Кіріспе
Ата-ананың қамқорлығы түрі. Ортақ тұру, бірлескен тұру немесе ортақ тәрбиелеу – бұл ажырасқан немесе бөлек тұратын ата-аналардың баласы әрбір ата-анамен кезекпен, мысалы, апта сайын немесе екі апта сайын тұратын жағдайды білдіреді. Ортақ тұру кезінде екі ата-ана да баланың тәрбиесіне жауапты болады. Ортақ тұру баланың әрбір ата-анамен бірдей уақыт өткізуін міндетті түрде білдірмейді.
Shared residence, joint residence, or shared parenting refers to the situation where a child of parents who have divorced or separated live with each parent at different times, such as every other week. With shared residency, both parents have parental responsibility. Shared residency does not mean that the time the child spends with each parent must be equal.
Негізгі себептері
Бірлескен тұру – екі ата-ана да балаларының тәрбиесіне толыққанды қатысуды қалағанда, ата-аналардың біреуі немесе екеуі де бұйрыққа келісім бергенде және сот бұл бұйрықтың баланың ең жақсы мүддесіне сай екенін растағанда қолданылатын мүмкіндік. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, жалғыз ата-анамен тұратын балалармен салыстырғанда, бірлескен тұрудағы балалардың физикалық денсаулығы жақсырақ (мысалы, ұйқы, дене белсенділігі, темекі шегу, алкоголь қолдану), психологиялық әл-ауқаты жоғары (мысалы, өзіне қатысты пікір, өмірге қанағаттандығы, мазасыздық, депрессия), мінез-құлқындағы мәселелер азырақ (мысалы, қылмыстық әрекеттер, мектептегі тәртіпсіздік, зорлық-зомбылық) және әлеуметтік байланыстары мықтырақ (достармен, ата-аналармен, әкесінің/шешесінің қайта үйленген әйелі/ерімен және әже-шешелерімен).
Жиілігі
Біріккен Корольдікте ортақ тұрғын үй шамалы ғана таралған. 2005/06 жылғы сауалнама көрсеткендей, анасы мен әкесі екеуімен бірге тұрмайтын балалардың бар болғаны 7%-ы ортақ тұрғын үймен қамтылған, ал 83%-ы тек анасымен, 10%-ы тек әкесімен тұрады.
Құқықтық статуттар мен істер
1989 жылғы Балалар туралы заңда тұрғындық орнын белгілеу – баланың кіммен бірге тұруы туралы шешімді реттейтін шара ретінде анықталған. Жалғыз тұрғындық орны туралы шешім балаларды бір ата-анасының үйінде орналастырады. Екінші ата-анаға әдетте баламен байланыс жасауға рұқсат беріледі. Ортақ тұрғындық орны туралы шешім баланың (балалардың) екі ата-анасының үйлерінде кезекпен тұруына мүмкіндік береді. 1989 жылғы Балалар туралы заңға қатысты нұсқаулар мен ережелер, 1-том, Отбасылық істер жөніндегі президент (Отбасылық соттың жетекші судьясы, леди Элизабет Батлер Слосс) жасаған және 1991 жылы Stationery Office баспасында жарияланған Сот шешімдері 2.2(8) парағының 10-бетінде ортақ шешімдерді талқылайды: мұндай шешімнің кең таралған формаға айналуы күтілмейді, себебі көптеген балаларға әлі де бір үйдің тұрақтылығы қажет, ал ортақ күтімге қатысты жағдайларда сотқа ешқандай шешім қабылдаудың қажеті болмайды. Дегенмен, ортақ күтім туралы шешім баланың екі ата-анасымен де көп уақыт өткізетін жағдайларда шынайырақ болып табылады, сонымен қатар басқа да артықшылықтармен (жергілікті билік органы берген баспанадан баланың алынып кету құқығы 20-бап бойынша) және бір ата-ана жақсы және жауапты, ал екіншісі емес деген қағиданы жояды. Бұл D v D (ортақ тұрғындық орны туралы шешім) (2001) 1 FLR 495 ісінде көрсетілгендей, ата-аналардың бірі бұл идеяға қарсы болса да, балалардың тұратын жерін бөлісуге болады. Бұл қағида нақты айтылған: ортақ тұрғындық орны туралы шешімді беру үшін ерекше жағдайлардың болуын дәлелдеудің қажеті жоқ. Балаға оң әсерін көрсетудің де қажеті жоқ. Тек