Кіріспе

Ағылшын суретшісі және фотографы Генри Скотт Тук (12 маусым 1858 – 13 наурыз 1929) – ағылшын суретшісі. Оның ең белгілі туындылары импрессионизм стилінде жасалған, ал ол жалаңаш ұлдар мен жас жігіттердің суреттерімен әйгілі. Алфонс Легрос және сэр Эдвард Пойнтер басқаратын Слейд көркемсурет мектебінде оқыған Тук, Ньюлин мектебінің суретшілерімен жақын байланыс орнатты, оның туындылары Корольдік көркемсурет академиясында көрсетілді, ол толық құрамына мүше болды. Фигуративті суретші ретінде жеткен жетістіктерінен бөлек, ол теңіз суретшісі де болды және көптеген желкенді кемелердің портреттерін жасады. Ол өте жемісті болды, 1300-ден астам туындысы тізімделген және одан да көбі табылуда.

Ерте өмір

Тук Йорк қаласындағы Лоренс-стритте, белгілі квакер Тук отбасында дүниеге келді. Оның інісі Уильям Сэмюэл Тук екі жыл бұрын, 1856 жылы туған. Оның әкесі Дэниел Хак Тук, психиатрия саласындағы танымал дәрігер, ақыл-есті жоғалғандарға гуманистік қарым-қатынас жасау үшін күрескен. Оның бес атасы Уильям Тук 1796 жылы Йорктегі алғашқы заманауи психиатриялық емханалардың бірі – «Ретрит» ауруханасын құрған. Оның бес атасы Генри Тук, әжесі Сэмюэл Тук және ағасы Джеймс Хак Тук та белгілі әлеуметтік белсенділер болған. Тук отбасының шежіресі Англия королі Генрих VIII-нің кеңесшісі болған сэр Брайан Тукқа (Сэр Томас Мордың орнын бастан кешірген) дейін жетеді. 1859 жылы отбасы Корнуоллдағы Фалмут қаласына көшіп келді, мұнда ыстық климат Тук әкесі Дэниелге, туберкулездің белгілері пайда болғаннан кейін, пайдалы болады деп үміттенді. Дэниел онда 68 жасқа дейін өмір сүрді. Ол Вуд-Лейндегі үйінде шағын дәрігерлік практика ашты. Оның қарындасы Мария Туке Сэнсбери (1861–1947) – ағасы қайтыс болғаннан кейін оның өмірбаянын жазған. Уильям медицинаны оқыды, бірақ Генри, немесе отбасы оны Гарри деп атаған, мамандыққа қызығушылық танытпады. Тук бала кезінен сурет салуға және бояуға ынталандырылды. Тук пен оның бауырлары үйде тәрбиешінің жетекшілігімен оқытылды. Мария олардың Фалмуттағы балалық шағын «өте бақытты және денсаулыққа пайдалы» деп сипаттады, ал жағажайда өткен ұзақ жазғы күндер мен теңізде жүзу Тукке ұзақ әсер етті; жас Тук құрған берік достықтар да есте қалды. 1874 жылы Тук Лондонға көшіп, Слэйд өнер мектебіне түсті. Жас Тук Фалмут қаласында жалаңаш теңізде шомылудың ләззатына танысқан, және ол бұл әдетін егде жасқа дейін жалғастырды. Бітіргеннен кейін 1880 жылы Италияға сапар шекті, ал 1881 жылдан 1883 жылға дейін Парижде тұрып, француз тарих суретшісі Жан Поль Лоранспен оқыды және американдық суретші Джон Сингер Саргентпен танысты (ол да ер адамдардың жалаңаш суреттерін салған, бірақ бұл оның өмірінде көп танылмаған). 1880 жылдары Тук Оскар Уайльдпен және Джон Аддингтон Саймондс сияқты басқа да көрнекті ақындар мен жазушылармен кездесті, олардың көпшілігі гомосексуалдар (сол кезде көбінесе Урандықтар деп аталған) және жасөспірім еркектерді мақтан тұтқан. Ол «The Artist» журналында анонимді түрде жарияланған «жасқа арналған сонет» жазды, сондай-ақ «The Studio» журналына эссе жазды.

Ньюлин мектебі

1883 жылы Тук Британияға оралып, Корнуоллдағы Ньюлинге көшіп барды. Ол Уолтер Лэнгли, Альберт Шевалье Тейлер және Томас Купер Гоч сияқты суретшілердің шағын тобына қосылды. Осы суретшілер және тағы басқалары Ньюлин мектебі деп белгілі болды. Ол Ламорна аңғарының бастауында, Корнуоллдағы Трегадгуит шаруашылығындағы Роуз Коттеджде жұмыс істеді. 1884 жылы Ньюлинде Тук қайықтағы жігіттердің алғашқы суретін аяқтады. "Жаз" деп аталған ол жергілікті екі жігіт – Джон Уэсли Китчинг пен Джон Коттонды "Кішкентай Арго" аталған қайықта бейнелейді. Туктың стилі басқа Ньюлин суретшілеріне қарағанда көбірек импрессионистік болды және ол көп уақыт болмады. Дегенмен, ол өмірінің соңына дейін көптеген суретшілермен жақын достық қарым-қатынаста болды.

