Йозеф фон Эйхендорф: Неміс романтизмінің өкілі

Кіріспе

Неміс ақыны және романисі (1788–1857)

Йозеф Фрайхерр фон Эйхендорф (10 наурыз 1788 – 26 қараша 1857) – неміс ақыны, романисі, драматургы, әдеби сыншысы, аудармашы және антолог. Эйхендорф романтизмнің маңызды жазушылары мен сыншыларының бірі болды. Оның кейбір шығармалары жарық көргеннен бері неміс тілінде сөйлейтін Еуропа елдерінде кең танымал. Эйхендорф 1826 жылғы «Таугеніктердің өмірінен» (Aus dem Leben eines Taugenichts) повесімен және өлеңдерімен алғаш рет көзге түсті. «Жақсылықсыз адамның естеліктері» – романтизмге тән повесть, оның басты тақырыптары – саяхат құштарлығы және махаббат. Басты кейіпкер, диірменшінің ұлы, әкесінің кәсібінен бас тартып, Вена сарайының бағбаны болады, кейін жергілікті герцогтың қызына ғашық болады. Оның төмен дәрежесіне байланысты ол оған қол жеткізе алмайды, сондықтан Италияға қашып кетеді, бірақ оралғанда ол герцогтың асырап алған қызы екенін біледі, демек, оған әлеуметтік жағынан қол жеткізуге болады. Томас Манн Эйхендорфтың «Жақсылық үшін ештеңе» шығармасын «халық әнінің тазалығы мен ертегінің» үйлесімі деп атады. Эйхендорфтың көптеген өлеңдері алғаш рет оның повестері мен әңгімелерінің құрамдас бөлігі ретінде жарияланды, онда оларды кейде басты кейіпкерлердің бірі әнмен орындайды. «Жақсылық үшін ештеңе» повесінің өзінде 54 өлең бар.

Туған жері мен ерте жастық шағы

Ежелгі ақсүйектер отбасының ұрпағы Эйхендорф 1788 жылы сол кездегі Пруссия Корольдігінің бөлігі болған Жоғарғы Силезиядағы Ратибор (қазіргі Польшаның Расиборц) маңындағы Шлосс-Любовицте дүниеге келген. Оның ата-анасы прус офицері Адольф Фрайхерр фон Эйхендорф (1756–1818) және оның әйелі Каролин Фрайин фон Клохе (1766–1822), аристократиялық католик отбасынан шыққан әйел болған. Эйхендорф отбасылық иеліктерін Deutsch Krawarn, Kauthen және Wrbkau қалаларында сатқан, ал Любовиц қамалын енесінен сатып алған. Ол бастаған қамалдың рококо стиліндегі қайта құруы өте қымбатқа түсіп, отбасын жақытқы жағдайға жеткізді. Жас Жозеф ағасы Вильгельммен (1786–1849) тығыз қарым-қатынаста болды. 1793 жылдан 1801 жылға дейін оларды үйде Бернхард Хайнке оқытты. Жозеф 1798 жылдан бастап күнделік жазуға кірісті, бұл оның әдеби мансабының басталуына куәлік етеді. Күнделіктерде жас жазушының қалыптасуы туралы көптеген ойлар қамтылған, олар ауа райы туралы қарапайым жазбалардан бастап қаржылық жағдай туралы жазбаларға және алғашқы өлеңдерге дейін жетеді. Эйхендорф өте ерте жасынан ата-анасының қаржылық қиындықтарын сезінген. 1801 жылдың 19 маусымында он үш жастағы Жозеф күнделігіне: «Әкесі кредиторларынан қашып Бреслауға сапар шекті», – деп жазды. 24 маусымда ол: «Анасы қатты осал болды» деп қосты. Ағасы Вильгельммен бірге Жозеф Бреслаудағы католик Маттиас гимназиясында (1801–1804) оқыды. Бұрынғыда кітапшаларды оқуға ұнайтын болса, енді ол Матиас Клавдийдің поэзиясымен және Вольтердің «Генриада» поэмасымен танысты, бұл поэма діни соғыстардың соңғы кезеңі мен Францияның IV Генрихы туралы он әннен тұрады. 1804 жылы оның әпкесі Луиза Антони Непомуцена Йоханна дүниеге келді (1883 жылы қайтыс болды), ол австриялық жазушы Адалберт Стифтердің досы болды. Финалдық емтиханнан кейін екеуі де Бреслау университетінде және протестанттық Мария Магдалена гимназиясында лекциялар тыңдады. Эйхендорфтың осы кезеңдегі күнделігі оның формальды білімді театрдан гөрі кем бағалайтынын көрсетеді, ол 126 пьеса мен концерттің тізімін жасаған. Моцартқа деген сүйіспеншілігі де сол жылдарға дейін қалыптасқан. Жозефтің өзі дарынды актер болса, ағасы Вильгельм жақсы әнші және гитарашы болған.

