Кіріспе
Адриан Лайнның фильмі. "Якобтың баспалдағы" – 1990 жылы Адриан Лайн режиссерлік еткен, Алан Маршалл продюсерлік еткен және Брюс Джоэл Рубин сценарий жазған американдық психологиялық қорқыныш фильмі. Фильмде Тим Роббинс Якоб Сингер рөлінде ойнайды, ол Вьетнамдағы әскери қызметіне дейін және оның барысында басынан өткен оқиғалар салдарынан есімдегі қиын-қыстан туған, бөлінген көріністер мен оны мазалаған ерекше галлюцинацияларға тап болады. Якобтың күйзелісі күшейген сайын, ол шындықты анықтауға асығады. Фильмдегі басқа актерлер қатарында Элизабет Пенья және Дэнни Айелло бар. "Якобтың баспалдағы" Рубин сценарийін жазғаннан кейін он жыл өткен соң Carolco Pictures студиясымен түсірілді. Премьерасынан кейін үлкен табысқа ие болмаса да, фильм культты мәртебеге ие болды, ал оның сюжеті мен арнайы эффектілері "Silent Hill" бейне ойындарының сериясы сияқты көптеген туындыларға әсер етті. 2019 жылы фильм қайта түсірілді.
Jacob's Ladder is a 1990 American psychological horror film directed by Adrian Lyne, produced by Alan Marshall and written by Bruce Joel Rubin. The film stars Tim Robbins as Jacob Singer, an American infantryman whose experiences before and during his service in Vietnam result in strange, fragmentary visions and bizarre hallucinations that continue to haunt him. As his ordeal worsens, Jacob desperately attempts to figure out the truth. The film's supporting cast includes Elizabeth Peña and Danny Aiello. Jacob's Ladder was made by Carolco Pictures ten years after being written by Rubin. Despite only being moderately successful upon its release, the film garnered a cult following, and its plot and special effects became a source of influence for various other works, such as the Silent Hill video game series. A remake was released in 2019.
Сюжет
1971 жылдың 6 қазанында америкалық жаяу әскер Джейкоб Сингер 1-ші әуе кавалерия дивизиясының құрамында, Вьетнамның Меконг дельтасындағы ауылға орналастырылған, оның тығыз байланыстағы бөлімшесі кенеттен шабуылға ұшырайды. Жақыптың достарының көбі қаза тауып, жараланғандықтан, басқалары қалыпты емес мінез-құлық танытады, кейбіреулері кататония, конвульсия және ұстамалар алады. Жақып джунглиге қашып кетеді, бірақ оны көрінбейтін шабуылшы штыкпен ұрады. Джейкоб Нью-Йорк метросында оянады, онда ұйқыда жатқан үйсіз адамнан шығып тұрған сырға деп сенген нәрсені көргеннен кейін, метро станциясының түсінбейтін түрде жабық шығысы оны пойыздың шапқынына ұшырады. 1975 жылы ол пошта қызметкері болып жұмыс істейді. Бруклинде досы Езабелмен бірге тұр. Жақып өзінің бұрынғы отбасын сағынады және оларды, әсіресе соғыстан бұрын апатта қайтыс болған ұлдарының кенжесі Гейбті көрді. Жақыпты үнемі алаңдататын оқиғалар мен көріністер, соның ішінде бетсіз дірілденетін фигуралар, және оны қуып келе жатқан көлік басып кетуден қашып құтылады. Ол жергілікті ветерандар ауруханасындағы тұрақты дәрігерімен байланысуға тырысады, бірақ оның сол жерде емделгені туралы ешқандай дерек жоқ деп айтылғаннан кейін, Джейкобқа дәрігерінің көлік жарылысында қайтыс болғаны