Кіріспе
Нултрум (/ə//ŋ/'/g//ʌ//l//t//r//əm/; , символы: Nu., коды: BTN) – Бутан Корольдігінің валютасы. «Нгуль» сөзі «күміс», ал «трум» сөзі «монета» дегенді білдіреді. Ол 100 хертумға бөлінеді (1979 жылға дейін монеталарда хетрум деп жазылған). Бутанның Корольдік ақша басқармасы – Бутанның орталық банкі – нултрум банкноттары мен монеталарын шығарушы орган. Нултрум қазіргі таңда Үндістан рупиясына тең бағамен бекітілген.
The ngultrum (/ə//ŋ/'/g//ʌ//l//t//r//əm/; , symbol: Nu., code: BTN) is the currency of the Kingdom of Bhutan. It can be literally translated as 'silver' for ngul and 'coin' for trum. It is subdivided into 100 chhertum ( , spelled as chetrums on coins until 1979). The Royal Monetary Authority of Bhutan, the central bank of Bhutan is the minting authority of the ngultrum banknotes and coins. The ngultrum is currently pegged to the Indian rupee at parity.
Тарих
1789 жылға дейін Бутан аумағында Куч Бехар монеталары айналымда болды. Осыдан кейін Бутан өз монеталарын шығара бастады, олар "четрум" деп аталды, көбінесе күміс 1/2 рупиялық монеталар. 1929 жылға дейін тек соғылған күміс және мыс монеталар ғана шығарылды, ал 1931 жылы (1928 жылғы таңбамен) заманауи үлгідегі күміс 1/2 рупиялық монеталар, содан кейін қола 1 пайса енгізілді. 1950 жылы никельден жасалған 1/2 рупиялық монеталар пайда болды. Куч Бехар монеталары Бутанның өз монеталарымен қатар айналымда болған кезде, 1957 жылы ондық жүйе енгізілді, ал Бутанның алғашқы монеталары "ная пайса" номиналында шығарылды. 1966 жылғы монеталар 25 ная пайса, 50 ная пайса және 1 рупиялық монеталар болды, олар мыс-никель қоспасынан соғылды. Бутан үкіметі 1960 жылдардың басында экономикасын дамытқанда, 1968 жылы ақша айналымының кеңеюі Бутан банкін құруға әкелді. 1974 жылы ақша реформалары жүргізілгеннен кейін Нгультрум ресми түрде енгізілді, 100 четрум 1 Нгультрумға тең болды. Нгультрум Бутан монеталары сақтап келген үнді рупиясына шамалас бағаны ұстап тұрды. Бұл термин дзонгха тіліндегі "нгуль" ("күміс") және хинди тілінен алынған "трум" ("ақша") сөздерінен құралған. Қаржы министрлігі 1974 жылы 1, 5, 10 және 100 номиналындағы алғашқы банкноттарын шығарды. 1982 жылы Бутанның орталық банкі ретінде Бутанның Корольдік ақша-кредит басқармасы құрылды, ол 1983 жылы банкноттарды шығару құқығын Қаржы министрлігінен алды.
Монеталар
1974 жылы алюминийден жасалған Ch.5 және Ch.10, алюминий қоласы Ch.20, ал купро никель Ch.25 және No.1 қолданысқа енгізілді. Ch.5 шаршы пішіндес, ал Ch.10 – сиырмұрт пішіндес болды. 1979 жылы қоладан жасалған Ch.5 және Ch.10, сондай-ақ купро никель Ch.25, Ch.50 және No.1, No.3 номиналындағы жаңа монеталар айналымға шығарылды. 1979 жылы алюминий қоласынан жасалған Ch.25 монетасы да шығарылды. Ch.5 және Ch.10 монеталарының айналымы көбінесе тоқтатылды. Қазіргі уақытта монеталар Ch.20, Ch.25, Ch.50 және No.1 номиналында қолжетімді. + Сурет Құндылығы Техникалық параметрлер Сипаттама Диаметрі Қалыңдығы Салмағы Шеті Алдыңғы жағы Артқы жағы Шығарылған жылы алынған жылы Ch.20 22.00 мм 1.8 мм 4.5 г Тік тісті Егістікте жұмыс істейтін адам. Жазуы: ཀུན་ལ་བཟའ་བཏུང FOOD FOR ALL Кіші нұсқадағы Елтаңба. Жазуы: འབྲུག БХУТАН ЧЕТРУМС 20 ཕྱེད་ཊམ 1974 Қазіргі уақытта Ch.25 22.20 мм 1.8 мм 4.6 г Тік тісті Сәттілік балықтары. Жазуы: БХУТАН ПАТШАЛЫҚ ҮКІМЕТІ Дорже (қос алмаз найзағай) – Елтаңбаның бір бөлігі және діни және әлеуметтік билік арасындағы үйлесімділікті көрсетеді. Жазуы: ཕྱེད་ཀྲམ་ཉེར་ལྔ། TWENTY FIVE CHHERTUM 1979 Қазіргі уақытта Ch.50 25.85 мм 1.8 мм 6.9 г Тік тісті Қазыналық құмыра (Будданың 8 құрметті символының бірі). Жазуы: БХУТАН ПАТШАЛЫҚ ҮКІМЕТІ Сегіз түрлі құрметті буддалық символдар және ортасында འབྲུག (БХУТАН) сөзі. Жазуы: ཕྱེད་ཀྲམ་ལྔ་བཅུ། FIFTY CHHERTUM. 