Eichendorff, a descendant of an old noble family, was born in 1788 at Schloß Lubowitz near Ratibor (now Racibórz, Poland) in Upper Silesia, at that time part of the Kingdom of Prussia. His parents were the Prussian officer Adolf Freiherr von Eichendorff (1756–1818) and his wife, Karoline née Freiin von Kloche (1766–1822), who came from an aristocratic Roman Catholic family. Eichendorff sold the family estates in Deutsch Krawarn, Kauthen, and Wrbkau and acquired Lubowitz Castle from his mother in law. The castle's Rococo reconstruction, which was begun by her, was very expensive and almost bankrupted the family. Young Joseph was close to his older brother Wilhelm (1786–1849). From 1793 to 1801, they were home schooled by tutor Bernhard Heinke. Joseph began writing diaries as early as 1798, witnesses to his budding literary career. The diaries present many insights into the development of the young writer, ranging from simple statements about the weather to notes about finances to early poems. At a young age, Eichendorff was already well aware of his parents' financial straits. On 19 June 1801, the thirteen year old noted in his diary: "Father travelled to Breslau, on the run from his creditors," adding on 24 June, "mom become terribly faint." With his brother Wilhelm, Joseph attended the Catholic Matthias Gymnasium in Breslau (1801–1804). While previously preferring chapbooks, he was now introduced to the poetry of Matthias Claudius and Voltaire's La Henriade, an epic poem about the last part of the wars of religion and Henry IV of France in ten songs. In 1804 his sister Luise Antonie Nepomucene Johanna was born (died 1883), who was to become a friend of Austrian writer Adalbert Stifter. After their final exams, both brothers attended lectures at the University of Breslau and the Protestant Maria Magdalena Gymnasium. Eichendorff's diary from this time shows that he valued formal education much less than the theatre, recording 126 plays and concerts visited. His love for Mozart also goes back to these days. Joseph himself seems to have been a talented actor and his brother Wilhelm a good singer and guitar player.

Колледж күндері

Жозеф ағасы Вильгельммен бірге Фруромантиктің (Тұңғыш романтиктердің) орталығы болған Йена қаласына жақын Халь-ан-дер-Саледе (1805–1806) заң және гуманитарлық ғылымдарды оқыды. 1806 жылдың қазан айында Наполеон әскерлері Галле қаласын басып алды, университеттің оқу процесі тоқтатылды. Оқуларын аяқтау үшін Вильгельм мен Жозеф 1807 жылы романтизмнің тағы бір маңызды орталығы – Хайдельберг университетіне барысты. Мұнда Айхендорф романтикалық ақын Отто Генрих фон Лобенмен (1786–1825) достық қарым-қатынас орнатты, Ахим фон Арниммен (1781–1831) және, мүмкін, Клеменс Брентаномен (1778–1842) кездесті. Гейдельбергте Айхендорф кейіннен «ерметикалық сиқыршы» және «қалыптастырушы әсер» деп түсіндіргендей, Гейдельберг романтикалық тобының жетекші мүшесі Джозеф Гёррестің дәрістерін тыңдады. 1808 жылы ағайындылар дипломдарын алып, білім алу мақсатымен Париж, Вена және Берлин қалаларына сапар жасады. Берлинде олар Клеменс Брентано, Адам Мюллер және Генрих фон Клейст сияқты романтикалық жазушылармен жақын таныстыққа түсті.

