Израильдегі арабтар: тарих, ұлттық және азаматтық идентификация

Израиль арабтары: тарихы, өзін-өзі анықтауы (палестиналық азаматтар), тілі, діні және ұлттық ерекшеліктері. Израильдегі этникалық азшылықтар.

44 мин оқу

100%

Дереккөз: Arab citizens of Israel — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Израильдің араб азаматтары (араб израильдіктері немесе Израиль арабтары) – елдің ең ірі этникалық азшылығы. Оларды араб тілінде 48 араб (عرب ٤٨ ‘Arab Thamāniya wa Arba‘īn) немесе 48 палестиналық (فلسطينيو ٤٨ Filasṭīniyyū Thamāniya wa Arba‘īn) деп атайды, бұл олардың 1949 жылғы келісімнің бір бөлігі ретінде Израиль мен араб елдері арасында Жасыл сызық белгіленгеннен бері Израиль аумағында қалғандығын көрсетеді. Көптеген дереккөздерге сәйкес, Израильдегі арабтардың көпшілігі қазір өздерін Израильдің палестиналық азаматтары деп тануды қалайды. Олар бұрын Палестинаның Британдық мандатына қарасты немесе 1925 жылғы Палестина азаматтығы туралы жарлық арқылы азаматтық алған арабтар. Араб және иврит тілдерін білетін олар, өздерін азаматтық (израильдік немесе "Израильдегі"), ұлттық (араб, палестиналық, израильдік) және діни (мұсылман, христиан, друз) сәйкестендірулердің алуан түрлі комбинациялары арқылы таниды. 1948 жылғы палестиналықтардың қуылуынан және қашуынан кейін Израильде қалған арабтар Израиль азаматтығына ие болды, ал Иорданияның Батыс Жағалауындағылар Иордания азаматтығына ие болды. Мысырдың оккупациялаған Газа секторындағылар Мысыр азаматтығына ие болған жоқ, олар 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Мысыр құрған Бүкіл Палестина протекторатымен байланысты болды. Палестиналық арабтардың азаматтығын үш бөлікке бөлу 1967 жылғы Араб-Израиль соғысына дейін сақталды, нәтижесінде Израильдің Палестина аумақтарын оккупациялауы жалғасты. 1988 жылы Иордания Батыс Жағалауға қатысты 1950 жылғы егемендік туралы талабынан бас тартты, бұл аумақтың 750 000-нан астам палестиналық тұрғынының азаматтығын жойды. 1980 жылғы Иерусалим заңы және 1981 жылғы Голан биіктіктері заңы арқылы Израиль Шығыс Иерусалимдегі палестиналықтарға және Голан биіктіктеріндегі сириялықтар мен басқа да арабтарға азаматтық алуға мүмкіндік берді; бұл мәртебе Батыс Жағалаудағы Иерусалимдік емес арабтарға, яғни Израиль Яһудея мен Самария аймағы ретінде басқаратын жерде тұратындарға берілмеді. 1988 жылғы Палестинаның тәуелсіздік декларациясынан кейін Палестина аумақтарындағы азаматтығы жоқ арабтар Палестина азаматтары ретінде танылды және 1995 жылдан бері Палестина билігінің паспорты берілуде. Израильдің араб азаматтарының дәстүрлі тілдері – Левант араб тілі, соның ішінде Солтүстік Израильдегі ливандық араб тілі, Орталық Израильдегі палестиналық араб тілі және Негевтегі бедуин араб тілі. Израиль арабтарының қазіргі араб диалектілері ивриттен көптеген сөздерді және тіркестерді сіңіргендіктен, оны кейде Израиль араб диалектісі деп атайды. Соңғы кезде араб израильдіктерінің де израильдік болмысты сезіне бастағаны және Израильдің басты ағымымен интеграциялануға және ортақ болашаққа ұмтылысын білдіретіні туралы хабарлар пайда болды. Діни көзқарас бойынша араб израильдіктерінің көпшілігі мұсылман, бірақ олардан бөлек, маңызды христиан және друз азшылықтары да бар. Израильдің Орталық статистика бюросының мәліметтері бойынша, 2023 жылы Израильдің араб халқы 2,1 миллион адамды құрады, бұл Израиль халқының жалпы санының 21% құрайды. Олар көбінесе араб көпшілігі тұратын қалаларда және кенттерде тұрады, олардың кейбіреулері елдегі ең кедейлердің қатарында, және әдетте еврей израильдіктері оқитын мектептерден белгілі бір дәрежеде бөлек мектептерге барады. Араб саяси партиялары дәстүрлі түрде 2021 жылға дейін басқарушы коалицияларға қосылмады, онда Біріккен Араб тізімі бірінші болып қосылды. 2017 жылы The Jerusalem Post жариялаған сауалнама көрсеткендей, араб израильдіктерінің 60%-ы елге жағымды көзқараспен қарады, бұл көрсеткіш мұсылман арабтарының 49%-ын, христиан арабтарының 61%-ын және друз арабтарының 94%-ын құрады. Негев пен Галилеядағы друздар мен бедуиндер тарихи тұрғыдан Израильге еврей емес халқының ең күшті жақындығын білдірді және басқа араб азаматтарына қарағанда өздерін израильдіктер деп санауға көбірек бейім. Израиль заңдарына сәйкес, Шығыс Иерусалим мен Голан биіктіктерінің араб тұрғындары Израиль азаматтары болуға, муниципалдық қызметтерге және муниципалдық дауыс беруге құқылы. Алайда, азаматтық алу сирек кездеседі: 2022 жылы Шығыс Иерусалимдегі палестиналықтардың тек 5%-ы ғана Израиль азаматтары болды. Бастапқыда азаматтыққа өтініш берудің жетіспеушілігі негізінен палестиналық қоғамның Израильдің оккупациясына қатысты азаматтық алуды мақұлдамауымен байланысты болды. Екінші интифададан кейін бұл табу жойыла бастады, бірақ Израиль үкіметі процесті қиындату үшін қайта құрды, жаңа палестиналық өтініштердің тек 34%-ын мақұлдады және қабылдамаудың көптеген себептерін келтірді. Азаматтығы жоқ палестиналықтар Израильдің заң шығару сайлауларында дауыс бере алмайды және шетелге саяхаттау үшін рұқсат қағазы алуы керек; көптеген жұмыс олар үшін жабық, және Израиль олардың тұру құқығын жоюы мүмкін, осылайша олар денсаулық сақтануын және Иерусалимге кіру құқығын жоюы мүмкін. Жалпы алғанда, Израильді қолдаушылар осы халықты Палестинаны атамай "Израиль арабтары" немесе "араб израильдіктері" деп атауға бейім, ал Израильді сынаушылар (немесе палестиналықтарды қолдаушылар) "палестиналықтар" немесе "палестиналық арабтар" деп атауға бейім. The New York Times осы бір халықты сипаттау үшін "палестиналық израильдіктер" және "израиль арабтары" екі терминін де қолданады. Араб азаматтарының Израиль мемлекетімен қарым-қатынасы көбінесе шиеленіске толы және әлемнің басқа жерлеріндегі азшылық халықтар мен мемлекеттік билік арасындағы қарым-қатынас контекстінде қарастырылуы мүмкін. Араб азаматтары өздерін жергілікті халық деп санайды. Олардың палестиналық араб ұлттық ерекшелігі мен Израиль азаматтығы арасындағы шиеленіс араб қоғамдық қайраткерімен былай сипатталды: "Менің мемлекетім менің ұлтыммен соғыста".