айтылады. Достарымен ұйымдастырылған қонақта медиум Жақыптың алақанын оқып, оның өліп қалғанын айтады, бірақ Жақып мұны әзіл деп қарайды. Ол қызбен биден бас тартқаннан кейін, ол құлап қалмас бұрын Езабелдің енуіне куә болған сияқты. Үйінде Жақып қауіпті қызуды бастан кешіреді, оны Езабел мұз ваннасымен басуға тырысады. Жақып басқа бір шындықта оянады, ол әйелі мен ұлдарымен, оның ішінде әлі тірі Гейбпен бірге тұрады. Бірінші адамнан алынған көріністерде оның Вьетнамдағы уақытына қатысты көріністер көрінеді. Жақыпты ауыр жарақат алған америкалық солдаттар тауып алады, содан кейін оны тікұшақпен атыс астында эвакуациялайды. Джейкобтың бұрынғы взводтастарының бірі Пол онымен байланысып, ұқсас тәжірибелерден зардап шегетінін айтады, бірақ көп ұзамай оның көлігі жарылып қаза табады. Жерлеу рәсімінен кейін, басқа да тірі қалған взвод мүшелері өздерінің қорқынышты галлюцинацияларды көріп жүргендерін мойындайды. Олар өздері білместен немесе келісімсіз өздеріне жүргізілген әскери эксперименттің зардабын тартып жатыр деп сеніп, тергеу жүргізу үшін заңгерді жалдайды. Алайда, заңгер әскери файлдарды оқығаннан кейін, әскерилер ешқашан шайқасқа қатыспағанын және психологиялық себептермен босатылғанын растағаннан кейін істен шығады. Жақыптың жолдастары көп ұзамай кері шегінеді, ал Жақып оларды осылай етуге қорқытқан деп күдіктенді. Жақып оларға қарсы күресіп, қашып құтылады, бірақ жараланып, шамамен сал болып қалады. Ол қасірет ауруханаға жеткізіледі, онда оған өлтірілгенін және бұл үй екенін айтады, бірақ оның досы Луис, киропрактик, оны құтқарып, сауықтырады. Луи 14-ғасырдағы христиан мистигі Мейстер Экхарттың сөздерін келтіреді: Экхарт тозақты да көрді. Ол былай деді: "Адамның тозақта жанған бір бөлігі - өмірден, естеліктерден, жалған сезімдерінен бас тартпаған бөлігі. Олар бәрін өртеп жібереді. Бірақ олар сені жазаламайды", - деді ол. "Олар сіздің жан дүниеңізді босатады. Егер өлімнен қорқып, оны ұстап тұрсаңыз, онда өмірді жыртқан шайтанды көресіз. Бірақ егер сендер татуласып кетсеңдер, онда шайтандар шынымен періштелер, олар сендерді жер бетінен азат етеді". Жақыпқа алыстан ілесіп жүрген, оны да Пауылдың жанған көлігінен сүйреп алып кеткен күйзелген адам жақындап келеді. Өзін Майкл Ньюман деп таныстырып, ол химиялық соғыс бөлімінде химик болған оқиғасын айтады. Ол "Жарба" деп аталатын дәрі-дәрмекті жасады, ол агрессияны қатты арттырды. Майкл дәрі-дәрмектің тиімділігін тексеру үшін Жақыптың жасағына шайқастан бұрын жасырын түрде доза берілді деп мәлімдейді, бұл олардың кейбіреулерін кісі өлтіру шатастығына айналдырды. Майклдың оқиғасы Вьетнамда жараланған Джейкобтың көрінісін тудырады, ол оның шабуылдаушысын американдық сарбаз ретінде көрсетеді. Жақып отбасының үйіне оралады, онда ол Гейбті табады, ол оны қолынан ұстап, баспалдақтан жарқын жарыққа шығады. 1971 жылы әскери дәрігерлер Джейкобты өлі деп жариялаған кезде сахна триаждау шатырына айналады. Дәрігер оның денесіндегі ит белгілерінің бірін алып тастайды және Джейкобтың тірі қалу үшін үлкен күрес жүргізгенін, бірақ өлімде тыныштықпен көрінгенін айтады.