1979 Қазіргі уақытта No.1 27.95 мм 1.7 мм 8.2 г Тік тісті Шеңбер ішіндегі Елтаңба, төмендегі дата Лотос гүлдерінің үстіндегі Дхарма дөңгелегі. Жазуы: БХУТАН ПАТШАЛЫҚ ҮКІМЕТІ Шеңбер ішінде тоғыз бөлікке бөлінген монета, әр бөлігінде символ бар, төменде номиналы көрсетілген. Сегіз түрлі құрметті буддалық символдар және ортасында འབྲུག сөзі. Жазуы: དངུལ་ཀྲམ་གཅིག། ONE NGULTRUM 1979 Қазіргі уақытта
Алдыңғы сериялар
1974 жылдың 2 маусымында Бутан Корольдік Үкіметі Nu.1, Nu.5 және Nu.10 банкноттарын енгізді, содан кейін 1978 жылы Nu.2, Nu.20, Nu.50 және Nu.100 банкноттары енгізілді. 2006 – қазіргі кезге дейінгі серия Суреттің құны Өлшемдері Басты түсі Сипаттама Шығарылған күні Алғашқы шығарылған күні Су таңбасы Алдыңғы жағы Артқы жағы Алдыңғы жағы Артқы жағы Nu.1 120 x 60 мм Көк, қызыл және жасыл Аждаһалар Симтоха Дзонг 20062013 20 қараша, 2006 Жоқ Nu.5 125 x 60 мм Сары, қоңыр және қызыл Құстар Паро Такцанг 200620112015 20 қараша, 2006 Жоқ Nu.10 125 x 65 мм Күлгін, қою жасыл және сары Жігме Сингье Вангчук; Дункар (конх), сегіз бақытты нышандардың бірі Паро Ринпунг Дзонг 20062013 2007 Жігме Сингье Вангчук Nu.20 130 x 65 мм Сары және жасыл Жігме Доржи Вангчук Пунха Дзонг 20062013 20 қараша, 2006 Жігме Доржи Вангчук Nu.50 145 x 70 мм Қызғылт, қызғылт сары және жасыл Жігме Кхесар Намгьел Вангчук Тронса Дзонг 20082013 6 қараша, 2008 Жігме Кхесар Намгьел Вангчук Nu.100 145 x 70 мм Жасыл Жігме Сингье Вангчук; Норбу Ринпочхе, жеті ырыс көзінің бірі Ташичхо Дзонг, жоғарғы бұрыштарда аждаһалар 200620112015 2007 Жігме Сингье Вангчук Nu.500 155 x 70 мм Қызғылт, қызғылт сары және жасыл Угьен Вангчук қасқыр басты киімімен Пунха Дзонг 20062011 20 қараша, 2006 Жігме Сингье Вангчук Nu.1000 165 x 70 мм Сары, қызыл және алтын Жігме Кхесар Намгьел Вангчук қасқыр басты киімімен Ташичхо Дзонг 20082016 6 қараша, 2008 Жігме Кхесар Намгьел Вангчук
Еске алу жазбалары
Еске алу жазбалары Сурет мәні Өлшемі Басты түс Түс сипаттамасы Шығарылған күні Алғашқы шығарылған күні Су таңбасы Алдыңғы жағы Артқы жағы No.100 145 x 70 мм Қызғылт сары, қоңыр және қызыл Мифтік періште Қарға тәжін ұстап алып келеді; ұлттық нышан; хандық той логотипі: хандықты білдіретін khorlo (дөңгелек), тапа (әдіс) мен шерабтың (даналық) мәңгілік одағын білдіретін дхар (салтанатты шарф) және dham tshig tsangma мен лотос, одақтың тазалығын көрсетеді; Жігме Кхесар Намгьел Вангчук және патшайым Джэтсун Пема Пункха Дзонг (Пунгтанг Дечен Фоторанг Дзонг деп те аталады, яғни «үлкен бақыт немесе қуаныш сарайы») 2011 жыл 13 қазан 2011 жыл Су таңбасы жоқ No.100 146 x 70 мм Сары, алтын, көк және қызыл Патша Жігме Кхесар Намгьел Вангчук және патшайым Джэтсун Пема; Жігме Намгьел Вангчук Таулар; аждаха 2016 жыл 5 ақпан 2017 жыл Жігме Сингье Вангчук электротиптік иіріммен