None

The Arab citizens of Israel (Arab Israelis or Israeli Arabs) are the country's largest ethnic minority. They are colloquially referred to in Arabic as either 48 Arabs (عرب ٤٨ ‘Arab Thamāniya wa Arba‘īn) or 48 Palestinians (فلسطينيو ٤٨ Filasṭīniyyū Thamāniya wa Arba‘īn), denoting the fact that they have remained in Israeli territory since the Green Line was agreed upon between Israel and the Arab countries as part of the 1949 Armistice Agreements. According to several sources, the majority of Arabs in Israel now prefer to be identified as Palestinian citizens of Israel. They are formerly, or are descended from, those Arabs who belonged to the British Mandate for Palestine through Palestinian Citizenship Order 1925. Speakers of both Arabic and Hebrew, they self identify in a wide range of intersectional civic (Israeli or "in Israel"), national (Arab, Palestinian, Israeli), and religious (Muslim, Christian, Druze) identities. Following the 1948 Palestinian expulsion and flight, the Arabs who remained within Israel came under Israeli citizenship law, whereas those who were in the Jordanian annexed West Bank came under Jordanian citizenship law. Those who were in the Egyptian occupied Gaza Strip did not come under Egyptian citizenship law and were instead bound by the All Palestine Protectorate, which had been created by Egypt during the 1948 Arab–Israeli War. This three way split for Palestinian Arabs' citizenship remained in place until the 1967 Arab–Israeli War, which resulted in Israel's ongoing occupation of the Palestinian territories. In 1988, Jordan renounced the 1950 sovereignty claim that it had laid to the West Bank, effectively rendering over 750,000 of the territory's Palestinian residents stateless. Through the Jerusalem Law of 1980 and the Golan Heights Law of 1981, Israel has granted citizenship eligibility to Palestinians in East Jerusalem and to Syrians and other Arabs in the Golan Heights; this status has not been extended to non Jerusalemite Arabs in the West Bank—that is, those who live in what Israel governs as the Judea and Samaria Area. As a result of the Palestinian Declaration of Independence in 1988, the stateless Arab residents in the Palestinian territories eventually became recognized as Palestinian citizens and have been issued the Palestinian Authority passport since 1995. The traditional vernacular of most Arab citizens of Israel is Levantine Arabic, including Lebanese Arabic in northern Israel, Palestinian Arabic in central Israel, and Bedouin Arabic across the Negev. Because the modern Arabic dialects of Israel's Arabs have absorbed many Hebrew loanwords and phrases, it is sometimes called the Israeli Arabic dialect. More recently, there have been reports indicating that Arab Israelis are also increasingly feeling a sense of Israeli identity and are showing a desire for integration and shared future with mainstream Israeli society. By religious affiliation, the majority of Arab Israelis are Muslims, but there are significant Christian and Druze minorities, among others. According to the Israel Central Bureau of Statistics, the Israeli Arab population stood at 2.1 million people in 2023, accounting for 21% of Israel's total population. They mostly live in Arab majority towns and cities, some of which are among the poorest in the country, and generally attend schools that are separated to some degree from those attended by Jewish Israelis. Arab political parties traditionally did not join governing coalitions until 2021, when the United Arab List became the first to do so. In 2017, a survey reported by The Jerusalem Post showed that 60% of Arab Israelis viewed the country favourably, with this figure represented by 49% of Muslim Arabs, 61% of Christian Arabs, and 94% of Druze Arabs. The Druze and the Bedouin in the Negev and the Galilee have historically expressed the strongest non Jewish affinity to Israel and are more likely to identify as Israelis than other Arab citizens. Under Israeli law, Arab residents of East Jerusalem and the Golan Heights have the right to become Israeli citizens, are entitled to municipal services, and have municipal voting rights. In tandem, citizenship acquisition is scarce: only 5% of Palestinians in East Jerusalem were Israeli citizens in 2022. Originally, the lack of applications for citizenship was largely due to Palestinian society's disapproval of naturalization as complicity with Israel's occupation. After the Second Intifada, this taboo began to fade, but the Israeli government re configured the process to make it more difficult, approving only 34% of new Palestinian applications and giving a plethora of reasons for rejection. Non citizen Palestinians cannot vote in Israel's legislative elections and must get a laissez passer to travel abroad; many jobs are closed to them and Israel can revoke their residency status, whereby they may lose their health insurance and their right to enter Jerusalem. Generally speaking, supporters of Israel tend to use Israeli Arab or Arab Israeli to refer to this population without mentioning Palestine, while critics of Israel (or supporters of Palestinians) tend to use Palestinian or Palestinian Arab without referencing Israel. The New York Times uses both 'Palestinian Israelis' and 'Israeli Arabs' to refer to the same population. The relationship of Arab citizens to the State of Israel is often fraught with tension and can be regarded in the context of relations between minority populations and state authorities elsewhere in the world. Arab citizens consider themselves to be an indigenous people. The tension between their Palestinian Arab national identity and their identity as citizens of Israel was famously described by an Arab public figure as: "My state is at war with my nation".

Палестиналық ретінде сәйкестендіру

Израиль үкіметі ресми түрде оларды "Израиль арабтары" немесе "Араб израильдіктері" деп атаса да, 20-шы және 21-ші ғасырларда палестиналық ұлтшылдық пен ұлттық сананың дамуы өзін-өзі тануда айқын өзгерістерге алып келді. Бұл өзгерістер араб және израильдік белгілерімен қатар палестиналық ұлттық санамен терең байланысты болуын көрсетеді. Сауалнамамен байланысты топтардың пікірі басқаша болды, олардың арасында "палестиналық ұлттық сана олардың санасында орталық орын алады" деген консенсус қалыптасты. Хайфа университетінің профессоры Сэмми Смуха 2019 жылы: "Қазіргі ең үлкен және қарқынды дамып келе жатқан ұлттық сана – гибридтік сана, яғни 'Израильдегі палестиналық' немесе осыған ұқсас комбинация. Менің ойымша, осы сана басым бола бастайды", – деді.

Араб-израильдік ретінде сәйкестендіру

Палестиналықтардың ұлттық идентификациясы мәселесі Израиль Кнессетіндегі өкілдікке де қатысты. Журналист Рут Маргалит биліктегі коалицияның мүшесі, Біріккен араб тізімінің Мансур Аббасы туралы: "Бұл топты дәстүрлі түрде «араб израильдіктері» деп атайды, бірақ бұл терминге қарсылық күшейіп келеді, алайда Аббас осы атауды қалайды" дейді. Аббас 2021 жылдың қарашасында Израиль ақпарат құралдарына берген сұхбатында: "Менің құқықтарым тек азаматтығымнан ғана туындамайды. Менің құқықтарым сонымен қатар палестиналық халықтың мүшесі болуыма және осы палестиналық жердің ұлы болуыма байланысты. Қалай болса да, Израиль мемлекеті өз ұлттық ерекшелігімен палестиналық жерде құрылды" деді. Balad партиясының өкілі Сами Абу Шехадех "палестиналық ұлттық идентификацияның белсенді жақтасы". Кейбір ақпарат құралдары "Израильдің палестиналық азаматтары" немесе "Израильдегі палестиналықтар" терминдерін "Израильдің араб азаматтары" немесе "Израиль арабтары" терминдерімен бір-бірінің орнына қолдануға болатынын қарастырды және друздар мен черкестер ерекше жағдай есебінде қарастырылмайды.

Израильдік зерттеулер

Араб-израильдіктердің өзін-өзі тануын зерттеулер әртүрлі, және олар көбінесе өзгеше, тіпті қайшы нәтижелер көрсетті. 2017 жылы Конрад Аденауэр қорының Тель-Авив университетіндегі Орта Шығыс және Африка зерттеулері орталығындағы Моше Дайан атындағы еврей-араб ынтымақтастығы бағдарламасы телефон арқылы сауалнама жүргізді, оның нәтижелері мынадай болды:
Израильдің азаматтық құрауы бар ұлттық идентификация 49,7%, оның ішінде:
Палестиналық (Израиль азаматы) 8,9%
Араб (Израиль азаматы) 40,8%
Таза ұлттық идентификация 24,1%, оның ішінде:
Палестиналық 15,4%
Араб 8,7%
Азаматтық идентификация: Израильдік 11,4%
Діни идентификация 9,5%
Басқа / Білмеймін 5,3%

Сауалнамамен байланысты топтық талқылаулар өзгеше нәтижелер көрсетті, онда "палестиналық идентификация олардың санасында орталық орын алады деген консенсус болды", бұл "палестиналық арабтардың жекелігінің күшін" көрсетеді, және олар оны Израильдің азаматтық жекелігімен қайшы деп санамайды. Топтық талқылау "израильдік араб" терминіне және Израильдің "Тәуелсіздік күні" тұжырымдамасына қарсы күшті оппозицияны көрсетті. Зерттеудің қорытындысы бойынша, топтық талқылаудың күшті палестиналық ұлттық идентификациясы, Израильдің азаматтық идентификациясымен қайшы емес, қоғамдық кеңістікте көрінетін нәтижелермен сәйкес келеді. Тель-Авив университетінің Камил Фукс жүргізген 2020 жылғы сауалнамаға сәйкес, арабтардың 51% өзін араб-израильдік деп санайды, 7% - палестиналық, 23% - израильдік, 15% - араб, ал 4% - "басқа" деп жауап берді. Бұл 2019 жылғы сауалнамадан едәуір өзгеше, онда 49% араб-израильдік, 18% - палестиналық, 27% - араб, ал 5% - израильдік деп көрсеткен.

Академиялық практика

Қазіргі академиялық әдебиетте осы қауымды палестиналық деп атау кең таралған, себебі көпшілік өзін осылай таниды (толықрақ білу үшін "Өзін-өзі тану" бөлімін қараңыз). Дегенмен, араб азаматтарының арасында палестиналық терминін мүлдем қабылдамайтындар да бар. Израильдің араб азаматтарының аз бөлігі өздерін бір жолмен "израильдік" деп атайды, ал көпшілігі ұлты бойынша палестиналық, ал азаматтығы бойынша израильдік екенін көрсетеді. "Израиль арабтары" термині әсіресе Израиль билігінің жасаған құрылысы ретінде қарастырылады. Соған қарамастан, бұл терминді араб халқының айтарлықтай аз бөлігі қолданады, бұл "Израильдің әлеуметтік кеңістігіндегі оның үстемдігін көрсетеді". 1966 жылы әскери басқарудың тоқтатылуымен және 1967 жылғы соғыстан кейін Израильдің араб азаматтары арасында ұлттық сана мен оның білдірілуі кеңірек таралды. Тұрақты тұрғындар ретінде олар Иерусалим қалалық сайлауында дауыс беруге құқылы, бірақ осы құқықты пайдаланатындардың саны аз. Голан биіктері Мандатты Палестинаның немесе оған дейін болған Осман империясының саяси құрамдас бөліктеріне жатпады, оның орнына Сирияның бөлігі болды және БҰҰ оны осы күнгі Сирия Голаны деп таниды. 1967 жылы Израиль басып алып, басқаратын Голан биіктеріндегі қалған друздар Израильдің 1981 жылғы Голан биіктері заңына сәйкес тұрақты тұрғындар деп есептеледі. 2022 жылдың ортасына дейін 4303 Сирияның друз азаматына Израиль азаматтығы берілді.