шешімнің баланың мүддесіне сай екенін, 1989 жылғы Балалар туралы заңның талаптарына сәйкес екенін дәлелдеу қажет, аталған заң соттардың кез келген даулы жағдайда балалардың мүддесін бірінші және басты назарда ұстауын қамтамасыз етеді. Өте жас балалардың жағдайында, даулы жағдайларда, екінші ата-ананың қалай әрекет еткеніне қарамастан, өте жас баланың мүддесі бір ата-анамен бір "негізгі" жерде болу арқылы көбірек қамтамасыз етілуі мүмкін деген бейресми, жоққа шығарылатын болжам бар. Бұл баланың мүддесіне ортақ тұрғын үй немесе жалғыз тұрғын үй арқылы бір жұбайымен немесе басқа маңызды тұлғалармен жақсы қызмет ететінін дәлелдейтін дәлелдермен жоққа шығарылуы мүмкін. Болтон бароншасы Моррис жақында былай деп мәлімдеді: Егер ата-ана некеде тұрған немесе бірге тұрған кезде жарамды ата-ана деп есептелсе, онда олар ажырасып немесе бөлек тұрғандықтан бұл болжамның өзгеруіне ешқандай себеп жоқ. Олар балаларына қамқорлық жасай алатынын дәлелдеу үшін, қазіргі жүйеде дәлелдеу ауыртпалығын кері қайтару арқылы сынақтан өтпеуі керек. Бұл баланың әл-ауқаты басты мәнге ие деген тұжырымды әлсіздетпейді, керісінше, оны қолдайды. Жауыздық мәселесі Re M (Шешілмейтін байланыс дауы: Уақытша күтім ордері) (2003) 2 FLR 636 ісінде қарастырылды, онда 1989 жылғы Балалар туралы заңтың 37-бабы бойынша жергілікті билікті тергеп-тексеруге және баяндауға шақыратын бұйрық шығару көзделген. Уолл судьясы ананың балаларды әкесі мен әже-шешелерінен зорлық-зомбылық көргеніне сендіргенін және балалар анасымен бірге үйде болмаған кезде бағалау қажет екенін анықтады. Бұл үйден тыс жерде уақытша күтім ордері бойынша сақталды. Анасының ықпалынан босаған балалар әкесімен қарым-қатынасын тез қалпына келтіре алды. Содан кейін олардың өзімен бірге тұруы туралы шешім қабылданды. Бұл тәсіл барлық даулы ата-аналарға қатысты жағдайларда орынды болмаса да, пайдалы құрал болып табылады. Егер байланыс жасау қажет екені анық болса, бірақ бір ата-ана оған кедергі келтірсе, елеулі зиян келтіру қаупі болуы мүмкін. Судья 37-бап бойынша бұйрық шығару себептерін анықтап, бұйрықтың салдарын және мүмкін болатын шығарылуын көрсете отырып, үйлестірілген күтім жоспарын дайындауы тиіс. Бұл іс бойынша балалардың жеке-жеке өкілдік етуі және сотқа іс бойынша барлық мәселелерді қарауға бір судьяның тағайындалуы өте маңызды. Отбасы құқығында әр жағдай өзінің фактілері бойынша ерекше болып саналады, бірақ заңның түсіндірілуінің әдеттегі процесі прецеденттерге негізделеді. Осылайша, D v D ісінен бастап, ата-аналардың бірінің бастапқы қарсылығына немесе тұрақты жаугершілігіне қарамастан балаларға ортақ баспана берілген бірқатар жағдайлар болды, соның ішінде: Re A (Children) (Shared Residence) (2002) 1 FCR 177, онда жалғыз шешім ортақ шешімге келісу арқылы өзгертілді, өйткені ортақ баспана шешімі екі жұбайдың да әлемге қатысты тең билігін растайды. Бұл, әсіресе, балаға жәрдемақы агенттіктеріне және тек бір жұбай алатын балаға жәрдемақы алуға қатысты практикалық салдарлары болуы мүмкін. Ата-аналардың тең дәрежеде біліктілігін мойындау жұбайлардың өзін жақсы сезінуіне және ата-ана ретінде өзін-өзі бағалауына ықпал етеді. Re F (Shared Residence Order) (2003) 2 FLR 397 бірінші сатыдағы судья жасаған ортақ шешімге наразы жұбай шағымдануға тырысқан. Апелляциялық соттың пікірлеріне байланысты шағым алынып тасталды, бұл ортақ шешімнің әділдігін көрсетеді. A Father and A Mother v Their Two Children (B and C) (2004) EWHC 142 (FAM) ісінде ащы дау-жанжал ақырында ортақ шешіммен шешілді.