Фалмут

Тук 1881 жылы жиырма жасында Италия сапарында жас еркектердің жалаңаш суреттерін салды, бірақ бұл тақырып 1885 жылдан кейін ғана оның туындыларының басты бөлігіне айналды, ол Фалмутқа көшіп келгеннен кейін, ол кезде Корнуоллдың шалғай орны және жағымды климаты бар елдің бөлігі болатын. Онда Тук теңіз пейзаждары мен портреттерге ден қойды, онда күн сәулесінде жағажайда суға түсіп, балық аулап, күнге күйіп жатқан ұлдар мен жігіттер бейнеленген. Ол Суонпулда қоныстанды және 40 фунтқа балық аулау қайығын сатып алды, оған «Нант Джули» деп ат қойды және оны жүзбелі студия мен тұрғын үйге айналдырды. Пеннанс-Пойнт пен Сванпул-Бич арасында орналасқан Пеннанс-Коттеджде екі бөлме жалдады. Коттедж Тук қайтыс болғанға дейін оның тұрақты мекені болды, бірақ ол көбінесе қайықтарда тұрды. Осы жерде ол ұлдарды суретке түсіруге деген құштарлығын толыққанды қанағаттандыра алды. Оның алғашқы модельдері Лондоннан келтірілді, бірақ ол көп ұзамай Фалмуттың жергілікті балықшыларымен және жүзушілерімен достық қарым-қатынас орнатты, олар оның жақын достары мен модельдеріне айналды. Олардың арасында Эдвард Джон «Джонни» Жакет (1878–1935), Тук қайықтарына қараушы Чарли Митчелл (1885–1957), Тукның үлкенінепсісі Уилли Сейнсбери, Лео Маршалл, оның үй шаруасының ұлдары Джорджи және Ричард Фуракер, жақын көршілердің кіші ұлы Джордж Уильямс, отбасылық дос немересі Морис Клифт, Айнсли Маркс, Джек Роллинг (кейбір дереккөздерде «Роулинг» деп қате жазылған), Фредди Холл, Берт Уайт және Гарри Клив болды. Тук суреттерінде модельдерінің бас-денесін ауыстыруға бейім болғандықтан, әрбір тұлғаны нақты анықтау көбінесе мүмкін емес. Тукның барлық тұрақты модельдері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге шақырылды, ал кейбіреулері, соның ішінде Францияда қаза тапқан Морис Клифт («Август Блю» моделі) қайтып келмеді. Тук Уильям Айерст Инграммен бірлесіп Фалмутта өнер галереясын ашты, ол негізінен олардың өнер туындыларын сату үшін құрылған коммерциялық орын болды.