Eckhart saw Hell too. He said: "The only thing that burns in Hell is the part of you that won't let go of life, your memories, your attachments. They burn them all away. But they're not punishing you", he said. "They're freeing your soul. So, if you're frightened of dying and you're holding on, you'll see devils tearing your life away. But if you've made your peace, then the devils are really angels, freeing you from the earth." Jacob is approached by a distressed man who had been following him from a distance and who also dragged him away from Paul's burning car. Introducing himself as Michael Newman, he tells a story of having been a chemist with the Army's chemical warfare division where he designed a drug he called the Ladder, which massively increased aggression. Michael claims that, to test the drug's effectiveness, a dose was secretly given to Jacob's unit before the battle, causing some of them to turn on each other in a homicidal frenzy. Michael's story triggers a vision of Jacob wounded in Vietnam, which shows his attacker as a fellow American soldier. Jacob returns to his family's home, where he finds Gabe, who takes him by the hand and leads him up the staircase into a bright light. The scene turns to a triage tent in 1971 as military doctors declare Jacob dead. The doctor takes one of his dog tags off his body and notes that Jacob had put up a tremendous fight to stay alive, but looked peaceful in death.
Өндіріс
Фильмнің атауы Жақыптың сатысы туралы Киелі кітаптағы оқиғаға немесе Аспан мен Жердің кездесу орнының арманы (Жаратылыс 28:12) қатысты. Оның аз танымал альтернативті атауы - Дантедің "Ад" (Dante's Inferno) - Данте Алигьеридің "Ад" кітабына сілтеме жасау. Сценарист және продюсер Брюс Джоэл Рубин фильмді Тибет өлілер кітабының "Орталық мемлекет кезінде есту арқылы босату" атты кітабының заманауи интерпретациясы ретінде қабылдады. Рубин былай деді: "Бұл рухтың жетелеуімен өмір сүргенімнің бір себебі - рухани тәрбием. Медитациялық өмір сүргеннен кейін, әлемнің өзі көрінгеннен мүлдем өзгеше екенін көре бастайсың. Шекті болып көрінетін нәрсе шын мәнінде шексіз болып табылады, ал шексіз біздің өміріміздегі барлық нәрсеге әсер етеді". 1990 жылы жарық көрген "Якобтың сатысы мен арба" романының сценарийлерін жазуға дейін еврей туылған Рубин Непалдағы тибет буддасы монастырында екі жыл өткізді; бұған дейін ол "Брейнсторм" және "Смертельная подруга" атты өмірден кейінгі тақырыпты да жазған болатын. Рубиннің "Жақыптың сатысы" атты еңбегі 1980 жылы Нью-Йорк метросында тұтқындалып қалу туралы арманына байланысты басталды. Бірнеше жыл бойы Рубин сценарийді сатуға тырысты, бірақ сәттіліксіз. Ол дереу төменгі бюджетті қорқынышты фильмдерге маманданған студиялардан ұсыныстар алды, бірақ жақсы қаржыландырылатын студиялар мен режиссерлерге қолдау білдірді. Сценарий американдық кино журналының он үздік шығарылмаған сценарийлерінің бірі ретінде саналғаннан кейін назар аударуды бастады. Universal Pictures компаниясының