1948 жылғы араб-израиль соғысы

Израильдік еврейлердің көпшілігі 1948 жылғы Араб-Израиль соғысын Тәуелсіздік соғысы деп атайды, ал араб азаматтарының көпшілігі оны әл-Накба (апат) деп атайды, бұл соғыстың мақсаты мен нәтижелеріне қатысты әртүрлі көзқарастардың көрінісі. 1947–1949 жылдардағы соғыстан кейін, бұрын Ұлыбритания империясы Мандатты Палестина ретінде басқарған аумақ де-факто үш бөлікке бөлінді: Израиль мемлекеті, Иордания бақылауындағы Батыс жағалау және Египет бақылауындағы Газа секторы. Соғысқа дейін Израиль құрамына кірген аумақта тұрған шамамен 950 000 арабтың 80% астамы қашып кетті немесе қуылды. Қалған 20%, шамамен 156 000 адам, қалды. Бүгінгі Израильдің араб азаматтарының көп бөлігі осы қалған адамдар мен олардың ұрпақтарынан тұрады. Басқалары Газа секторы мен Батыс жағалаудан келген және Екінші Интифададан кейін отбасы біріктіру шаралары арқылы Израиль азаматтығын алған адамдарды қамтиды. Қарулы қақтығыс кезінде үйлерін тастап, бірақ Израиль аумағында қалған арабтар «қазіргі кезде жоқ» деп есептелді. Кейбір жағдайларда оларға үйлеріне оралуға рұқсат берілмеді, олар экспроприацияланып, басқа палестиналық босқындардың мүлігі сияқты мемлекеттік меншікке берілді. Израильдің араб азаматтарының шамамен 274 000-ы, яғни әр төртіншісі «қазіргі кезде жоқ» немесе ішкі орын аударылған палестиналықтар болып табылады. «Қазіргі кезде жоқтардың» көрнекті мысалдары Саффурия және Галилеяның Кафр Бирим және Икрит ауылдарының тұрғындары.

1949-1966 жылдар

1948 жылғы 14 мамырда Израильдің тәуелсіздік жариялауы мен 1952 жылғы 14 шілдедегі Израиль азаматтығы туралы заң арасында техникалық тұрғыдан Израиль азаматтары болған жоқ. Израильде қалған арабтардың көпшілігі азаматтыққа ие болғанмен, мемлекеттің алғашқы жылдарында олар әскери билікке бағынған. Сионизм арабтарды қалай интеграциялау мәселесін жете зерттемеген, ал Иан Ластикке сәйкес, кейінгі саясат «Израиль билігінде қалған араб халқына қатаң әскери билік режимі арқылы жүзеге асырылды, бұл мемлекетке арабтарға тиесілі жерлердің көп бөлігін тартып алуға, инвестициялық капитал мен жұмыс мүмкіндіктеріне қол жеткізуді шектеуге және азаматтықты саяси ықпал ету құралы ретінде пайдаланудың барлық мүмкіндіктерін жоюға мүмкіндік берді». 1966 жылға дейін жол жинақтары, кешкі комендант сағаты, әкімшілік тұтқындау және жер аудару – өмірдің қалыпты бөлігі болды. Израильдің әртүрлі заңнамалық шаралары арабтар тастап кеткен жерлерді мемлекеттік меншікке беруді жеңілдетті. Олардың ішінде 1950 жылғы «Жоқ болған мүлік туралы» заң бар, ол мемлекетке басқа елдерге қашқан немесе қуылған палестиналықтардың мүлкін иемденуге рұқсат берді, ал 1953 жылғы «Жерді иемдену туралы» заң Қаржы министрлігіне иемденілген жерді мемлекетке беруге уәкілдік берді. Басқа да заңдық тәсілдерге араб азаматтарына тиесілі жерді жабық әскери аймақ деп жариялау үшін төтенше жағдай туралы ережелерді қолдану және содан кейін тасталған жерлер туралы Осман заңнамасын қолдану арқылы жерді бақылауға алу кірді. 1966 жылға дейін жол жинақтары, кешкі комендант сағаты, әкімшілік тұтқындау және жер аудару – өмірдің қалыпты бөлігі болды. Израиль азаматтығын алған арабтар Израиль Кнессетіне дауыс беруге құқылы болды. Араб Кнессет мүшелері Бірінші Кнессеттен бастап қызмет етіп келеді. Кнессетке алғаш рет арабтардан Назарет демократиялық тізімінің мүшелері Әмин Салим Жаржора мен Сейф әл-Дин әл-Зуби және Маки партиясының мүшесі Тауфик Туби келді. 1965 жылы «Аль Ард» радикальды тәуелсіз араб тобы «Араб социалистік тізімін» құрап, Кнессет сайлауына қатысуға тырысты. Бірақ Израильдің Орталық сайлау комиссиясы бұл тізімге тыйым салды. 1966 жылы әскери билік толығымен алынып тасталды, үкімет дискриминациялық заңдардың көп бөлігін жоюға кірісті, ал араб азаматтары заң бойынша еврей азаматтарымен тең құқықтарға ие болды.

Between Israel's declaration of independence on 14 May 1948 and the Israeli Nationality Law of 14 July 1952, there technically were no Israeli citizens. While most Arabs remaining in Israel were granted citizenship, they were subject to martial law in the early years of the state. Zionism had given little serious thought as to how to integrate Arabs, and according to Ian Lustick subsequent policies were 'implemented by a rigorous regime of military rule that dominated what remained of the Arab population in territory ruled by Israel, enabling the state to expropriate most Arab owned land, severely limit its access to investment capital and employment opportunity, and eliminate virtually all opportunities to use citizenship as a vehicle for gaining political influence'. Travel permits, curfews, administrative detentions, and expulsions were part of life until 1966. A variety of Israeli legislative measures facilitated the transfer of land abandoned by Arabs to state ownership. These included the Absentee Property Law of 1950 which allowed the state to expropriate the property of Palestinians who fled or were expelled to other countries, and the Land Acquisition Law of 1953 which authorized the Ministry of Finance to transfer expropriated land to the state. Other common legal expedients included the use of emergency regulations to declare land belonging to Arab citizens a closed military zone, followed by the use of Ottoman legislation on abandoned land to take control of the land. Travel permits, curfews, administrative detentions, and expulsions were part of life until 1966. Arabs who held Israeli citizenship were entitled to vote for the Israeli Knesset. Arab Knesset members have served in office since the First Knesset. The first Arab Knesset members were Amin Salim Jarjora and Seif el Din el Zoubi who were members of the Democratic List of Nazareth party and Tawfik Toubi, member of the Maki party. In 1965 a radical independent Arab group called al Ard forming the Arab Socialist List tried to run for Knesset elections. The list was banned by the Israeli Central Elections Committee. In 1966, martial law was lifted completely, and the government set about dismantling most of the discriminatory laws, while Arab citizens were granted the same rights as Jewish citizens under law.