Махаббат оқиғалары

Айхендорфтың күнделіктерінен оның Амали Шаффнер деген қызға ғашық болғанын және 1807-08 жылдары Гейдельбергте студенттік кезінде Кэтхен Фёрстермен тағы бір махаббат оқиғасы болғанын білеміз. Он тоғыз жасар шарап сақтаушысының қызына деген өзінің жауапсыз махаббатына қатты қайғырып, Айхендорф өзінің ең әйгілі өлеңдерінің бірін – "Сынған сақина" ("Das zerbrochene Ringlein") жазды.

Некеге тұруға келісу, неке және отбасылық өмір

Айхендорфтың ата-анасы қарызға батып қалған отбасылық мүлікті сақтап қалу үшін Айхендорфтың бай мұрагерге үйленетінін үміттенді, бірақ ол он жеті жасар, белгілі, бірақ кедей католик ақсүйек отбасының қызы Алоизия фон Ларишке (1792–1855), «Луиза» деп аталған, ғашық болды. Құдалық 1809 жылы болды, сондай-ақ Айхендорф сол жылы Берлинге мамандық іздеу үшін кетті. 1815 жылы жұбайлар Бреслау қаласындағы Сент-Винценц шіркеуінде үйленді.

Бала өлім-жітімі

Осы кезеңде нәресте өлімі өте жоғары болды. Айхендорфтың ағасы Густав (1800 жылы туған) және оның әпкесі Луиза Антония (1799 жылы туған) 1803 жылы өте жас шақта қайтыс болды, сондай-ақ 1822 мен 1832 жылдар аралығында Айхендорфтың екі қызы да қайтыс болды. Ақын бұл оқыс оқиғадан кейінгі ата-аналық қайғыны әйгілі "Баласының өлімі туралы" циклында жеткізді. Осы циклдағы өлеңдердің бірі осы дәуірдегі жоғалтудың ерекше күшті сезімін көрсетеді.

Көшірілген адамның сапарлары

Айхендорф өзінің "Еш нәрсеге жарамайтын" атты әдеби кейіпкерімен саяхатшының үлгісін қалыптастырды. Бұл мотив романтизмнің орталық тақырыбы болды, өйткені Вильгельм Генрих Вакенродер мен Людвиг Тик 1793 жылы Фихтель тауларындағы әйгілі Пфингствандерунг (Витсун саяхаты) жасағаннан бастау алған романтизм қозғалысының бастамасы болды. Германия, Австрия және Франция арқылы саяхаттау Айхендорфтың білімін кеңейтті, бірақ ол өзі көп тауға шыққан жоқ. Мектеп және колледж кезіндегі ұзақ жаяу сапарлардан (мысалы, Халледен Лейпцигке, танымал актер Иффландты көру үшін) басқа, ол 1805 жылы ағасымен бірге Харц тауларын он жеті күн бойы аралап, бір ғана ұзақ сапар жасады, бұл сапардың бір бөлігі дилижанспен жасалды, оны оның күнделігі куәландырады. Айхендорф романтикалық саяхатшы емес, оның ресми қызметіне байланысты жиі орын ауыстыруға мәжбүр болды. Төмендегі сапарлар көбінесе дилижанс немесе қайықпен жасалды және құжатталған:

