Кіріспе

Жапондық губка торт Кастелла (カステラ) – бұл "Нанбан кондитерлік өнімдері" (Азучи-Момуяма кезеңінде Жапонияға шетелден әкелінген кондитерлік өнімдер) негізінде Жапонияда дамыған вагаши (жапондық дәстүрлі кондитерлік өнім) түрі. Қамыры үлкен шаршы немесе тіктөртбұрышты қалыптарға құйылады, пеште пісіріледі және ұзын тіктөртбұрышты пішіндерге кесіледі. Жапон халқының талғамына сай келу үшін, су; мизуаме губка тортқа ылғалдылығын арттыру үшін, ал ірі қант; зараме губка торттың түбіне дөңгелек текстура беру үшін қосылды. Қазір Нагасакидің арнайы өнімі болып табылатын бұл торт 16 ғасырда португал саудагерлерімен Жапонияға әкелінді. Атауы португал тіліндегі Bolo de Castela сөзінен шыққан, ол "Кастилиядан келген торт" дегенді білдіреді. Кастелла торттары әдетте ұзын қораптарда сатылады, ал қорап ішіндегі торттың ұзындығы шамамен болады. Оның ең жақын туысы – португалдық пао де ло (pão de ló) торты. Пао де ло өз кезегінде француз Pain de lof немесе Gâteau de Savoie-ден туындаған болуы мүмкін. Осылай аталған ұқсас губка торт түрлері бар, мысалы, Pão d’Espanha, Pandișpan, Παντεσπάνι, Pandispanya (Кастилия – Испанияның бұрынғы патшалығы, оның солтүстік-орталық провинцияларын қамтыған, сондықтан бұл атаулар "Кастилиядан нан" дегенмен мағынасы жақын).

Тарих

XVI ғасырда португалдықтар Жапонияға жетіп, сауда және миссионерлік жұмысты бастады. Нагасаки сол кезде шетелдік сауда үшін ашық болған жалғыз жапон порты еді. Португалдықтар сол кездегі жаңалық болған көптеген нәрселерді әкелді, мысалы, мылтықтар, темекі және қабақ. Бұл тортты ұзақ сақтауға болатындықтан, айлар бойы теңізде болған теңізшілер үшін өте пайдалы болды. Эдо кезеңінде, ішінара қанттың құнының жоғары болуына байланысты, португалдықтар сатқан ингредиенттеріне қарамастан, кастелла жасау қымбат десерт болып саналды. Жапония императорының елшісі келгенде, Токугава сёгунаты кастелланы сыйға берді. Содан бері жылдар өтіп, оның дәмі жапондықтардың талғанына қарай өзгерді.

Түрлері

Қазір жасыл шай ұнтағы, қоңыр қант және бал сияқты ингредиенттермен жасалған көптеген түрлері бар. Олар түрлі пішінде қалыптастырылуы мүмкін; танымал жапондық мерекелік тағамы – кішкентай кастелла, ол бір тілімге арналған мөлшерде. Йоканмен (тәтті бұршақ желесімен) толтырылған «Сибирь» кастелла торты Мейдзи дәуірінде танымал болды; ол 2013 жылы Хаяо Миядзакидің «Жел көтеріледі» анимациялық фильмінде пайда болғаннан кейін қайтадан танымал болды. Кастелла қоспасы дораяки деп аталатын тәттінің құрамындағы, тәтті адзуки бұршағы пастасымен қабаттастырылған қамырға қолданылады.

Тайваньдық кастелла

Кастелла алғаш рет Тайваньға жапон үкіметі тұсында әкелінді. 1968 жылы Тайбэйдегі «Нанбанто» деген жапондық кондитерлік дүкенінің иесі Йе Йонгцин «Нагасаки Хонпу» жапон компаниясымен бірлесіп кастелла бизнесін ашты. Тайвандық стильдегі кастелла, әдетте, жапондық нұсқасына қарағанда суфлеге көбірек ұқсайды және іші құймақ сияқты болады. Тайвандық стильдегі кастелла Жапонияға таралды.