1967 2000 жыл

1967 жылғы алты күндік соғыстан кейін араб азаматтары Батыс жағалаудағы және Газа секторындағы палестиналықтармен мемлекет құрылғаннан бері алғаш рет байланыса алды. Бұл, әскери биліктің жойылуымен бірге, араб азаматтарының саяси белсенділігінің күшеюіне әкелді. 1974 жылы араб әкімдері мен қалалық кеңес мүшелерінен тұратын комитет құрылды, ол қоғамдық мүдделерді қорғауда және Израиль үкіметіне ықпал етуде маңызды рөл атқарды. 1975 жылы жерді қорғау комитеті құрылды, ол жерді тартып алудың тоқтатылуын қамтамасыз етуге тырысты. Сол жылы Назарет қаласының әкімі болып араб ақыны Тауфик Зиад сайланды, ал қалалық кеңесте коммунистердің күшті өкілдігі болды. 1976 жылы жерді тартып алуға және үйлерді бұзуға қарсы наразылық кезінде Израильдің қауіпсіздік күштері алты араб азаматын қаза тапты. Наразылық болған 30 наурыз күні жыл сайын Жер күні ретінде атап өтіледі. 1980 жылдары Ислам қозғалысы пайда болды. Араб әлеміндегі кең ауқымды үрдістің бір бөлігі ретінде, Ислам қозғалысы исламды саяси аренаға енгізуге баса мән берді. Ислам қозғалысы мектептер салды, қажетті әлеуметтік қызметтер көрсетті, мешіттер құрылысын жүзеге асырды, намаз оқуға және консервативті исламдық киім киюге шақырды. Ислам қозғалысы сайлау саясатына, әсіресе жергілікті деңгейде әсер ете бастады. Көптеген араб азаматтары Бірінші интифаданы қолдады және Батыс жағалау мен Газа секторындағы палестиналықтарға ақша, азық-түлік және киіммен көмектесті. Палестиналықтарға қолдау көрсету мақсатында араб азаматтары бірнеше ереуіл ұйымдастырды. Израильдің бедуин азаматтарының IDF қатарына жазылу көрсеткіштері айтарлықтай төмендеді. 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде араб құқық қорғау ұйымдары Израиль үкіметі еврей азаматтарын Хезболланың шабуылдарынан қорғауға көп күш жұмсағанын, бірақ араб азаматтарына немқұрайлы қарағанын мәлімдеді. Олар араб қалалары мен ауылдарында бомбаға қарсы қорықтардың жетіспеушілігіне және араб тіліндегі негізгі төтенше жағдай туралы ақпараттың болмауына назар салды. Көптеген израильдік яхудилер арабтардың үкімет саясатына қарсылығын және ливандықтарға көрсеткен жанашырлығын адалдықсыздық белгісі деп қарады. 2006 жылдың қазан айында Израиль премьер-министрі Эхуд Ольмерт оңшыл саяси партия Yisrael Beiteinu-ді өзінің коалициялық үкіметіне қосылуға шақырғанда жағдай шиеленісті. Партия жетекшісі Авигдор Либерман этникалық негізде аумақ алмасуды, яғни Либерман жоспарын, халық тығыз қоныстанған араб аймақтарын (негізінен Үшбұрыш аймағын) Палестина басқармасының бақылауына беруді және Бейбітшілік келісімінің аясында Батыс жағалаудағы жасыл сызыққа жақын еврей израильдік қоныстарының ірі блоктарын аннексиялауды ұсынды. Палестина мемлекетінің азаматы болудың орнына Израильде қалуды қалайтын арабтар Израильге көшіп келуге мүмкіндік алатын еді. Израильдің барлық азаматтары, яхудилер де, арабтар да, азаматтығын сақтап қалу үшін адалдыққа ант беруге міндетті болатын. Ант беруден бас тартқандар Израильде тұрақты тұруға құқық алатын еді. 2007 жылдың қаңтар айында Израиль тарихындағы бірінші араб емес министр, Ралеб Маджаделе, портфелі жоқ министр болып тағайындалды (Друз Салах Тариф 2001 жылы портфелі жоқ министр болып тағайындалған еді). Бұл тағайындау солшылдар тарапынан сынға ұшырады, олар оны Еңбек партиясының Yisrael Beiteinu партиясымен коалиция құру шешімін жасыру әрекеті деп санайды, ал оңшылдар оны Израильдің еврей мемлекеті мәртебесіне қауіп деп қарады. 2021 жылғы Израиль-Палестина дағдарысы кезінде Израильде, әсіресе араб халқы көп шоғырланған қалаларда кеңінен тараған наразылықтар мен тәртіпсіздіктер күшейді. Лод қаласында яхудилердің пәтерлеріне тас лақтырылды, ал полиция кейбір яхуди тұрғындарын үйлерінен эвакуациялады. Синагогтар мен мұсылман зираты зардап шекті. Бер-Шеба, Рахат, Рамла, Лод, Насирия, Тиберия, Иерусалим, Хайфа және Акра қалаларынан "тұқындар, пышақталғандар, өрт сөндіру, үйге басып кіру әрекеттері және оқ жару" сияқты қоғамдық зорлық-зомбылық туралы хабарлар келіп түсті. 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысы басталғаннан бері Израиль палестиналық жұмысшыларды және Израильдің араб азаматтарын жаппай тұтқындап, қамауға алды. 2023 жылдың 5 қарашасында CNN телеарнасы Газа секторындағы азаматтарға қолдау білдіргені, Құран аяттарымен бөліскені немесе "палестиналық халыққа кез келген қолдау көрсеткені" үшін Израильде "ондаған" палестиналық тұрғындар мен араб израильдіктердің тұтқындалғанын хабарлады. Haaretz басылымы Израильдің қауіпсіздік күштерінің араб израильдіктерді кеңінен нысанаға алуын сипаттады. "El País" газеті 11 қарашадағы сауалында Израильдің араб азшылығын "потенциалды бесінші колонна" ретінде қарастыратынын жазды. Сонымен қатар, қақтығыс араб азаматтары арасында Израильмен өзіндік сәйкестіліктің артуына әкелді. Әртүрлі сауалнамалардың нәтижесінде, көптеген израильдік арабтар 7 қазан күні жасалған қырғынды айыптады, бірақ Газа секторына жасалған жаппай бомбалауға да қарсы болды. Көптеген израильдік арабтар соғысқа байланысты наразылық білдірді, себебі басқа палестиналықтар оларды Израильдің қолдаушылары деп қарады, ал израильдік яхудилер оларды ХАМАС жақтастары деп санады.

After the 1967 Six Day War, Arab citizens were able to contact Palestinians in the West Bank and Gaza Strip for the first time since the establishment of the state. This along with the lifting of military rule, led to increased political activism among Arab citizens. In 1974, a committee of Arab mayors and municipal councilmen was established which played an important role in representing the community and pressuring the Israeli government. This was followed in 1975 by the formation of the Committee for the Defense of the Land, which sought to prevent continuing land expropriations. That same year, a political breakthrough took place with the election of Arab poet Tawfiq Ziad, a Maki member, as mayor of Nazareth, accompanied by a strong communist presence in the town council. In 1976, six Arab citizens of Israel were killed by Israeli security forces at a protest against land expropriations and house demolitions. The date of the protest, 30 March, has since been commemorated annually as Land Day. The 1980s saw the birth of the Islamic Movement. As part of a larger trend in the Arab World, the Islamic Movement emphasized moving Islam into the political realm. The Islamic movement built schools, provided other essential social services, constructed mosques, and encouraged prayer and conservative Islamic dress. The Islamic Movement began to affect electoral politics particularly at the local level. Many Arab citizens supported the First Intifada and assisted Palestinians in the West Bank and Gaza, providing them with money, food, and clothes. A number of strikes were also held by Arab citizens in solidarity with Palestinians in the occupied territories. IDF enlistment by Bedouin citizens of Israel dropped significantly. During the 2006 Lebanon War, Arab advocacy organizations complained that the Israeli government had invested time and effort to protect Jewish citizens from Hezbollah attacks, but had neglected Arab citizens. They pointed to a dearth of bomb shelters in Arab towns and villages and a lack of basic emergency information in Arabic. Many Israeli Jews viewed the Arab opposition to government policy and sympathy with the Lebanese as a sign of disloyalty. In October 2006, tensions rose when Israeli Prime Minister Ehud Olmert invited a right wing political party Yisrael Beiteinu, to join his coalition government. The party leader, Avigdor Lieberman, advocated an ethnicity based territory exchange, the Lieberman Plan, by transferring heavily populated Arab areas (mainly the Triangle), to Palestinian Authority control and annexing major Jewish Israeli settlement blocs in the West Bank close to the green line as part of a peace proposal. Arabs who would prefer to remain in Israel instead of becoming citizens of a Palestinian state would be able to move to Israel. All citizens of Israel, whether Jews or Arabs, would be required to pledge an oath of allegiance to retain citizenship. Those who refuse could remain in Israel as permanent residents. In January 2007 the first non Druze Arab minister in Israel's history, Raleb Majadele, was appointed minister without portfolio (Salah Tarif, a Druze, had been appointed a minister without portfolio in 2001). The appointment was criticized by the left, which felt it was an attempt to cover up the Labor Party's decision to sit with Yisrael Beiteinu in the government, and by the right, who saw it as a threat to Israel's status as a Jewish state. During the 2021 Israel–Palestine crisis widespread protests and riots intensified across Israel, particularly in cities with large Arab populations. In Lod, rocks were thrown at Jewish apartments and some Jewish residents were evacuated from their homes by the police. Synagogues and a Muslim cemetery were vandalized. Communal violence including "riots, stabbings, arson, attempted home invasions and shootings" was reported from Beersheba, Rahat, Ramla, Lod, Nasiriyah, Tiberias, Jerusalem, Haifa and Acre. Since the outbreak of the 2023 Israel–Hamas war, Israel has carried out mass arrests and detentions of Palestinian workers and Arab citizens of Israel. On 5 November 2023, CNN reported that "dozens" of Palestinian residents and Arab Israelis were arrested in Israel for expressions of solidarity with the civilian population of Gaza, sharing Quran verses, or expressing "any support for the Palestinian people". Haaretz described the widespread targeting of Arab Israelis by Israeli security forces. Referring to "hundreds" of interrogations, El País reported on 11 November that Israel increasingly treats its Arab minority as a "potential fifth column". At the same time, the conflict saw an increased self identification with Israel among Arab citizens. According to different polls, a majority of Israeli Arabs condemned the 7 October massacre, but also opposed the mass bombardement of Gaza. Many Israeli Arabs expressed a general resentment over the war, as other Palestinians regarded them as supporters of Israel, whereas Israeli Jews saw them as potential Hamas supporters.