it is not expected that it would become a common form of order, partly because most children will still need the stability of a single home, and partly because in the cases where shared care is appropriate there is less likely to be a need for the court to make any order at all. However, a shared care order has the advantage of being more realistic in those cases where the child is to spend considerable amount of time with both parents, brings with it certain other benefits (including the right to remove the child from accommodation provided by a local authority under s.20), and removes any impression that one parent is good and responsible whereas the other parent is not. This was the approach in D v D (Shared Residence Order) (2001) 1 FLR 495 , in which it was held that residence of the children involved could be shared, even when one of the parents was hostile to the idea. The principle was clearly stated: it is not necessary to show that exceptional circumstances exist before a shared residence order may be granted. Nor is it probably necessary to show a positive benefit to the child. What is required is to demonstrate that the order is in the interest of the child in accordance with the requirements of s1 Children Act 1989 which makes the interests of the children the first and paramount concern of the Courts in any litigation. In the case of very young children, there is an informal rebuttable presumption in disputed cases that a very young child's interests are more likely to be served by having a single 'base' with one parent, regardless of how the other has performed. This may be rebutted by evidence to demonstrate that the child's interests will be better served by shared residence, or by sole residence with one spouse or with other significant persons. Recently, Baroness Morris of Bolton commented:
If a parent is considered a fit parent when they are married or living together, there is no reason in a normal case why that assumption should change just because they separate or divorce. They should not have to prove that they are able to care for their children by being subject to reversal of the burden of proof that the current system operates. That in no way undermines the presumption that the welfare of the child is a paramount concern; it supports it. The issue of hostility was addressed in Re M (Intractable Contact Dispute: Interim Care Order) (2003) 2 FLR 636, which provides for the making of an order under s37 Children Act 1989 inviting the local authority to investigate and report. Wall J. found that the mother had caused the children to believe that they had suffered abuse at the hands of the father and paternal grandparents, and that an assessment was needed when the children were not at home with the mother. This was secured away from the home under an interim care order. Free from the mother's influence, the children were rapidly able to re establish their relationship with the father. Subsequently, an Order was made that they reside with him. Although this approach is not appropriate in all cases involving disputing parents, it is a useful tool to have available. If it is clear that contact is desirable but one parent obstructs it, the risk of significant harm may be present. The judge must prepare a coherent care plan, identifying the reasons for making a Section 37 Order, and stating the consequences of the Order and possible removal. In these proceedings, it is essential that the children are separately represented and that there the same judge is allocated to deal with all aspects arising from the proceedings. In Family Law, each case is held to be unique on its facts, but the usual process of the interpretation of the law being based on precedents applies. Hence, since D v D, there have been a number of cases where shared residence has been awarded to children in spite of one parent's initial objections or continuing hostility including:
Re A (Children) (Shared Residence) (2002) 1 FCR 177, where a sole order was varied by consent to a joint order in part, because a joint residence order confirms both spouses on an equal authority vis à vis the world. That might have practical implications, particularly, for instance, in relation to the Child Benefit Agency and to the drawing of child benefit which would have been drawn by one spouse alone. This acknowledgement of the equal competence of the parents, also buttresses the spouse's sense of well being and of self esteem as parents. Re F (Shared Residence Order) (2003) 2 FLR 397 records a well balanced decision for a joint order by the judge of first instance made the subject of an appeal by an unhappy spouse. The appeal was withdrawn in the face of the comments of the Court of Appeal demonstrating the fairness of the joint order. A Father and A Mother v Their Two Children (B and C) (2004) EWHC 142 (FAM) in which a bitter contest was finally resolved by a joint order.