Кіріспе
Киото мектебі (京都学派) – Киото университетінде қалыптасқан, батыс философиясы мен діни идеяларын сіңіріп алып, Шығыс Азия философиялық дәстүріне тән діни және моральдық көзқарастарды қайта жаңартуға пайдаланған жапондық философиялық қозғалыстың атауы. Дегенмен, бұл термин соғыстан кейінгі кезеңде сол университетте оқытқан, Киото мектебінің негізін қалаушы ойшылдарының ықпалында болған және жапондық ерекшелік туралы ерекше теорияларды дамытқан ғалымдарды сипаттау үшін де қолданылады. Сондықтан, осы екінші мағынаға жататын ойшылдар мен жазушылар Киото университетінің мәдени ғылымдар жөніндегі ғылыми-зерттеу орталығы шеңберінде қарастырылады. 1913 жыл шамасында Китаро Нисидамен басталган бұл қозғалыс, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тудырған дау-дамайда сақталды және танымал, белсенді қозғалысқа айналды. Алайда, бұл философиялық мектептің дәстүрлі мағынадағы "мектеп" емес, мысалы, Франкфурт мектебі немесе Платон академиясы сияқты емес. Оның орнына, Киото университеті төңірегіндегі ғалымдардың де-факто жиналатын орны болды. Оның негізін қалаушы Нисида, тәуелсіз ойлауды тұрақты түрде қолдады. Джеймс Хейсигтің сөзіне сүйенсек, "Киото мектебі" атауын алғаш рет 1932 жылы Нисида мен Хажиме Танабенің шәкірті қолданған. Джун Тосака өзін мектептің "марксистік сол қанатының" мүшесі деп есептеді. Кейіннен, Жапониядан тыс ақпарат құралдары мен академиялық мекемелер бұл терминді қолдана бастады. 1970 жылдарға қарай ол жалпыға қабылданған терминге айналды.
The Kyoto School (京都学派) is the name given to the Japanese philosophical movement centered at Kyoto University that assimilated Western philosophy and religious ideas and used them to reformulate religious and moral insights unique to the East Asian philosophical tradition. However, it is also used to describe postwar scholars who have taught at the same university, been influenced by the foundational thinkers of Kyoto school philosophy, and who have developed distinctive theories of Japanese uniqueness. To disambiguate the term, therefore, thinkers and writers covered by this second sense appear under The Kyoto University Research Centre for the Cultural Sciences. Beginning roughly in 1913 with Kitarō Nishida, it survived the serious controversy it garnered after World War II to develop into a well known and active movement. However, it is not a "school" of philosophy in the traditional sense of the phrase, such as with the Frankfurt School or Plato's Academy. Instead, the group of academics gathered around Kyoto University as a de facto meeting place. Its founder, Nishida, steadfastly encouraged independent thinking. According to James Heisig, the name "Kyoto School" was first used in 1932 by a student of Nishida and Hajime Tanabe. Jun Tosaka considered himself to be part of the 'Marxist left wing' of the school. Afterwards, the media and academic institutions outside Japan began to use the term. By the 1970s it had become a universally accepted term.
Ерекше мүшелерінің маңыздылығы
Топтың маңыздылығы, әсіресе американдық дін және философия кафедраларында артып келеді. 1980 жылдардың ортасынан бері Шығыс-Батыс диалогына, әсіресе дінаралық ғылымға қызығушылық күшейді. Масао Абе АҚШ-тың екі жағалауына профессор ретінде сапар шегіп, буддалық-христиандық қарым-қатынастар туралы көптеген аудиторияларға дәріс оқыды. Дэйсэцу Тэйтаро Судзуки Киото мектебімен тығыз байланыста болған және ондағы ой-пікірдің дамуына белсенді түрде қатысқан, тіпті Нишида, Танабе және Нишитаниді жеке танығанмен, топтың толыққанды мүшесі деп есептелмейді.