Сектанттық және діни топтар

2006 жылы Израильдегі араб тұрғындарының ресми саны – Шығыс Иерусалим және Голан биіктіктерінде тұрақты тұратын, олардың көпшілігі азамат емес – 1 413 500 адамды құрады, бұл Израиль халқының шамамен 20 пайызына тең. 2023 жылы араб халқының саны 2,065,000-ға жуық деп есептелді, бұл елдің халқының 21 пайызын құрайды. Израильдің Орталық статистика бюросының 2003 жылғы мамыр айындағы мәліметтеріне сәйкес, мұсылмандар, бедуиндерді қоса алғанда, Израильдегі барлық араб халқының 82 пайызын құрайды, ал друздар шамамен 9 пайыз, христиандар 9 пайызды құрайды. Араб азаматтарының, друздарды қоса алғанда, ұлттық тілі және ана тілі – араб тілі, ал күнделікті қолданылатын тіл – палестиналық араб диалектісі. Қазіргі стандартты араб тілін білу және қолдану деңгейі әртүрлі.

Мұсылмандар

2019 жылы Израиль халқының 17,9% -ын мұсылмандар құрады, соның ішінде Ахмадия ағымының өкілдері де бар. Израильде шамамен 4000 алавит тұрады, олардың көпшілігі Ливанмен шекараға жақын, оккупацияланған Голан биіктіктеріндегі Гаджар ауылында қоныстанған. Израильдегі бедуиндер де араб мұсылмандары, олардың кейбір рулары Израиль армиясына қатысады. Шағын черкес қауымы 19 ғасырдың соңында Солтүстік Кавказдан күштеп шығарылған сүннит мұсылмандарынан тұрады. Бұдан өзге, Израильде күрд, рома және түрік мұсылмандарының да аз саны қоныстанған. 2020 жылы Иерусалимде Израильдегі мұсылман тұрғындарының ең көп саны (346 000) болды, бұл Израильдегі мұсылман халқының 21,1% және қала тұрғындарының 36,9% құрайды. Рахат қаласында 71 300 мұсылман тұрғыны болды, ол Израильде екінші орында тұр, ал Умм Аль-Фахм және Назаретте тиісінше 56 000 және 55 600 адам тұрады. Үшбұрыш аймағындағы он бір қалада шамамен 250 000 израильдік мұсылман тұрады. 2020 жылы Израиль мұсылман халқының шамамен 35,2% Солтүстік округте, 21,9% Иерусалим округінде, 17,1% Орталық округте, 13,7% Хайфа округінде, 10,9% Оңтүстік округте және 1,2% Тель-Авив округінде тұрды.

Қаулысы қабылданды

Израильдегі араб халқының шамамен 70% мұсылман арабтарының дәстүрлі түрде қоныстанған қауымдастықтарынан құралады. 2010 жылы бір анаға шаққан балалардың орташа саны 3,84-ке төмендеді, бұл 2008 жылы 3,97 болған. Мұсылман халқының көп бөлігі жас: мұсылмандардың 42% 15 жасқа дейін. Израильдегі мұсылмандардың орташа жасы 18-ге, ал еврейлердің орташа жасы 30-ға тең. 65 жастан асқан мұсылмандардың үлесі 3%-дан кем, еврей халқында бұл көрсеткіш 12%-ды құрайды. 1948 жылы Израиль құрылғанға дейін Негевте шамамен 65 000–90 000 бедуин тұрған. 2017 жылы Тауб әлеуметтік саясатты зерттеу орталығы жариялаған зерттеуге сәйкес, бедуиндер араб секторындағы барлық көрсеткіштер бойынша ең төмен нәтижелерді көрсетті: багрут емтиханының нәтижелері, жоғары білім алғандардың саны және жұмыс істейтін салалар. Олар көбінесе ең білімсіз топқа жатады.

Друздар

Израильдік друздардың көпшілігі елдің солтүстігінде тұрады және арабтардан бөлек қауым ретінде танылады. Галилеялық друздар мен Хайфа аймағындағы друздар 1948 жылы Израиль азаматтығын автоматты түрде алды. Израиль 1967 жылы Сириядан Голан биіктігін басып алып, 1981 жылы оны Израильге қосып алғаннан кейін, Голан биіктігінің друздарына Голан биіктігі заңы бойынша толық Израиль азаматтығы ұсынылды. Көпшілігі Израиль азаматтығынан бас тартып, Сирия азаматтығын және өзіндік құқығын сақтап қалды және Израильдің тұрақты тұрғындары ретінде қарастырылады. 2019 жылдың соңында Израильдің друз халқының шамамен 81% Солтүстік округте, ал 19% Хайфа округінде өмір сүрді. Друздардың ең ірі елді мекендері – Далият әл-Кармель және Йирка. Израильдік друздар Солтүстік Израильдің таулы аймақтарында (Жоғарғы және Төменгі Ғалилея және Кармел тауы) орналасқан 19 қала мен ауылда тұрады, олардың ішінде Әбу Снан, Бейт Жанн, Далият әл-Кармель, Эйн әл-Асад, Хурфейш, Исфия, Джулис, Кафр Ясиф, Кисра Сумей, Магар, Пеки’ин, Раме, Саджур, Шефа Амр, Янух-Джат және Ярка. Голан биіктігінің Израильға қосылған бөлігінде төрт друз ауылы бар – Мадждал Шамс, Масаде, Буқ’ата және Эйн Кинийе, онда 23 000 друз тұрады. Палестинадағы британдық мандат кезінде друздар сол кездегі өркендеген араб ұлтшылдығын қабылдамады және зорлық-зомбылыққа қатыспады. 1948 жылы көптеген друздар Израиль армиясына ерікті болып қосылды және ешбір друз ауылы қиратылмады немесе толығымен тасталмады. Друз азаматтары Израиль қорғаныс күштерінде қызмет етеді. 1957 жылдан бастап Израиль үкіметі друздарды жеке діни қауым ретінде ресми түрде мойындады және Израильдің Ішкі істер министрлігінің халық санағы тіркелімінде олар ерекше этникалық топ ретінде анықталды. Израильдің білім беру жүйесі негізінен еврей және араб тіліндегі мектептерге бөлінгенімен, друздар араб тіліндегі білім беру саласында автономияға ие. Олардың ана тілі – араб тілі. 2008 жылы Тель-Авив университетінің докторы Юсуф Хассан жүргізген сауалнамада сауалнамаға қатысқан друздардың 94% діни және ұлттық тұрғыдан өзін «друздық израильдіктер» деп атады, ал 2017 жылғы Pew Research Center сауалнамасы бойынша мұсылмандардың 99% және христиандардың 96% өзін этникалық арабтар деп санаса, друздардың 71% осылай ойлайды. Басқа христиандар мен мұсылмандарға қарағанда, друздар арабтық өзіндік құқығына аз мән береді және өзін көбінесе израильдіктер деп таниды. Көпшілігі өзін палестиналықтар деп санамайды. Израильдегі друз саясаткерлеріне Ликуд партиясын Кнессетте өкілдік еткен Аюб Кара, Кнессет спикерінің орынбасары, Кадима партиясынан Маджалли Вахаби және араб партиясы Баладтан Саид Нафа жатады.

Most Israeli Druze live in the north of the country and are recognised as a separate community to Arabs. The Galilean Druze and Druze of the Haifa region received Israeli citizenship automatically in 1948. After Israel captured the Golan Heights from Syria in 1967 and annexed it to Israel in 1981, the Druze of the Golan Heights were offered full Israeli citizenship under the Golan Heights Law. Most declined Israeli citizenship and retain Syrian citizenship and identity and are treated as permanent residents of Israel. At the end of 2019, approximately 81% of the Israeli Druze population lived in the Northern District and 19% lived in the Haifa District, and the largest population of Druze were Daliyat al Karmel and Yirka. Israeli Druze live in 19 towns and villages, either singly or mixed with Christians and Muslims, all located on the tops of the mountains in northern Israel (Upper and Lower Galilee and Mount Carmel), including Abu Snan, Beit Jann, Daliyat al Karmel, Ein al Asad, Hurfeish, Isfiya, Julis, Kafr Yasif, Kisra Sumei, Maghar, Peki'in, Rameh, Sajur, Shefa Amr, Yanuh Jat, and Yarka. There are four remaining Druze villages in the Israeli annexed portion of the Golan Heights—Majdal Shams, Mas'ade, Buq'ata, and Ein Qiniyye—in which 23,000 Druze live. During the British Mandate for Palestine, the Druze did not embrace the rising Arab nationalism of the time or participate in violent confrontations. In 1948, many Druze volunteered for the Israeli army and no Druze villages were destroyed or permanently abandoned. Druze citizens serve in the Israel Defense Forces. From 1957, the Israeli government formally recognized the Druze as a separate religious community, and are defined as a distinct ethnic group in the Israeli Ministry of Interior's census registration. While the Israeli education system is basically divided into Hebrew and Arabic speaking schools, the Druze have autonomy within the Arabic speaking branch. and their mother tongue is the Arabic Language. In a survey conducted in 2008 by Dr. Yusuf Hassan of Tel Aviv University 94% of Druze respondents identified as "Druze Israelis" in the religious and national context, while a 2017 Pew Research Center poll reported that while 99% of Muslims and 96% of Christians identified as ethnically Arab, a smaller share of Druze, 71%, identified likewise. Compared to other Christians and Muslims, Druze place less emphasis on Arab identity and self identify more as Israeli. Most do not identify as Palestinians. Druze politicians in Israel include Ayoob Kara, who represented Likud in the Knesset; Majalli Wahabi of Kadima, the Deputy Speaker of the Knesset; and Said Nafa of the Arab party Balad.