Thom Mount-ы "оған ұнады, бірақ ол студия үшін емес" деді. Режиссерлер Майкл Аптед, Сидни Люмет және Ридли Скотт фильм түсіруге қызығушылық танытты, бірақ әлі де ірі студиялар Рубиннің "өте метафизикалық" әңгімелеріне инвестиция жасауға дайын емес, өйткені "Голливуд жынды фильмдерін жасамайды". Ақырында, 1986 жылы Уэс Крейвен Deadly Friend-ді түсіргеннен кейін, Paramount Pictures компаниясы Рубиннің "Якобтың сатысы" және "Жетел" фильмдерінің сценарийлерін таңдады. Ол фильм түсіруге Вьетнам соғысы туралы "түкпе-түк" деректі фильмдерді көру және өлімге жақын оқиғалардың "өте көп" хроникасын оқу арқылы дайындалған. Лайнның сүйікті фильмдерінің бірі, Вьетнам сюжеті бойынша солдаттарды ойнаған актерлерге (Роббинс, Пруит Тейлор Винс, Эрик Ла Салл және Винг Рамс) бес күндік әскери дайындық лагерін ұсынды. Соғыс көріністері Пуэрто-Риконың Вега-Баха маңындағы орманды жерлерде Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясы ұсынған UH 1 тікұшақтарымен түсірілді. Фильм түсірілімі 1990 жылдың қаңтар айында 40 миллион доллар бюджетпен Тортугуэро лагунасында аяқталды. Сценарийінде Рубин жындар мен тозақ туралы дәстүрлі бейнелерді қолданды. Алайда, Лайн шок әсерін арттыру үшін талидомид деформацияларына ұқсас суреттерді қолдануға шешім қабылдады. Рубиннің серігі кітабы, фильмнің сол күні Applause Theater Book Publishers баспасынан шығарылды. Алайда, келушілер саны тез төмендеді және оның жалпы ішкі кассалық нәтижесі $ 26,118,851 болды. Metacritic-те фильм 20 сыншыдан алынған пікірлерге сүйене отырып, 100-ден 62 балл жинады, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша фильмге A+ мен F шкаласы бойынша орташа баға "C−" берді. Роджер Эберт Chicago Sun Times газетінде бұл фильмді көрудің өзін "қақтығыстар мен шатасу, қайғы мен үмітсіздік сезіміне ұшырағанын" және оны "қатыгез ауыр және күйзеліске ұшыраған тәжірибе деп атағанын жазды. Ол фильмге төрт жұлдыздың үш жарымын берді. "Нью-Йорк таймс" газетінің журналисі Джанет Маслин "басқа адамдарда сатылмас тақырып - өлім туралы" "жақсы, әсерлі, қорқынышты фильм" "жасалма да, қорқынышты да" деп жазды. "Вашингтон пост" газетінің журналисі Дессон Томсон "өте көп жалған суреттік сценарийлердің құрбаны болған" фильмге көңілі қалды. Entertainment Weekly басылымының Оуэн Глейберман "Жақыптың сатысы соншалықты қараңғы, ол Роббинсті соған сіңіреді. Жақып төсекке байланып, қанды аяқ-қолмен шашылған аурухананың дәлізін дөңгелекпен жүріп бара жатқанда, Оруэллдік бейне галлюцинация ма, жоқ па, оған мән беру қиын. Сен тек қана құтылуды қалайсың". Ким Ньюман фильмді "Жандардың карнавалінің" "нақты ремейкі" деп атады. IGN-нің 2010 жылғы "Jacob's Ladders" Blu-ray релизі туралы шолуында оны "эмоционалды әсерлі, қорқынышты қорқынышты шедевр" деп атады. Джон Кеннет Мьюр фильмдегі ауруханадағы аянышты сахнаны "1990 жылдардағы қорқынышты кинодағы ең қорқынышты сәттердің бірі" деп атады. Мьюр былай деп жазды: "Біздің бәріміз қорқатын өлім туралы ой жүгірту арқылы "Жақыптың сатысы" тер�...