Стиль

Туке сәнді суретшілер мен сыншылардың тегіс, жылтыратылған беткейді ұнату кезінде, қатал, көзге көрінетін щетка соққан суреттерді жақсы көретін. Ол түстің күшті сезіміне ие болды және табиғи жарықты, әсіресе ағылшын жазының жұмсақ, нәзік күн сәулесін бейнелеуде шеберлік танытты. Туке көбінесе студияда суреттерді аяқтаса да, фототүрлендіру деректері оның негіздерінде ашық ауада жұмыс істегенін көрсетеді, бұл олардың түстің жаңаруына және теңізден және модельдерінің жалаңаш денесінен шағылысқан күн сәулесінің реалистік әсеріне себеп болды. Алғашқы суреттерінде Туке еркек жалаңаштарын мифологиялық контексте бейнеледі, бірақ сыншылар осы туындыларды тым формалды, жансыз және әлсіз деп тапты. 1890 жылдардан бастап Туке мифологиялық тақырыптардан бас тартып, жергілікті жігіттерді балық аулау, желкендеу, жүзу және суға секіру кезінде суреттеуге кірісті, сонымен қатар көбірек натуралистік стильде сурет салуды бастады. Оның бояумен жұмыс істеу тәсілі еркін болды және ол батыл, жаңа түстерді қолдана бастады. Осы кезеңдегі ең танымал суреттерінің бірі – «Тамыз көгі» (1893–94; Тейт, Лондон), қайықтан суға түскен төрт жастың суреті. Лу суретшісі Линдсей Симмингтон (1872–1942) суда қайықты ұстап тұрған сары шашты баланың үлгісі болды; Симмингтон тұрақты модель болмаса да, Тукемен жақсы дос болды, соңғысы жиі Симмингтон отбасының үйіне, Дартметтегі Пиксис Холтқа баратын. Туке әйелдердің жалаңаш суреттерін де салған, бірақ олар оның еркек жалаңаш суреттері сияқты сәтті болған жоқ. Туке салған жалаңаш жастардың суреттері ешқашан тікелей сексуалды сипатта алмайды. Модельдердің жыныс мүшелері көбінесе көрсетілмейді, олар бір-бірімен физикалық байланыста болмайды және ашық сексуалдық мағына жоқ. Көптеген суреттерде жалаңаш модельдер теңізге қарап, жағажайда тұрады немесе тізе бүгіп отырады, сондықтан көрінетін көрініс тек артқы жағынан ғана болады. Туке сонымен қатар маңызды теңіз суретшісі ретінде де танымал. Ол жылдар бойы 1930 жылға дейін кең таралған әсем желкенді кемелердің көптеген суреттерін, әсіресе акварельмен салған. Туке толық жабдықталған кеменің сұлулығына қызығушылық танытты және бала кезінен бастап оларды есте сақтап суреттей білді. Оның 1885 жылы Фалмутқа оралу шешімі, ішінара, ондағы кемелердің үнемі болуымен шартталған. Туке үлкен беделге ие болды және оның суреттерінен шетелге саяхаттауға және Франция, Италия және Батыс Үндістанда сурет салуға жететін ақша тапты. 1900 жылы Корольдік Корнуолл политехникалық қоғамында оның құрметіне банкет өткізілді. 1914 жылы Корольдік өнер академиясының мүшесі болып сайланды. Оның еркек жалаңаштарының маңызды үлгілері ірі галереялармен сатып алынды, соның ішінде 1890 жылы Лидс көркемсурет галереясындағы «The Bathers» және 1894 жылы Лондонның Тейт мұражайындағы «Тамыз көгі». Бірақ ол портретші ретінде де танымал болды және тапсырыстарын орындау үшін Лондон студиясын ұстады. Оның ең танымал портреттерінің бірі – әскер және жазушы Т. Е. Лоуренстің («Арабияның Лоуренсі») суреті.

Өлім

Кейінгі өмірінде Тук көп жылдар бойы денсаулығы нашар болды, 1929 жылы Фалмутта қайтыс болды және үйіне жақын Фалмут зиратында жерленді. Өмірі бойы егжей-тегжейлі күнделік жүргізді, бірақ оның қайтысынан кейін тек екі том сақталып қалды және кейіннен жарияланды. Ол сонымен қатар суретшілердің егжей-тегжейлі тізімін сақтап қалды, ол сақталған және Фалмуттағы Корольдік Корнуолл политехникалық қоғамынан жарияланды.

Мұра

Өлгеннен кейін Туктың атағы төмендеп, 1970 жылдарға дейін көбінесе ұмытылып қалды, содан кейін оны ашық түрде гомосексуал суретшілер мен өнер коллекционерлерінің алғашқы буыны қайта жаңғыртты. Ол гей мәдениетінің шеңберінде белгілі бір культ тұлғасына айналды, оның картиналарының әсем басылымдары жарық көрді және туындылары аукциондарда жоғары бағаға сатылуда. Элтон Джон Туктың туындыларын ынтамен жинайды және 2008 жылы Фалмут қаласында өткен көрмеге өзінің 11 туындысын, оның ішінде майлы бояумен, пастельмен және су бояуымен салынған жұмыстарын ұсынды.

Еске алу

Университет колледжінің студенттік жатақханалары Фалмут қаласындағы суретші және танымал тұрғыны болған Туке құрметіне аталған. Олар салынған және аталған кезде бұл оқу орны Фалмут өнер колледжі деп белгілі болды. Сондай-ақ Фалмут қаласында Корольдік Корнуолл политехникалық қоғамына тиесілі 279 Туке туындысының жинағы бар, бұл мемлекеттік меншіктегі ең ірі жинақ. Жиынның көп бөлігі 1960 жылдары бір коллекционермен сыйға берілген, алайда қоғам жинақты толықтыру саясатын сақтап келеді.

Жинақтар

Х. С. Туктың туындылары көптеген галереялар мен мұражайларда сақталады, оның ішінде Тейт галереясы, Хантериан көркемсурет галереясы, Грунди көркемсурет галереясы, Уокер көркемсурет галереясы, Леамингтон Спа көркемсурет галереясы және мұражайы, Бодлеян кітапханалары, Корольдік өнер академиясы, Гилдхолл көркемсурет галереясы. Х. С. Тук пен Томас Купер Гочтың құжаттары да Тейт мұрағатының жинақтарында (TGA 9019) сақталған. Тейт мұрағатындағы құжаттар Тук қандай жағдайда жұмыс істегенін көрсетеді, оның суреттерінің қайда орналасқаны және модельдермен қарым-қатынасы ғана емес, сонымен қатар суретші Томас Купер Гочпен болған тығыз достығы сияқты өнер саласындағы ұстанымдары туралы да ақпарат береді.