Айхендорф мемлекеттік қызметте

Айхендорф пруссиялық үкімет әкімшісі ретінде түрлі лауазымдарда қызмет етті. Оның мансабы 1816 жылы Бреслауда жалақысыз кеңсе кезеншісі ретінде басталды. 1819 жылдың қараша айында ол бағалаушы болып тағайындалды, ал 1820 жылы Данцигте Батыс және Шығыс Пруссияның консистория кеңесшісі болды, оның бастапқы жылдық жалақысы 1200 талерді құрады. 1824 жылдың сәуір айында Айхендорф Кенигсбергке "Оберпрезидиалрат" (бас әкімші) лауазымына, жылдық жалақысы 1600 талермен жіберілді. 1821 жылы Айхендорф мектеп инспекторы болып тағайындалды, ал 1824 жылы Кенигсбергте "Оберпрезидиалрат" қызметін атқарды. 1831 жылы ол отбасымен Берлинге көшіп, 1844 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Сыртқы істер министрлігінің құпия кеңесшісі болып жұмыс істеді.

Көркемдік әсерлері

Айхендорфтың көркемдік дамуына ең зор ықпал еткен екі жазушы – неміс әдебиетінде «романтизм» (романтик) терминін қалыптастырған Фридрих Шлегель және Йозеф Гёррес еді. Шлегельдің төңірегіне жиналған жазушылар философия мен эстетикалық теорияға көбірек бейімделсе, Гёррес ізбасарлары көбінесе поэзия мен әңгімелердің авторлары ретінде танылды. Дегенмен, екі ағым да Германиядағы рухани өмірге зор әсер етті, өйткені олар классикалық қағидалардан гөрі жеке, субъективті, иррационалды, қиялшыл, жеке, спонтанды, эмоционалды, көреген және трансценденттік нәрселерді баса назарға алды. Олардың негізгі идеяларының бірі – «поэзия мен өмірдің бірлігі». Айхендорф Шлегельдің әлем табиғи және мәңгілік түрде «өзін-өзі қалыптастыратын өнер туындысы» деген көзқарасын бөлісті, ал Айхендорф өзі «табиғат – бұл Жақсы Иеміз біз үшін сыртқа қойған үлкен сурет кітабы» деген метафораны қолданды. Арним мен Брентаноның «Volkslied» (халық әндері) туралы зерттеулері мен түсіндірмелері Айхендорфтың өзінің поэзиясына және поэтологиясына терең ықпал етті. Арним мен Брентаноның «Des Knaben Wunderhorn: Alte deutsche Lieder» антологиясы, махаббат, жауынгерлер, саяхат және балалар әндері туралы әндер жинағы, романтизм қозғалысы үшін маңызды көз болды. Томас Перси сияқты 19 ғасырдың басындағы басқа антологтармен салыстырғанда, Арним мен Брентано жинаған өлеңдерді өңдеп, қайта жазды. «Әлемдегі барлық нәрсе поэзияның нәтижесінде болады, өмірді терең сезіммен және тарихпен сүру – бұл жалпы адамзат поэзиясының көрінісі, ал тағдыр осы ұлы қойылымды орындайды», – деді Арним Брентаноға жолдаған хатында (1802 жылдың 9 шілдесі).

Ауқым

Айхендорфтың поэзиясында өте қарапайым элегиялық жұптар мен тармақтардан бастап сонеттерге дейін әртүрлі метрикалық формалар кездеседі, бірақ оның басты көркемдік назары халық әндерін үлгі еткен өлеңдерге шоғырланды. Формаларды салыстыру көрсеткендей, Айхендорфтың лирикасы "Брентано мен Арнимнің тікелей ықпалында" болған.

Табиғилық пен жасандылық

Des Knaben Wunderhorn үлгісіне сүйеніп, Эйхендорф қарапайым сөздерді ("табиғилық") қолданады, бірақ сөздіктегі анықтамаларынан артық мағынаны ("жасандылық") қосады. Осы тұрғыдан алғанда, "Оның сөздері коннотациялық күшке, қиялға шақыруға және дыбыстық әсерге толы".

