен татуласып, оған саяси қолдау алу ниетімен қаржылай көмек жіберді, бірақ Розастың саяси беделі жоғалып кеткен еді. Розас Аргентинадағы оқиғаларды жер аударылғаннан кейін де қадағалап, оралу мүмкіндігін күтті, бірақ ол Аргентина ісіне ешқашан араласпады. Жер аударылғаннан кейін Розас кедейлікке ұшырамады, бірақ өмірінің соңына дейін қаржылық қиындықтармен күресіп, қарапайым өмір сүрді. Аз ғана адал достары оған ақша жіберді, бірақ ол жеткіліксіз болды. Тәркілеуге дейін ол өзінің бір эстансьясын сатып, Саутгемптонның жанындағы Суэйтлингте жалға беріп шаруа болды. Ол үй шаруасын және екі-төрт жұмысшыны жұмысқа алды, оларға орташа жалақыдан жоғары төледі. Қаржының жетіспеушілігіне үнемі алаңдаса да, Розас шаруа өмірінен ләззат алды, бірде былай деді: «Мен қазір осы шаруада бақыттымын, сіз көріп отырғандай, қарапайым жағдайда өмір сүріп, тер басып еңбек етемін». Замандасы оны соңғы жылдары былай сипаттады: «Ол сексенге жудап, әлі де әдемі және сәнді кісі еді; оның мінез-құлқы өте мәдениетті болды, ал қарапайым орта оның отбасынан мұра болған үлкен кісідей беделін төмендетпеді». Суық күні серуендегеннен кейін Розас пневмонияға шалдығып, 1877 жылғы 14 наурызда таңғы сағат 07:00-де қайтыс болды. Отбасы мен бірнеше достары қатысқан жеке дұғадан кейін ол Саутгемптон қалалық зиратына жерленді.

Мұра

Росастың беделін қайта бағалауға бағытталған нақты әрекеттер 1880 жылдары Адольфо Салдиас пен Эрнесто Квесаданың ғылыми еңбектерін жариялаумен басталды. Кейін, Nacionalismo (Национализм) аясында "Ревизионистік" қозғалыс күшейді. Nacionalismo – 1920 жылдары Аргентинада пайда болып, 1930 жылдары өркендеген саяси қозғалыс. Бұл Аргентинадағы нацизм, фашизм және интегрализм сияқты сол кезеңде туған авторитарлық идеологиялармен теңестірілді. Аргентиналық ұлтшылдық – евгеника сияқты нәсілге негізделген, жалған ғылыми теорияларды қолдаған, авторитарлық, антисемиттік, расистік және әйелдерге қарсы саяси қозғалыс болды. Ревизионизм (Revisionismo) – Аргентиналық Nacionalismo-ның тарихнамалық қанаты. Аргентиналық Nacionalismo-ның басты мақсаты – ұлттық диктатура құру еді. Nacionalismo қозғалысы үшін Росас пен оның режимі идеалдандырылып, үкіметтік ізгіліктердің үлгісі ретінде бейнеленді. Ревизионизм пайдалы құрал ретінде танылды, себебі Nacionalismo-ның ревизионистерінің басты мақсаты – Росастың беделін қайта жаңғырту болды. Он жылдықтар бойы күреске қарамастан, ревизионизм кеңінен қабылдана қойған жоқ. Майкл Гобельдің сөзіне сәйкес, ревизионистердің "ғылыми стандарттарға қызығушылығы болмады" және олар "интеллектуалдық саланың шетіндегі институттық маргиналдық жағдаймен" белгілі болды. Олар Росасқа қатысты басым көзқарасты өзгертуге ешқашан қол жеткізе алмады. Уильям Спенс Робертсон 1930 жылы былай деді: "Оңтүстік Америкадағы "Диктаторлар дәуірінің" ең қызықты тұлғаларының ішінде Аргентина диктаторы Хуан Мануэль де Росас ең жарқын рөл атқарды, оның алып және қауіпті бейнесі Плата өзенін жиырма жылдан астам уақыт бойы басып тұрды. Оның билігі соншалықты деспотиялық болғандықтан, аргентиналық жазушылар осы тарихи кезеңді өздері "Росастың тираниясы" деп атады". 1961 жылы Уильям Дюсенбери: "Росас Аргентинада жағымсыз естелік. Ол Аргентина тарихының қара аңызын қалдырды – аргентиналықтар ұмытқысы келетін аңыз. Бүкіл елде оған арналған ескерткіш жоқ, оның атымен аталған бірде-бір саябақ, алаң немесе көше жоқ". 1980 жылдары Аргентина әскери диктатураларға, ауыр экономикалық дағдарыстарға және Фолкленд соғысындағы жеңіліске тап болғандықтан, бөлініп, терең дағдарысқа ұшырады. Президент Карлос Менем Росастың сүйегін елге қайтару және аргентиналықтарды біріктіру үшін осы мүмкіндікті пайдалануды шешті. Менем аргентиналықтар Росас пен оның режимін кешіре алса, олар жақында өткен оқиғаларды да кешіре алады деп сенді. 1989 жылдың 30 қыркүйегінде үкімет ұйымдастырған әсем әрі ірі шеру өтті, содан кейін Аргентина билеушісінің сүйегі Буэнос-Айрестегі Ла Реколета зиратындағы отбасылық қабірге қойылды. Неоревизионистермен тығыз байланыста болған Менем (және оның әріптестері, перонистік президенттік мұрагерлер Нестор Киршнер мен Кристина Фернандес де Киршнер) Росасты банкноттарда, пошта маркаларында және ескерткіштерде құрметтеді, бұл жұртшылық арасында әртүрлі реакция тудырды. Росас аргентиналықтар арасында даулы тұлға болып қала береді, өйткені тарихшы Джон Линчтің атап көрсетуінше, ол "аргентиналықтарды ұзақ жылдар бойы қызықтырып, ашуландырып келді".