Кіріспе

Ағылшын дін қызметкері және теолог (1558–1602)

Уильям Перкинс (1558–1602) – ықпалды ағылшын дін қызметкері және Кембридж теологы, 1581 және 1584 жылдары университетен бакалавр және магистр дәрежелерін алған. Ол сонымен қатар Елизавета дәуірінде Англия шіркеуіндегі пуритандық қозғалыстың ең көрнекті көшбасшыларының бірі болды. Перкинс Англия шіркеуінің діни тәжірибелерін толыққанды қабылдамаса да, Елизаветалық келісімнің көптеген саясаты мен процедураларына бейімделді. Дегенмен, ол конформист емес пуритандарға көңіл бөлді және оларды қолдағандығы үшін тәртіптік шараларға ұшырады. Перкинс өте көп шығармалардың авторы, оның қырықтан астам еңбегі оның өлімінен кейін жарияланды. Жазумен қатар, ол Крайст колледжіндегі ғалым және Кембридждегі Сент-Эндрю шіркеуінде лекция оқытушы болып қызмет етті. Ол реформатталған теологияның, әсіресе Теодор Безаның супралапсариандық теологиясының жақтаушысы болды. Бұған қоса, ол протестанттық идеалдарды, атап айтқанда бес "sola" қағидасын, әсіресе "solus Christus" және "sola Scriptura" принциптерін қорғады.

Ерте өмір

Перкинс 1558 жылы Англияның Уорвикшир графтығындағы Булкингтон приходындағы Марстон Джаббетте Томас және Анна Перкинстердің отбасында дүниеге келді. Сол жылы протестанттық Елизавета I католик қарындасы Мэриден кейін Англия патшайымы болды. Перкинс өмірінің соңына дейін Елизавета I билігінде өмір сүрді, ол 1603 жылы патшайымның қайтысынан бір жыл бұрын қайтыс болды. Перкинстің Елизаветамен қарым-қатынасы күмәнді болды: бір жағынан, ол Англияның, ақыры протестанттық мемлекетке айналуына себеп болған жақсы королева Бесс еді; екінші жағынан, Перкинс және пуритандық қозғалыстың өкілдері Елизаветалық келісімнің жеткілікті болмауына наразылық білдіріп, одан әрі реформа талап етті. Перкинстің балалық шағы мен тәрбиесі туралы көп мәлімет жоқ. Өмірінің ерте кезеңінде ол мүгедек болып қалды, нәтижесінде сол қолымен жазуға мәжбүр болды. Оның отбасының жағдайы жақсы болғанға ұқсайды, себебі 1577 жылдың маусым айында 19 жасында Перкинс Кембридж қаласындағы Крайст колледжінің шәкірттеріне қабылданды және реформаторлық мектептің дәстүрінде білім алды. 1581 жылы ол бакалавр, ал 1584 жылы магистр дәрежесін алды. Растамауы мүмкін бір әңгіме бойынша, Перкинс Кембридждегі бір ананың баласына: «Тілді ұста, әйтпесе сені сол жақтағы мас Перкинске беремін» дегенін естігеннен кейін, өзінің қателігін түсінді. Оқиғаның шындығына қарамастан, Перкинс 1581 және 1584 жылдар аралығында Кембриджте оқып жүргенде діни оянуды бастан өткергені анық. Фуллер жазғандай, Перкинстің уағыздары «діндар білімділерге тым қарапайым емес, сонымен қатар қарапайым адамдарға түсінікті емес еді».

Перкинстің шіркеу қызметі

"Орташа пуритан" ретінде Перкинс Англия шіркеуіне бағынбаған конформистер мен басқа да сепаратистерге қатаң қарсы болды. Сондай-ақ, ол Елизавета тағының шіркеуде біртектілікті орнату бағдарламасына да қарсылық танытты. Мысалы, Кентербери архиепискобы Джон Уитгифт Фрэнсис Джонсонды пресвитериандық шіркеу басқару формасын қолдағандығы үшін түрмеге қамағанда, Перкинс Джонсонды қорғады. Бұл жеке оқиға емес, ол комиссия алдында бірнеше рет пайда болды және Теодор Безаның ойларын Англияға енгізуде маңызды рөл атқарды. Ол реформацияланған сотериологияның және екі алдын-ала белгілеудің орталық ұғымы болып табылатын Рақым келісімі туралы реформацияланған түсінікті үлкен рухани жеңілдік әкелетін доктрина деп санады. Ол Безаның екі алдын-ала белгілеу туралы әйгілі схемасын ағылшын тіліне аудартып жариялауға жауапты болды. Перкинс қайтыс болғаннан кейін бір ғасырдан аспайтын уақытта, оның өмірбаяны Томас Фуллер Перкинстің екі алдын-ала белгілеу туралы көзқарастары жиі тудырған наразылықты былай баяндады: "Кейбіреулер оның ілімі, барлығын абсолютті декретке байланыстырып, барлық еңбекті тоқтатады және құтқарылуға ұмтылудағы адамдардың күш-жігерін қиып тастайды деп шағымданады. Өйткені ол барлығын Құдайдың Рухына (ол қалағанындай соғады) жүктеп береді, адамның ынтасын, бақытқа жетуге көмектесуге не кедергі келтіруге болмайды, керісінше, ерсіздікке есік ашады". Сондай-ақ, ол "regula fidei", яки "сенім ережесі" арқылы сөздік түсіндірудің жақтаушысы болды. Бұл принцип Киелі кітаптың түсініксіз бөлімдерін дәстүрге немесе болжамға емес, түсінікті бөлімдерге сүйене отырып түсіндіру керектігін көрсетеді. Дегенмен, ол контекст талап еткен жағдайда метафоралық немесе салыстырмалы тілді қолдануға рұқсат берді.