Мәсіхшілер

Израильдің Орталық статистика бюросы жылдар бойы жиналған деректерге сәйкес, Израильдің христиан арабтары Израильде білім алған басқа кез келген топқа қарағанда білім беру көрсеткіштері бойынша ең жақсы нәтижелерді көрсеткен. 2016 жылы араб христиандарының аттестат емтихандарындағы сәттілік деңгейі ең жоғары – 73,9%, бұл көрсеткіш мұсылман және друздардың (сәйкесінше 41% және 51,9%) көрсеткіштерінен, сондай-ақ еврей (көпшілігі еврей) білім беру жүйесінің түрлі салаларындағы студенттердің көрсеткіштерінен (бір топ ретінде қарастырылғанда 55,1%) жоғары болды. Әлеуметтік-экономикалық жағдайы жағынан араб христиандары мұсылман арабтарына қарағанда еврей халқына көбірек ұқсас. Олардың арасындағы кедейлік деңгейі ең төмен, жұмыссыздық деңгейі 4,9%, еврей ерлер мен әйелдер арасында бұл көрсеткіш 6,5%. Сонымен қатар, олардың орташа шаруалық табысы Израильдің араб азаматтары арасында ең жоғары, ал Израильдің этно-діндік топтары арасында екінші орында. Араб христиандары ғылым және ақ жағалы мамандықтарда да жоғары көрсеткіштерге ие. Израильде араб христиандары еңбекқор, жоғары орта тапқа жататын, білімді этно-діндік азшылық ретінде бейнеленеді. Зерттеулерге сәйкес, Израильдегі христиандардың көпшілігі (68,2%) қызмет көрсету саласында жұмыс істейді, яғни банктер, сақтандыру компаниялары, мектептер, туризм, ауруханалар және т.б. Израильдің жоғары технологиялық секторындағы арабтардың шамамен 87%-ы христиан мектептерінде білім алған. 2011 жылғы Maariv газетіндегі мақалада христиан араб сектор "білім беру жүйесіндегі ең табысты" деп сипатталған, бұл пікірді Израильдің Орталық статистика бюросы және басқа да сарапшылар қолдайды, олар христиан арабтарының білім беру көрсеткіштері бойынша Израильдегі кез келген басқа топтан жақсы нәтиже көрсеткенін атап көрсетеді.

Ливандықтар

Израильде 3500 ливандық бар, олардың көпшілігі Оңтүстік Ливан армиясының (SLA) бұрынғы мүшелері және олардың отбасылары. SLA – 2000 жылғы мамыр айында Израильдің Ливаннан кетуіне дейін Оңтүстік Ливан қақтығысы кезінде Израиль қорғаныс күштерімен одақтас болған, христиандар басымдығын құраған әскер. Олар Ішкі істер министрлігінде «ливандықтар» ретінде тіркелген және Израиль азаматтығын иеленеді. 2006 жылы Израильдегі арабтардың ресми саны 1 413 500 адамды құрады, бұл Израиль халқының шамамен 20%-ы. Бұл көрсеткішке Шығыс Иерусалимдегі 209 000 араб (Израиль араб халқының 14%-ы) кіреді, олар да палестиналық статистикада есептеледі, бірақ Шығыс Иерусалимнің 98%-ы палестиналықтардың Израильде тұруға рұқсаты немесе Израиль азаматтығы бар. 2012 жылы Израильдегі арабтардың ресми саны 1 617 000 адамға өсті, бұл Израиль халқының шамамен 21%-ын құрайды. 2023 жылы араб халқының саны 2,065,000 адам деп бағаланды, бұл ел халқының 21%-ын құрайды. Израиль арабтарының шамамен 8,4%-ы (шамамен 102 000 тұрғыны) ресми түрде аралас еврей-араб қалаларында (Шығыс Иерусалимдегі араб тұрғындары есептелмейді) тұрады, олардың ішінде Хайфа, Лод, Рамле, Яффа Тель-Авив, Акра, Ноф-Хагалиль және Маалот-Таршиха қалалары бар. [[File:הנמל בעכו.jpg|thumb|Акраның ескі қаласы, тұрғындарының 95%-ы арабтар. Израильдің араб азаматтары халықтың көпшілігін құрайды (52%), ал араб халқының шамамен 50%-ы Израильдің 114 әртүрлі елді мекенінде тұрады. Барлығы Израильде 122 араб елді мекені бар, олардың 89-ы екі мыңнан астам халқы бар. Негевтің бедуин халқы үшін үкімет салған жеті қалашық, сондай-ақ Әбу Басма аймақтық кеңесі 1948 жылдан бері араб бедуин азаматтарын орталықтандыру мақсатымен құрылған жалғыз араб елді мекендері болып табылады (бедуин туралы алдыңғы бөлімді қараңыз). Елдің арабтарының 46% (622 400 адам) солтүстіктегі араб қауымдастықтарында тұрады, ал Абу Гош жергілікті кеңесімен бірге елдің барлық араб халқының 19%-ын құрайды. Араб азаматтарының 14%-ы Хайфа облысында, негізінен Уди Ара аймағында тұрады. Мұнда ең ірі мұсылман қаласы – Умм әл-Фахм, ал Бака Джатт аудандағы екінші ірі араб халқының орталығы. Хайфа қаласының араб халқы 10%-ды құрайды, оның көп бөлігі Уәди Ниснас, Аббас және Халиса аудандарында тұрады. Халиса мен Кабабирдің көп бөлігі мұсылман. Тель-Авив Яфода 4%. Гвиват Тантур қаласы 10 жылдан бері салынбады.

There are 3,500 Lebanese people in Israel, most of them are former members of the South Lebanon Army (SLA) and their families. The SLA was a Christian dominated militia allied with the Israel Defense Forces during the South Lebanon conflict until Israel's withdrawal from Lebanon in May 2000 that ended the Israeli occupation of Southern Lebanon. They are registered by the Ministry of Interior as "Lebanese" and hold Israeli citizenship.]] In 2006, the official number of Arab residents in Israel was 1,413,500 people, about 20% of Israel's population. This figure includes 209,000 Arabs (14% of the Israeli Arab population) in East Jerusalem, also counted in the Palestinian statistics, although 98% of East Jerusalem Palestinians have either Israeli residency or Israeli citizenship. In 2012, the official number of Arab residents in Israel increased to 1,617,000 people, about 21% of Israel's population. The Arab population in 2023 was estimated at 2,065,000 people, representing 21% of the country's population. Around 8.4% (approximately 102,000 inhabitants) of Israeli Arabs live in officially mixed Jewish Arab cities (excluding Arab residents in East Jerusalem), including Haifa, Lod, Ramle, Jaffa Tel Aviv, Acre, Nof HaGalil, and Ma'alot Tarshiha. [[File:הנמל בעכו. jpg|thumb|Old City of Acre, an area where Arabs make up 95% of the residents. Arab citizens of Israel form a majority of the population (52%) and about 50% of the Arab population lives in 114 different localities throughout Israel. In total there are 122 primarily if not entirely Arab localities in Israel, 89 of them having populations over two thousand. The seven townships as well as the Abu Basma Regional Council that have been constructed by the government for the Bedouin population of the Negev, are the only Arab localities to have been established since 1948, with the aim of relocating the Arab Bedouin citizens (see preceding section on Bedouin). 46% of the country's Arabs (622,400 people) live in predominantly Arab communities in the north. and together with the local council of Abu Ghosh, some 19% of the country's entire Arab population. 14% of Arab citizens live in the Haifa District predominantly in the Wadi Ara region. Here is the largest Muslim city, Umm al Fahm, with a population of Baqa Jatt is the second largest Arab population center in the district. The city of Haifa has an Arab population of 10%, much of it in the Wadi Nisnas, Abbas and Halissa neighborhoods. Halisa and Kababir are largely Muslim. and Tel Aviv Yafo, 4%. The city, Givat Tantur, was never constructed even after 10 years.