Мұра
Якобтың баспалдағы Silent Hill қорқынышты франшизасына, соның ішінде Silent Hill (1999), Silent Hill 2 (2001), Silent Hill 3 (2003), Silent Hill 4: The Room (2004) және Silent Hill: Homecoming (2007) бейнеойындарына, сондай-ақ Кристоф Ганстың 2006 жылғы фильмге бейімделуіне зор ықпал етті. Фильмнің олардың туындыларына тигізген әсерін 2011 жылғы American Horror Story: Asylum телесериалының авторы Райан Мерфи және Resident Evil сериясының авторы, 2014 жылғы The Evil Within бейнеойынының режиссері Синдзи Миками да мойындады. Ким Маннерс «X-файлдар» сериясының «Гротеск» эпизодын режиссерлікке дайындалу кезінде «Якобтың баспалдағы» фильмінен музыка тыңдады. Avenged Sevenfold тобының 2010 жылғы «Nightmare» әнінің клипі фильмдегі әйгілі аурухана сахнасына құрмет көрсету болып табылады, режиссер Уэйн Ишэм бұл шешімді топтың қайтыс болған барабаншысы The Rev фильмнің жанкүйері болғандықтан қабылдады. «Якобтың баспалдағы» фильмі тікелей Silent Hill 2 және әсіресе Silent Hill 3 фильмдерінде көрсетілген. Фильмге жасалған басқа сілтемелердің ішінде 2002 жылғы «The Twilight Zone» эпизодының «Night Route» (диалог) және 2010 жылғы «The Simpsons» эпизодының «The Squirt and the Whale» (визуалды) эпизодтарындағы тізілімдер бар. Рик пен Морти фильмге 4-ші маусымның 6-шы эпизодында «Never Ricking Morty» эпизодында сілтеме жасайды, онда Морти Рикті пышақпен шабады, бұл фильмнің басындағы басты кейіпкерге ұқсас жағдай. Музыкада Claytown Troupe 1991 жылғы Out There альбомындағы «Rainbow's Edge» трекінің басында Майклдың «It's a fast trip» деген сөзін үлгі ретінде пайдаланды. UNKLE 1998 жылғы «Rabbit in Your Headlights» және 2003 жылғы «Inside» әндерінде фильмнен диалог үзінділерін қолданды. VNV Nation тобының 1998 жылғы Praise the Fallen альбомындағы «Forsaken» трегі Экхарттың сөзімен аяқталады. IVardensphere тобының 2011 жылғы APOK альбомындағы «Devils» әні дәл осы сөзбен басталады. «Тоқта, мені өлтіресің!» – деп айқайлаған Якобтың үні Nevermore тобының 1996 жылғы The Politics of Ecstasy альбомындағы «Next in Line» әнінде қолданылды. Terminal Sect «Where Angels Fall» трегін жасау үшін фильмнен кеңінен үлгі алды. Фильмнің ықпалын М. Найт Шьямаланның 1999 жылғы «The Sixth Sense» психологиялық триллерінен бастап Питер Арнетттің 1998 жылғы «Valley of Death» CNN баяндамасына дейін көптеген туындыларда көруге болады. Houston Chronicle газетінің журналисі Джефф Миллер Джузеппе Торнаторенің 1994 жылғы «A Pure Formality» психологиялық триллерінде «Якобтың баспалдағы» сюжеттік құралын басқа да көздермен біріктіргенін жазды. Premiere журналының мәліметінше, Масси Тадженнің 2005 жылғы «The Jacket» психологиялық триллері «Якобтың баспалдағын есіне түсірмейтіндерге, мүмкін, өзі Якоб сияқты біреуге арналған фильм», себебі ол «Якобтың баспалдағына тым ұқсайды». Режиссер Кристофер Нолан «Якобтың баспалдағы» фильмінің абстрактілі бейнелерін пайдалануы оның 2023 жылғы «Oppenheimer» фильміне әсер еткенін айтты.
Қайта жасау
Дэвид М. Розенталь режиссерлік еткен және Джефф Булер, Сара Торп және Джейк Уэйд Уолл сценарий жазған қайта түсірілім 2019 жылы шықты, бірақ сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды. Фильмде Майкл Или, Джесси Уильямс, Николь Бехари, Карла Соуза және Гай Бернет түскен.