Кіріспе

1894 жылы жарық көрген Джордж дю Мориердің романы, сол заманның ең танымал туындыларының бірі. 1894 жылдың қаңтар-тамыз айларында Harper's New Monthly Magazine журналында бөлім-бөлім жарияланған, ал 8 қыркүйекте кітап түрінде шығып, АҚШ-та ғана 200 мың дана сатылды. «Трилби» романы 1850-ші жылдардағы богемиялық Париж қаласында өрбуді. Роман екі ағылшын және бір шотланд суретшісінің тағдырын баяндайды, бірақ ең есте қаларлық кейіпкер – Свенгали, ол тәлкектеп, шебер музыкант және гипнотизер. Романның басты кейіпкері Трилби О’Ферралл – Париж қаласында суретшінің моделі және кір жуушы болып жұмыс істейтін жартылай ирланд қызы, романдағы барлық ер адамдар оған ғашық. Трилби мен Свенгали арасындағы қарым-қатынас романның шағын, бірақ маңызды бөлігін құрайды, ал негізгі мазмұны – сол кезеңнің атмосферасын көркем бейнелеу. Люси Санте бұл романның «богемия туралы қалыптасқан көзқарасқа шешуші әсер еткенін» және «американ жастарының, әсіресе жас әйелдердің мінез-құлқына әсер еткенін» жазды, олар одан өзін суретші деп атауға және «бостандыққа» бойұруға, темекі шегуге және Кьянти шарабын ішуге батылдық алды. Роман бірнеше рет сахнаға қойылды, соның бірінде басты актриса ерекше, шеті қысқа, артқы жағы тік бүгілген шляпа тақты. Бұл шляпа «трилби» деп аталып, 20 ғасырдың әртүрлі кезеңдерінде Ұлыбританияда ерлер киімінің танымал бөлігіне айналды, кейіннен әлемнің басқа елдерінде де танымалдылыққа ие болды. 1980 жылдардың басында ретро-модаға сұраныс артып, ол ерлер мен әйелдерге сатылып, қайтадан танымал болды.

Уистлердің ісі

Кітаптың ерекше алғашқы сатылымы – алғашқы екі айда шамамен 100 000 дана сатылды – сөзсіз, көрнекті суретші Джеймс МакНилл Уистлер ду Мориер мен Харпер ағайындарына қарсы сот процесін бастаған кезде туған алдын ала дау-жанжалдың арқасында күрт өсті, ол кітаптан "Джо Сибли" деп аталатын мақтанға мас, есімді "бос оқушыға" (көрінеу Уистлер негізінде жасалған) қатысты барлық мәтіндік және бейнелік сілтемелерді жоюды талап етті. Уистлердің шарасы нәтижесінде Харпер ағайындары кітап басылымға шығар алдында және 1894 жылдың наурыз айындағы басылымдарынан да барлық даулы сілтемелерді алып тастады. 1894 жылдың 2 желтоқсанында Чикаго Санди Трибьюны Уистлердің наразылықтары туралы толық мәлімет берді және түпнұсқа мәтін мен иллюстрацияларды (1894 жылғы наурыз айындағы журналдың 577, 578 және 579-беттерінен) және өзгертілген, жарияланған томның суреттерін (142, 143, 144, 145 және 146-беттер) салыстырып жариялады.

Шабыт

Көпшілік пікір бойынша, Свенгалидің Трилбиге жасаған гипноздық әсері француз гарпшысы және композиторы Николя Шарль Бохса мен ағылшын опералық сопраносы Анна Бишоптың қарым-қатынасынан үлгі алған. Анна Бишоп күйеуі Генри Бишопты (кейіннен сэр Генри) тастап, Бохсаға кетіп қалды. Генри Бишоп Аннадан 23 жас үлкен болса, Бохса Аннадан 20 жас үлкен еді. Бохса оның әрі менеджері, әрі жақыны болды. Олар Еуропа бойынша (әсіресе Италияның Неаполь қаласында), Солтүстік Америкада және Сиднейде көптеген опера театрларында өнер көрсетті, Бохса 1856 жылы Сиднейде кенеттен қайтыс болып, сонда жерленді. Сэр Генри Бишоп осыдан бір жыл бұрын қайтыс болған еді. Анна Бишоп кейіннен қайтадан тұрмысқа шығып, жетпіс жасқа дейін саяхаттап, кәсіби әнші ретінде өнер көрсетуін жалғастырды және Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Кішкентай Билли кейіпкері Уильям Макепис Такерейдің аттас балладасына сілтеме жасайды.