Негізгі мотивтер

Айхендорфтың өлеңдерінің атаулары оның поэзиясында саяхаттау мотивінен бөлек, уақыттың өтуі (өткіншілік) және ностальгия екі негізгі мотив екенін көрсетеді. Айхендорф үшін уақыт – тек табиғи құбылыс емес, Марсин Ворбс атап өткендей: «Біздің әр күніміз бен әр түніміз метафизикалық өлшемге ие». Таңертең болса, «барлық табиғат осы сәтте ғана жаратылған» сияқты әсер қалдырады, ал кеш көбінесе адам өлім туралы ойға далатын "mysterium mortis" рөлінде көрінеді. Айхендорфтың тағы бір маңызды мотиві – ностальгияны кейбір сыншылар шексіздік құбылысы деп сипаттайды. Дегенмен, түрлі түсіндірулер бар. Хелмут Илбрюк айтқандай: «Жайкөл Таугенхит ( ) үнемі үйін сағынып, ешқашан толыққанды тыныға алмайды». Катя Лёр ностальгияны екі құрамдас бөліктен тұратын сезім ретінде ажыратады: сағыныш пен меланхолия: «Сағынудың ішкі сезімі – құштарлық, ал меланхолияның ішкі сезімі – қайғы. Тераң ойлаудың көрінісі ретінде сағыну интуициямен (Ahnen) үйлеседі, ал қайғы – естелікпен». Ал Натиас Нейтерт Айхендорфтың ностальгиясында «үйге сағыныш пен саяхат құштарлығының бір уақыттағы тұрақсыз тепе-теңдігін» диалектикалық біртүтас деп қарастырады.

Діндарлық

Көп уақыт бойы Айхендорфтың романтизмге қатысты көзқарасы діни сенімдерге бағынышты деп саналды. Бірақ, жақында Кристоф Холлендер Айхендорфтың кейінгі діни және саяси жазбалары тапсырыспен жазылған туындылар екенін, ал оның поэзиясы жеке, терең ой-пікірді көрсететінін көрсетті.

Айхендорфтың өз резюмесі

Айхендорф романтикалық дәуірді былай деп қорытындылады: "Ол керемет жарқын зымыран сияқты аспанға көтеріліп, түнды қысқа ғана уақытқа ғажайып жарықпен нұрландырғаннан кейін, мыңдаған түрлі-түсті жұлдыздарға жарылып тарады".

Мұра

Басқа авторлар (Людвиг Тиек, Каролина де ла Мотте Фуке, Клеменс Брентано және Беттина фон Арним сияқты) жаңадан пайда болған реализмге сәйкес тақырыптары мен жазу стилінде өзгерістер жасаған кезде, Эйхендорф 1850-жылдарға дейін өзінің әдеби романтизмінің символдық әлеміне берік болды. Адорно былай деді: "Есі жоқ романтизмі Айхендорфты модернизм табалдырығына жеткізеді".

Бас редактор

Лебрехт Блюхер Древс: Өлеңдер. Жозеф фон Айхендорфтың редакциясымен және алғы сөзімен. Verlag Duncker & Humblot, Берлин, 1849 жыл.

Музыкаға қосылған

Айхендорфтың шамамен 5000 музыкалық қойылымы бар, ол – музыкаға салынған ең көп таралған неміс ақыны. Оның поэзиясының сиқырлы, әдемі лирикасы «өздігінен музыка сияқты» деп жоғары бағаланады. Оның өлеңдерін Шуман, Мендельсон, Макс Брух, Йоханнес Брамс, Хьюго Вольф, Дидиа Сент-Жорж, Рихард Штраус, Ханс Пфицнер, Паулин Фолькстейн, Герман Зильхер, Александр Землинский, Макс Регер және тіпті Фридрих Ницше сияқты көптеген композиторлар музыкаға түсірген. Оның өлеңдері оркестрлік музыкаға, мысалы Регердің «Романтикалық сюитасына» және Qntal-дың электрондық өңдеулеріне де шабыт берді.