Демографиялық қауіптің бар екендігі

Демографиялық қауіп (немесе демографиялық бомба) термині Израиль саяси аясында Израильдің араб азаматтарының өсуін еврей мемлекетінің еврей халқының басымдығын сақтап қалуына төндіретін қауіп ретінде сипаттау үшін қолданылады. Израильдің солтүстік бөлігінде еврей халқының үлесі азайып барады. Израильдегі арабтардың санының артуы және олардың екі маңызды географиялық аймақта – Галилея мен Үшбұрыш аймақтарында басымдыққа ие болуы соңғы жылдары ашық саяси тартыс тудырып отыр. Арабтардың арасында мұсылмандардың туу көрсеткіші ең жоғары, одан кейін друздар, сосын христиандар келеді. Израиль тарихшысы Бенни Моррис 2004 жылы Израиль арабтарын күштеп шығаруға қарсы екенін айтса да, Израильге конвенциялық емес қару-жарақпен шабуыл жасалып, мемлекеттің өмір сүруіне қауіп төнген жағдайда, шығарып жіберу жалғыз шешім болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ол Израиль арабтарын демографиялық және қауіпсіздік тұрғысынан «уақыт бомбасына» және «потенциалды бесінші колоннаға» теңеді, сонымен қатар соғыс кезінде мемлекеттің құлдырауына себеп болуы мүмкін екенін айтты. Көптеген саясаткерлер Израильдегі арабтарды қауіпсіздік және демографиялық қауіп ретінде қарастырды. «Демографиялық бомба» терминін 2003 жылы Беньямин Нетаньяху араб азаматтарының үлесі қазіргі 20 пайыз деңгейінен асып кетсе, Израиль еврей халқының басымдығын сақтай алмайтынын атап өткенде қолданды. Нетаньяхудың бұл сөздері араб Кнессет мүшелері мен «Израильдегі азаматтық құқықтар қауымдастығы» сияқты азаматтық және адам құқықтары ұйымдары тарапынан расистік деп сынға алынды. «Демографиялық қауіпке» қатысты алғашқы сілтемелер 1976 жылы жасалған ізраилдық үкімет құжатында, «Коэниг меморандумында» кездеседі, онда Галилея аймағында Израильдің араб азаматтарының саны мен ықпалын азайту жоспары баяндалған. 2003 жылы ізраилдық «Маарив» газеті «Арнайы баяндама: көп әйел алу – қауіпсіздікке қауіп» деген мақала жариялады, онда сол кездегі Халықты басқару басқармасының директоры Герцль Гедж ұсынған баяндама егжей-тегжейлі сипатталды; баяндамада бедуин секторындағы көп әйел алу «қауіпсіздікке қауіп» деп сипатталды және араб секторындағы туу көрсеткішін төмендету шаралары ұсырылды. Халықты басқару басқармасы – Демографиялық кеңестің бөлімшесі. Израильдің Орталық статистика бюросының мәліметінше, оның мақсаты – «үкіметтік гранттар, тұрғын үй жәрдемақылары және басқа да ынталандырулар арқылы әйелдерді көбірек бала тууға ынталандыру арқылы еврейлердің туу көрсеткішін арттыру». 2008 жылы ішкі істер министрі Яков Ганотты Халықтық әкімшіліктің жаңа басшысы етіп тағайындады, бұл «Haaretz» басылымының пікірінше, «ішкі істер министрі жасай алатын ең маңызды тағайындама». 2006 жылғы қаңтарда жүргізілген зерттеу еврейлердің санының өскенін және арабтардың санының азайғанын көрсететін статистикалық деректерге сүйене отырып, «демографиялық уақыт бомбасы» қаупін жоққа шығарды. Зерттеуде бұрынғы демографиялық болжамдардың кемшіліктері анықталды (мысалы, 1960 жылдары болжамдар 1990 жылы арабтардың көпшілік болатынын көрсеткен). Сондай-ақ зерттеу көрсеткендей, араб және друз христиандарының туу көрсеткіші Израильдегі еврейлердің туу көрсеткішінен төмен болды. Зерттеуде «Гэллап» сауалнамасының деректері қолданылып, Израильдегі арабтар мен еврей израильдіктер үшін қажетті отбасы мөлшері бірдей екені көрсетілді. Зерттеудің 2025 жылға арналған халық санын болжауы бойынша, арабтар Израиль халқының 25 пайызын құрайды деп күтілуде. Дегенмен, жоғары туу көрсеткішіне ие бедуин халқы оңтүстікте еврей халқының басымдығына қауіп ретінде қарастырылуда, және «Негев жоспары» сияқты бірқатар даму жоспарлары осы мәселені шешуге бағытталған. Бір зерттеу көрсеткендей, 2010 жылы еврейлердің туу көрсеткіші 31 пайызға өсті және 19 000 диаспоралық еврей Израильге көшіп келді, ал арабтардың туу көрсеткіші 2 пайызға төмендеді.

The phrase demographic threat (or demographic bomb) is used within the Israeli political sphere to describe the growth of Israel's Arab citizenry as constituting a threat to its maintenance of its status as a Jewish state with a Jewish demographic majority. In the northern part of Israel the percentage of the population that is Jewish is declining. The increasing population of Arabs within Israel, and the majority status they hold in two major geographic regions – the Galilee and the Triangle – has become a growing point of open political contention in recent years. Among Arabs, Muslims have the highest birth rate, followed by Druze, and then Christians. Israeli historian Benny Morris stated in 2004 that, while he strongly opposes expulsion of Israeli Arabs, in case of an "apocalyptic" scenario where Israel comes under total attack with non conventional weapons and comes under existential threat, an expulsion might be the only option. He compared the Israeli Arabs to a "time bomb" and "a potential fifth column" in both demographic and security terms and said they are liable to undermine the state in time of war. Several politicians have viewed the Arabs in Israel as a security and demographic threat. The phrase "demographic bomb" was famously used by Benjamin Netanyahu in 2003 when he noted that, if the percentage of Arab citizens rises above its current level of about 20 percent, Israel will not be able to maintain a Jewish demographic majority. Netanyahu's comments were criticized as racist by Arab Knesset members and a range of civil rights and human rights organizations, such as the Association for Civil Rights in Israel. Even earlier allusions to the "demographic threat" can be found in an internal Israeli government document drafted in 1976 known as the Koenig Memorandum, which laid out a plan for reducing the number and influence of Arab citizens of Israel in the Galilee region. In 2003, the Israeli daily Ma'ariv published an article entitled "Special Report: Polygamy is a Security Threat", detailing a report put forth by the Director of the Population Administration at the time, Herzl Gedj; the report described polygamy in the Bedouin sector a "security threat" and advocated means of reducing the birth rate in the Arab sector. The Population Administration is a department of the Demographic Council, whose purpose, according to the Israeli Central Bureau of Statistics, is: " to increase the Jewish birthrate by encouraging women to have more children using government grants, housing benefits, and other incentives". In 2008 the minister of the interior appointed Yaakov Ganot as new head of the Population Administration, which according to Haaretz is "probably the most important appointment an interior minister can make". A January 2006 study rejects the "demographic time bomb" threat based on statistical data that shows Jewish births have increased while Arab births have begun to drop. The study noted shortcomings in earlier demographic predictions (for example, in the 1960s, predictions suggested that Arabs would be the majority in 1990). The study also demonstrated that Christian Arab and Druze birth rates were actually below those of Jewish birth rates in Israel. The study used data from a Gallup poll to demonstrate that the desired family size for Arabs in Israel and Jewish Israelis were the same. The study's population forecast for 2025 predicted that Arabs would comprise only 25% of the Israeli population. Nevertheless, the Bedouin population, with its high birth rates, continues to be perceived as a threat to a Jewish demographic majority in the south, and a number of development plans, such as the Blueprint Negev, address this concern. A study showed that in 2010, Jewish birthrates rose by 31% and 19,000 diaspora Jews immigrated to Israel, while the Arab birthrate fell by 2%.