Китаро Нишида
Китаро Нисида, мектептің негізін қалаушы, ең алдымен өзінің "Жақсылықты зерттеу" атты жұмысымен және кейіннен "башо логикасын" (жапонша: 場所; көбінесе "орналасу" немесе грекше τόπος topos) түсіндіруімен танымал. Бұл оған Жапониядан тыс жерлерде даңқ әкелді және Киото мектебінің философтарына кейінірек назар аударуға үлкен үлес қосты. Нишиданың еңбегі бірнеше себеппен ерекше. Олардың ең бастысы – Шопенгауэрден бері неміс философиясының дәстүрімен тығыз байланысты болуы. Башо логикасы – дуалистік емес, "конкретті" логика, Аристотельдің субъект логикасы мен Канттың предикат логикасына тән субъект-объект айырмашылығының кемшілігін жоюға бағытталған. Ол бұл үшін өзі "абсолютті қайшылықты өзіндік сәйкестік" деп атаған нәрсені растайды – қарама-қарсылықтардың динамикалық кернеуі, Гегельдің диалектикалық логикасынан айырмашылығы, синтезде шешілмейді. Керісінше, ол өзінің нақты субъектісін бекіту мен жоққа шығару арасындағы кернеуді қарама-қарсы полюстер немесе көзқарастар ретінде сақтап отырып анықтайды. Нишитани Шығыс Азия философиясын Декарт, Лейбниц немесе Юм сияқты батыс философиясынан мүлдем өзгеше деп сипаттайды. Ол "интуитивті және практикалық", тәжірибелердің діни аспектілеріне баса назар аударумен теориялық сипаттама беруге қиындық тудырады. Нағыз даналық ғылымға тән зияткерлік түсініктерден ерекшеленеді. Нишиданың ойларын "қабылдау" "зияткерлік түсініктен мүлдем басқа қиындықтарды қамтиды", ал "көп нәрсені түсінгендей болып, бірақ шын мәнінде түсінбейтіндер, қаншалықты зияткерлікпен түсінсе де" оның аяусыз сынына ұшырайды. Осы арқылы Нишида, құдайлық динамикалық тұрғыдан парадоксалды болғанымен, оны пантеизм немесе трансценденттік теизм ретінде түсіндіруге болмайды дегенді білдіреді. Нишитани мен Абэ өмірінің көп бөлігін осы ештеңелік пен Абсолюттің дамуына арнады, бұл кейде панентеизмге алып келді.
Кейжи Нишитани
Кейжи Нишитани, Нишиданың басты шәкірттерінің бірі, соғыстан кейінгі кезеңде көрнекті ғалым атанды. Нишитанидің "Дін және Босдық" сияқты еңбектері негізінен Ницшеден мұра етілген батыстық нигилизм тұжырымымен және буддалық идеядағы шуньята мен әсіресе дзен буддизміндегі му концепциясы сияқты босдыққа діни тұрғыдан келген түсініктерді зерттеді.
Шизутеру Уэда
Шизутеру Уэда Кеижи Нишитанидің шәкірті болды.
Сын
Бүгінде мектептің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі және соғыс кезіндегі рөліне қатысты көптеген сын тұжырымдамалық зерттеулер жүргізілуде. Хажиме Танабе өзінің "Түрлер логикасы" еңбегін жапон саясатына әкелгені үшін ең көп сынға ұшырауда, ол империалистік идеология мен насиятты қалыптастыруға бағытталған милитаристік жобаны қолдау үшін пайдаланылды. Танабе пікірінше, "түрлер" мен ұлттың логикалық категориялары бірдей, және әр ұлт немесе "түр" оған қатысушылардың өмірін және көзқарасын анықтайтын негізгі ерекшеліктер жиынтығын ұсынады.
Мүшелер туралы екіншілік көздер
Нисита Китаро, Нишитани Кейджи жазған, Ямамото Сесаку және Джеймс Хейсиг аударған. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1991. Танабе Хажимедің діни философиясы, Тайтецу Унно және Джеймс Хейсиг редакциялаған. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1990. Нишитани Кейджидің діни философиясы, Тайтецу Унно редакциялаған. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1990.