Бастапқы әдебиет

Фрайхерн Иосиф фон Эйхендорфтың барлық шығармалары. Historisch kritische Ausgabe (қысқартылған түрі: HKA). Вильгельм Кош пен Август Сауердің негізінде құрылған, Герман Куниш (†) және Гельмут Коопманн аяқтаған, Макс Нимейер Verlag, Тюбинген. HKA I/1: Өлеңдер. Бірінші бөлім. Мәтін. Құрастырған: Гарри Фролих/Урсула Регенер (1993). HKA I/2: Өлеңдер. Бірінші бөлім. Түсіндірме. Вольфганг Кронның алдын ала жұмыстары негізінде. Құрастырған: Гарри Фролих (1994). HKA I/3: Өлеңдер. Екінші бөлім. Шашыраңқы және жазылмаған өлеңдер. Мәтін. Құрастырған: Урсула Регенер (1997). HKA I/4: Өлеңдер. Екінші бөлім. Шашыраңқы және жазылмаған өлеңдер. Түсіндірме. Құрастырған: Урсула Регенер (1997). HKA III: Сезіну және қазіргі заман. Құрастырған: Кристиан Бриглеб/Клеменс Раушенберг (1984). HKA IV: Ақындар және олардың серіктестері. Құрастырған: Волкмар Штайн (2001). HKA V/1: Әңгімелер. Бірінші бөлім. Мәтін. Құрастырған: Карл Конрад Полхайм (1998). HKA V/2: Әңгімелер. Бірінші бөлім. Түсіндірме. Құрастырған: Карл Конрад Полхайм (2000). HKA V/3: Әңгімелер. Екінші бөлім. Үзінділер және жазылмаған материалдар. Құрастырған: Хайнц Петер Ниверт (2006). HKA V/4: Әңгімелер. Үшінші бөлім. Автобиографиялық үзінділер. Құрастырған: Дитмар Куниш (1998). HKA VI/1: Тарихи драмалар және драмалық үзінділер. Мәтін және нұсқалар. Құрастырған: Гарри Фролих (1996). HKA VI/2: Тарихи драмалар және драмалық үзінділер. Түсіндірме. Құрастырған: Клаус Кёнке (1997). HKA VIII/1: Әдебиет тарихы бойынша жазбалар I. Әдебиет туралы мақалалар. Франц Раннеггердің алдын ала жұмыстары негізінде. Құрастырған: Вольфрам Маузер (1962). HKA VIII/2: Әдебиет тарихы бойынша жазбалар II. Әдебиет туралы зерттеулер. Франц Раннеггердің алдын ала жұмыстары негізінде. Құрастырған: Вольфрам Маузер (1965). HKA IX: Әдебиет тарихы бойынша жазбалар III. Германия поэзиялық әдебиетінің тарихы. Құрастырған: Вольфрам Маузер (1970). HKA XI: Күнделіктер. Құрастырған: Франц Хайдук/Урсула Регенер (2006). HKA XII: Хаттар 1794–1857. Мәтін. Құрастырған: Сибилле фон Штайнсдорф (1993). HKA XV/1: Аудармалар I. Бірінші бөлім. Дон Хуан Мануэльдің «Граф Луканор» шығармасы. Дон Педро Кальдерон ла Барканың «Рухани көріністері» I. Құрастырған: Гарри Фролих (2003). HKA XV/2: Аудармалар I. Екінші бөлім. Дон Педро Кальдерон ла Барканың «Рухани көріністері» II. Құрастырған: Гарри Фролих (2002). HKA XVI: Аудармалар II. Испан тілінен толық емес аудармалар. Құрастырған: Клаус Даме (1966). HKA XVIII/1: Эйхендорфтың замандастарының пікірі I. 1788–1843 жылдардағы құжаттар. Гюнтер және Ирмгард Ниггл (1975). HKA XVIII/2: Эйхендорфтың замандастарының пікірі II. 1843–1860 жылдардағы құжаттар. Құрастырған: Гюнтер және Ирмгард Ниггл (1976). HKA XVIII/3: Эйхендорфтың замандастарының пікірі III. Түсіндірме және тіркелім. Құрастырған: Гюнтер және Ирмгард Ниггл (1986). HKA II: Жырлық поэзия. HKA VII: Драма II. Сатиралық драмалар және драмалық үзінділер. Құрастырған: Гарри Фролих. HKA X: Тарихи және саяси жазбалар. Құрастырған: Антони Маген. HKA XIII: Эйхендорфқа жазылған хаттар. Құрастырған: Сибилле фон Штайнсдорф. HKA XIV: Хаттарға түсіндірме (Bd. XII және Bd. XIII). Құрастырған: Сибилле фон Штайнсдорф. HKA XVII: Мемлекеттік жазбалар. Құрастырған: Ханс Пёрнбахер. Иосиф фон Эйхендорф, Шығармалар, 6 томдық. (Неміс классиктерінің кітапханасы) Құрастырған: Вольфганг Фрувальд. Deutscher Klassiker Verlag, Франкфурт-на-Майне 1985–93. Иосиф фон Эйхендорф: Таңдалған шығармалар. Құрастырған: Ханс А. Нюнциг. Nymphenburger, Берлин 1987. Вольфдитрих Раш (құраст.): Иосиф фон Эйхендорф. Барлық өлеңдер. Deutscher Taschenbuch Verlag, Мюнхен, 1975.

