Кіріспе
Қанды сүзгілеудің алғашқы қадамын орындайтын бүйрек құрылысы – Боуман капсуласы (немесе Боуман капсуласы, гломерул капсуласы немесе гломерулярлық капсула) – сүтқоректілердің бүйрегіндегі нефронның түтікшелік бөлігінің бастапқы нүктесінде орналасқан тостаған тәрізді қуыс, ол қанды сүзгілеудің бірінші қадамын атқарады. Оның ішінде гломерул орналасқан. Гломерулдағы қан сұйықтығы Боуман капсуласына жиналады.
Bowman's capsule (or the Bowman capsule, capsula glomeruli, or glomerular capsule) is a cup like sac at the beginning of the tubular component of a nephron in the mammalian kidney that performs the first step in the filtration of blood to form urine. A glomerulus is enclosed in the sac. Fluids from blood in the glomerulus are collected in the Bowman's capsule.
Функция
Боуман капсуласындағы қан сүзгілену процесі – ультрасүзгілеу (немесе гломерулалық сүзгілеу), ал сүзгіленудің қалыпты қарқыны 125 мл/мин-ға тең, бұл тәуліктік қан көлемінің 80 еселенгенімен пара-пар. Бұл қанды сүзгілеудің маңызды орны (гломерулалар да оның ішінде). 30 килодальтоннан төмен салмақты кез келген ақуыз мембрана арқылы еркін өте алады, алайда, негізгі мембрана мен подциттердің теріс зарядына байланысты теріс зарядталған молекулаларға қосымша кедергі туындайды. Су, глюкоза, тұз (NaCl), аминқышқылы және мочевина сияқты кішкентай молекулалар Боуман кеңістігіне еркін өтеді, бірақ жасушалар, тромбоциттер және ірі ақуыздар өтпейді. Соның салдарынан, Боуман капсуласынан шығатын сүзгіш, құрамы жағынан қан плазмасына өте ұқсас (сүзгіш немесе гломерулалық сүзгіш – плазма ақуыздарынан тазаланған қан плазмасынан тұрады, яғни ақуыздардан басқа қан плазмасының барлық құрамында болады) және одан әрі жақын аралас бүйрекшеге өтеді.
Any proteins under roughly 30 kilodaltons can pass freely through the membrane, although there is some extra hindrance for negatively charged molecules due to the negative charge of the basement membrane and the podocytes. Any small molecules such as water, glucose, salt (NaCl), amino acids, and urea pass freely into Bowman's space, but cells, platelets and large proteins do not. As a result, the filtrate leaving the Bowman's capsule is very similar to blood plasma (filtrate or glomerular filtrate is composed of blood plasma minus plasma protein i. e. it contains all the components of blood plasma except the proteins) in composition as it passes into the proximal convoluted tubule.
Клиникалық маңызы
Гломерулярлық сүзгілеу жылдамдығын (ГФЖ) өлшеу – бүйрек функциясын бағалауға арналған диагностикалық тест. ГФЖ төмендесе, бұл бүйрек жеткіліксіздігінің белгісі болуы мүмкін. Көптеген аурулар гломерулада түрлі проблемаларға алып келуі мүмкін. Мысалы: жедел пролиферативті (эндокапиллярлық) гломерулонефрит, мезангиопролиферативті гломерулонефрит, мезангиокапиллярлық (мембранопролиферативті) гломерулонефрит, жедел ай тәрізді гломерулонефрит, ошақты сегменттік гломерулонефрит және диабеттік гломерулосклероз.
Тарих
Боуман капсуласы британдық хирург және анатомист сэр Уильям Боуманның (1816–1892) есімімен аталады. Дегенмен, бүйректің толық микроскопиялық анатомиясы, соның ішінде нефрон капсуласы алғаш рет Ресей империясының украиндық хирургы және анатомы, профессор Александр Шумланский (1748–1795) өзінің 1782 жылғы «De structura renum» («Бүйрек құрылымы туралы», латын тілінде) докторлық диссертациясында сипатталған; яғни, Боуманнан әлдеқайда бұрын. Гломеруламен бірге ол бүйрек денешігі немесе Мальпиги денешігі деп аталады, бұл атау итальяндық дәрігер және биолог Марчелло Мальпигидің (1628–1694) құрметіне берілген. Аталған термин қазіргі кезде кеңінен қолданылмайды, мүмкін, сілекей безіндегі Мальпиги денелерімен шатасуды болдырмау үшін.