Қабылдау

XIX ғасырдың аяғындағы жазушы Джордж Гиссинг 1896 жылғы мамыр айында "жағымсыз даңқымен" белгілі романды "аз ғана қанағатпен" оқыды. "Трилби" романы Гастон Лерудың "Опера призрағы" (1910) романына ішінара шабыт берді. Роман "in the altogether" ("толық жалаңаш" деген мағынаны білдіретін) тіркесін және қорғаушысының (көбінесе әйел) үстінен үстемдік құратын ер адамды білдіретін "Свенгали" терминін енгізгенімен де танымал. Сонымен қатар, романға негізделген пьесадағы бас актриса сахнада киген трилби шляпасының атына да тікелей әсер еткен.

Сын

Трилби өзінің еврей қарсыласы Свенгалиді бейнелеуі үшін сынға ұшырады. Ең бастысы, Джордж Оруэлл романның ашық түрде антисемиттік екенін жазды. Оруэллдің пікірінше, дю Мориер Свенгалидің зұлым және тоналғандық барлық қасиеттерін оның ашкеназдық еврей тегіне байланысты деп есептейді. Дю Мориер шығармаға жақсы қасиеттері бар тағы бір еврейді енгізгенмен, ол бұл оның сефардтық еврей тегіне байланысты екенін нақтылайды. Бұдан әрі, дю Мориер еврей қанының адамға үстемдік беретініне сенеді. Оруэллдің сөзіне қарағанда, мұндай антисемитизм дю Мориердің заманында кең таралған.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Браун, Томас Оллстон. Нью-Йорк сахнасының тарихы, 1732 жылғы алғашқы қойылымнан бастап 1901 жылға дейін, Нью-Йорк: Додд, Мид және Компания, 1902. Дэвисон, Нил Р. «"Жүдей" ер/әйел ретінде: еврейлік (өнер) тәсілі, "Трилби" және Дрейфус». Еврейлік әлеуметтік зерттеулер, 8 (Қыс-Көктем, 2002): 73–111. JStor арқылы 2009 жылдың 4 қыркүйегінде қол жеткізілді. Массон, Мадлен. Кристин: Кристин Гранвиллді іздеу, Г. М., О. Б. Е., Croix de Guerre, Фрэнсис Каммаертс алғы сөзімен, D. S. O., Легион д'Оннер, Croix de Guerre, АҚШ-тың Бостандық медалі, Лондон, Хамиш Гамильтон, 1975; Вираго баспасы, 2005 ж. қайта жарияланды. Макнотт, В. «Джордж дю Мориер және Трилби». Музыкалық Таймс, 81 (1940 жылғы қараша): 435–438. JStor арқылы 2009 жылдың 4 қыркүйегінде қол жеткізілді. Парри, Альберт. Гарреттер мен талапкерлер: Америкадағы богемиялық өмір, Подан Керуакқа дейін. Нью-Йорк: Ковичи Фриде, 1933. Тейлор, Джонатан. «Музыка шебері және Викториялық жазудағы "жүдей": Томас Карлайл, Рихард Вагнер, Джордж Элиот және Джордж Дю Мориер». «Викториялық көркем әдебиеттегі музыка идеясы» еңбегінде. Софи Фуллер және Никки Лосефф редакциялаған. Алдершот, Хантс, Англия: Эшгейт, 2004. Уэливер, Филис. «Музыка, көрермендерді бақылау және "Трилбидегі" әйел орындаушы». «Викториялық көркем әдебиеттегі музыка идеясы» еңбегінде. Софи Фуллер және Никки Лосефф редакциялаған. Алдершот, Хантс, Англия: Эшгейт, 2004. Уэливер, Филис. Викториялық көркем әдебиеттегі әйел музыканттар, 1860–1900. Алдершот, Хантс, Англия: Эшгейт, 2000.