Sämtliche Werke des Freiherrn Joseph von Eichendorff. Historisch kritische Ausgabe (shortened form: HKA). Begründet von Wilhelm Kosch und August Sauer, fortgeführt und herausgegeben von Hermann Kunisch (†) und Helmut Koopmann, Max Niemeyer Verlag, Tübingen. HKA I/1: Gedichte. Erster Teil. Text. Ed. by Harry Fröhlich/Ursula Regener (1993). HKA I/2: Gedichte. Erster Teil. Kommentar. Aufgrund von Vorarbeiten von Wolfgang Kron. Ed. by Harry Fröhlich (1994). HKA I/3: Gedichte. Zweiter Teil. Verstreute und nachgelassene Gedichte. Text. Ed. by Ursula Regener (1997). HKA I/4: Gedichte. Zweiter Teil. Verstreute und nachgelassene Gedichte. Kommentar. Ed. by Ursula Regener (1997). HKA III: Ahnung und Gegenwart. Ed. by Christiane Briegleb/Clemens Rauschenberg (1984). HKA IV: Dichter und ihre Gesellen. Ed. by Volkmar Stein (2001). HKA V/1: Erzählungen. Erster Teil. Text. Ed. by Karl Konrad Polheim (1998). HKA V/2: Erzählungen. Erster Teil. Kommentar. Ed. by Karl Konrad Polheim (2000). HKA V/3: Erzählungen. Zweiter Teil. Fragmente und Nachgelassenes. Ed. by Heinz Peter Niewerth (2006). HKA V/4: Erzählungen. Dritter Teil. Autobiographische Fragmente. Ed. by Dietmar Kunisch (1998). HKA VI/1: Historische Dramen und Dramenfragmente. Text und Varianten. Ed. by Harry Fröhlich (1996). HKA VI/2: Historische Dramen und Dramenfragmente. Kommentar. Ed. by Klaus Köhnke (1997). HKA VIII/1: Literarhistorische Schriften I. Aufsätze zur Literatur. Aufgrund der Vorarbeiten von Franz Ranegger. Ed. by Wolfram Mauser (1962). HKA VIII/2: Literarhistorische Schriften II. Abhandlungen zur Literatur. Aufgrund der Vorarbeiten von Franz Ranegger. Ed. by Wolfram Mauser (1965). HKA IX: Literarhistorische Schriften III. Geschichte der poetischen Literatur Deutschlands. Ed. by Wolfram Mauser (1970). HKA XI: Tagebücher. Ed. by Franz Heiduk/Ursula Regener (2006)
HKA XII: Briefe 1794–1857. Text. Ed. by Sibylle von Steinsdorff (1993). HKA XV/1: Übersetzungen I. Erster Teil. Graf Lucanor von Don Juan Manuel. Geistliche Schauspiele von Don Pedro Calderón la Barca I. Ed. by Harry Fröhlich (2003). HKA XV/2: Übersetzungen I. Zweiter Teil. Geistliche Schauspiele von Don Pedro Calderón la Barca II. Ed. by Harry Fröhlich (2002). HKA XVI: Übersetzungen II. Unvollendete Übersetzungen aus dem Spanischen. Ed. by Klaus Dahme (1966). HKA XVIII/1: Eichendorff im Urteil seiner Zeit I. Dokumente 1788–1843. Günter and Irmgard Niggl (1975). HKA XVIII/2: Eichendorff im Urteil seiner Zeit II. Dokumente 1843–1860. Ed. by Günter and Irmgard Niggl (1976). HKA XVIII/3: Eichendorff im Urteil seiner Zeit III. Kommentar und Register. Ed. by Günter and Irmgard Niggl (1986). HKA II: Epische Gedichte. HKA VII: Dramen II. Satirische Dramen und Dramenfragmente. Ed. by Harry Fröhlich. HKA X: Historische und politische Schriften. Ed. by Antonie Magen
HKA XIII: Briefe an Eichendorff. Ed. by Sibylle von Steinsdorff. HKA XIV: Kommentar zu den Briefen (Bd. XII und Bd. XIII). Ed. by Sibylle von Steinsdorff. HKA XVII: Amtliche Schriften. Ed. by Hans Pörnbacher. Joseph von Eichendorff, Werke, 6 Bde. (Bibliothek deutscher Klassiker) Hrsg. von Wolfgang Frühwald. Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt am Main 1985–93
Joseph von Eichendorff: Ausgewählte Werke. Ed. by Hans A. Neunzig. Nymphenburger, Berlin 1987. Wolfdietrich Rasch (Ed. ): Joseph von Eichendorff. Sämtliche Gedichte. Deutscher Taschenbuch Verlag, Munich, 1975.

Екіншілік әдебиет

Теодор В. Адорно: "Айхендорфты еске алу". In: Noten zur Literatur I. Bibliothek Suhrkamp 47, Франкфурт-на-Майне 1963. 105–143-беттер. Ханс Бранденбург: Иосиф фон Эйхендорф. Өмірі мен шығармалары. Бек, Мюнхен 1922. Дирк Гётше / Николас Саул (ред.): Неміс әдебиетіндегі реализм және романтизм / Realismus und Romantik in der deutschsprachigen Literatur. Aisthesis, Билефельд 2013. Клаус Гюнцель: Неміс романтиктері. 125 өмірбаяны. Адамдар сөздігі (Ein Personenlexikon). Artemis & Winkler, Дюссельдорф / Цюрих 1995. Руфус Холлмарк: XIX ғасырдағы неміс лирикасы. Schirmer, Нью-Йорк 1996. Хельмут Илльбрук: Ностальгия. Санасы толықпаған аурудың пайда болуы мен аяқталуы. Солтүстік-Батыс университетінің баспасы, Эванстон, Иллинойс, 2012. Ханс Юрг Люти: Иосиф фон Эйхендорфтың поэзиясы мен ақындары. Francke Verlag, Берн 1966. Сибил Аннелизе Марго Райхерт: Шешілмейтін құштарлық. Неміс романтикалық повестеліндегі және әндеріндегі құштарлық ұғымы. Диссертация, Йель университеті 1995. Гюнтер Шиви: Эйхендорф. Ақын өзінің заманында. Өмірбаян. C. H. Beck, Мюнхен 2000. Оскар Зейдлин: Эйхендорф туралы зерттеулер. Vandenhoeck & Ruprecht, Геттинген 1965. Пол Стекляйн: Иосиф фон Эйхендорф. Өзі туралы куәліктер мен кескіндерде. Rowohlts Monographien 84, Рейнбек би Гамбург 1963. ISBN B0094MO2DQ. Юрген Тим: Эйхендорф әндеріне 100 жыл. XIX және XX ғасырдың басындағы музыканы зерттеулер, 5-том. A R Editions, Мэдисон 1983.