Араб саяси партиялары

Израильде үш негізгі араб партиясы бар: Хадаш (арабтардың көпшілігі бар араб-еврейлік бірлескен партия), Балад және Біріккен араб тізімі, ол Израильдегі Ислам қозғалысы сияқты бірнеше саяси ұйымдардың коалициясы болып табылады. Бұған қоса, қазіргі уақытта Хадашпен бірге сайлауға түсетін Таал партиясы да бар. Бұл партиялардың барлығы негізінен араб-израильдік және палестиналық мүдделерді қорғайды. Ислам қозғалысы – екі фракциясы бар исламисттік ұйым: бірі Израильдің өмір сүруіне қарсы, екіншісі – оның еврей мемлекеті ретінде өмір сүруіне қарсы. 1949 жылы Израильдегі алғашқы сайлауда екі араб партиясы қатысты, олардың бірі – Назарет демократиялық тізімі екі орын жеңіп алды. 1960 жылға дейін Кнессеттегі барлық араб партиялары биліктегі Мапай партиясымен біріккен. Арабтардың аз бөлігі сионистік партияларға қосылып, оларға дауыс береді; 2006 жылғы сайлауда араб дауысының 30% осындай партияларға берілді, бұл 2003 жылғы 25%-дан жоғары, бірақ 1999 жылғы (31%) және 1996 жылғы сайлаулардағы көрсеткіштен (33%) төмен. Солшыл партиялар (яғни Еңбек партиясы және Мерец Яхад, сондай-ақ бұрынғы Бір Ұлт партиясы) арабтар арасында ең танымал. Дегенмен, кейбір друздар Ликуд және Исраэль Бейтейну сияқты оңшыл партияларға, сондай-ақ центристтік Кадима партиясына да дауыс берді. Арабтар басымдық ететін партиялар көбінесе үкіметтік коалицияларға қосылмайды. Алайда, тарихи тұрғыдан алғанда, бұл партиялар ізгі ниетті израильдік партиялармен одақ құрып, оппозициядан дауыс беру арқылы олардың үкімет құруына көмектесті. Араб партиялары премьер-министр Ицхак Рабиннің билікте қалуына септігін тигізді және Еңбек партиясының лидері Исаак Герцог және бейбіт келіссөздерді жүргізуші Ципи Ливни басқаратын үкімет үшін де солай істеуге дайын екендерін мәлімдеді. 2015 жылғы «Хаарец» газеті жүргізген сауалнама көрсеткендей, көптеген израильдік арабтар өз партияларының (сол кезде бірлескен тізімде сайлауға түскен) басқарушы коалицияға қосылуын қалайды.

Мемлекеттік қызмет саласындағы өкілдік

2002 жылдың соңына қарай мемлекеттік қызметтегі 56 362 ізраилдік мемлекеттік қызметкердің 6 пайызы арабтарды құрады. 2004 жылдың қаңтарында премьер-министр Ариэль Шарон мемлекеттік басқарылатын әрбір компанияның директорлар кеңесінде кем дегенде бір ізраилдік араб азаматы болуы тиіс екенін мәлімдеді.

Араб саяси партияларын тыйым салуға тырысу

"Негізгі заң: Кнессет және саяси партиялар туралы заңқа" 9-шы түзетуде саяси партия "Израиль мемлекетінің еврей халқының мемлекеті ретінде болуын жоққа шығару, мемлекеттің демократиялық сипатын жоққа шығару немесе расизмге ұлтау салу мақсатында немесе іс-әрекеттерінде болса, сайлауға қатыса алмайды" делінген. Осы ережеге сүйене отырып, араб партияларын дисквалификациялауға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ 2010 жылға дейін барлық әрекеттер Израильдің Орталық сайлау комиссиясы тарапынан қабылданбады немесе Израильдің Жоғарғы сотымен күштен шығарылды.

Бейбітшілік үшін прогрестік тізім

Израильдің Орталық сайлау комиссиясының 1988 жылы «Бейбітшілік үшін прогрессивті тізімге» Кнессетке қатысуға рұқсат берген шешімі осы түзетуге сүйене отырып шағымданылған еді, бірақ комиссияның шешімі Израильдің Жоғарғы сотымен қолдауға алынды. Сот ПЛП-ның Израильді «өзінің барлық азаматтарының мемлекеті» етуге шақыратын бағдарламасы Израильдің еврей халқының мемлекеті ретіндегі идеологиясына қайшы келмейді деген шешім қабылдады, осылайша 7(а) тармағы қолданылмайды деп танылды.

Балда

2002 жылдың желтоқсан айында Израильді "өзінің барлық азаматтарының мемлекеті" болуға шақыратын Азми Бишара мен оның партиясы Балад, Израильді "яһуди және демократиялық мемлекет" ретінде мойындаудан бас тарғаны және оған қарсы қарулы күреске шақырғандығы үшін Израильдің Орталық сайлау комиссиясы тарапынан тыйым салынды. 2003 жылдың қаңтарында Жоғарғы сот бұл шешімді күштен шығарды. Бишара 1996 жылдан 2007 жылға дейін Кнессет депутаты болды. 2005 жылдың желтоқсанында Ливандағы жиынға сөйлеген сөзінде ол араб азаматтарының "барлық арабтар сияқты екенін, тек ізгі ерікпен Израиль азаматтығы таңылғанын" айтқан. Ол: "Палестинаны бізге қайтарып беріңіздер, ал демократияларыңды өзіңдермен бірге алып кетіңіздер. Біз, арабтар, оған мұқтаж емеспіз" деді. Бишара 2007 жылы Кнессеттегі қызметінен кетіп, оған қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы хабарлар тарағаннан кейін елден шығып кетті. Ол 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде Хизболлаға зымырандармен шабуылдауға тиіс стратегиялық нысандар туралы ақпарат бергендігі үшін тыңшылық және ақша жылыну айыптарымен айыпталды, мұның орнына ол үлкен сомада ақша алған деген күдік бар.

Біріккен араб тізімі Таал мен Балад

2009 жылы Біріккен Араб тізімі – Таал және Балад Израиль мемлекетін мойындамайтындары және оған қарсы қарулы күреске шақыратындары үшін қатысудан шеттетілді. Жоғарғы сот комиссияның шешімін сегізке қарсы бір дауыспен күштен шығарды.

Құқықтық және саяси мәртебесі

Израильдің Тәуелсіздік декларациясы дінге, нәсіліне немесе жынысына қарамастан, әлеуметтік және саяси құқықтары тең яһуди мемлекетін құруды көздеді. Азаматтардың құқықтары негізгі заңдар жинағымен қамтамасыз етіледі (Израильде жазбаша конституция жоқ). Бұл заңдар жинағында «теңдік құқығы» термині тікелей айтылмаса да, Израиль Жоғарғы Соты «Негізгі заң: Адамның қадір-қасиеті мен бостандығы» және «Негізгі заң: Кәсіптік қызметтің бостандығы (1994)» заңдарын барлық израильдік азаматтарға тең құқықтарды кепілдейтіндей түсіндірді. Израиль Сыртқы істер министрлігі «араб израильдіктері – тең құқықты Израиль азаматтары» және «араб және еврей азаматтары арасындағы жалғыз заңдық айырмашылық құқықтарда емес, азаматтық міндеттерде» деп мәлімдейді. Израиль құрылғаннан бері араб азаматтары Израиль қорғаныс күштеріндегі (ИҚК) міндетті әскери қызметтен босатылған. Друздар мен черкестер Израиль армиясына шақырылады, ал басқа арабтар ерікті түрде қызмет ете алады; алайда, Израиль армиясына ерікті болып тілмекші болар арабтардың саны өте аз. Көптеген араб азаматтары мемлекеттің және жалпы қоғамның оларды екінші дәрежелі азаматтарға дейін төмендетіп қана қоймай, жау ретінде қарастыратынын сезінеді, бұл олардың азаматтығының де-юре және де-факто сапасы туралы түсінігіне әсер етеді. «Израильдегі палестин арабтарының болашақ көрінісі» атты бірлескен құжатта: «Израиль мемлекетін яһуди мемлекеті деп анықтау және демократияны оның яһудилігіне қызмет ету үшін пайдалану бізді шеттетуге және мемлекеттің мәні мен табиғаты арасында шиеленіс тудыруға әкеледі» делінген. Құжат «яһуди мемлекеті» тұжырымының иммиграция (Қайту заңы) және жер саясаты (Яһуди Ұлттық қоры) арқылы еврейлерге этникалық артықшылықтар беруге негізделгенін түсіндіреді және тәуелсіз дискриминацияға қарсы комиссиямен қамтамасыз етілетін азшылықтардың құқықтарын қорғауды қажет етеді. Моссава – Израильдің палестин араб азаматтарын қолдау орталығының 2004 жылғы есебінде 2000 жылдың қазан айындағы оқиғалардан кейін қауіпсіздік күштері 16 арабты өлтіргені, соның салдарынан төрт жыл ішінде «мекемелік зорлық-зомбылықтың» құрбандарының саны 29-ға жеткені айтылған. Ахмет Саади «Наразылық тұжырымы және Ор комиссиясының оны бейнелеуі» атты мақаласында 1948 жылдан бері полиция тарапынан өлтірілген жалғыз наразылық білдірушілердің арабтар екенін мәлімдеді. Израиль азаматы және Иерусалим қорының атқарушы директоры Юсеф Мунайер палестиналықтардың Израильде әртүрлі деңгейде шектеулі құқықтары бар екенін жазды. Ол палестиналықтар Израиль халқының шамамен 20% құраса да, бюджеттің 7%-дан азы палестиналық азаматтарға бөлінетінін айтады. Ол 1,5 миллион араб израильдігін екінші дәрежелі азаматтар деп сипаттайды, ал тағы 4 миллион адам мүлдем азамат емес. Ол кез келген елден келген еврейдің Израильге көшіп келуі мүмкін екенін, бірақ Израильде мүлікке заңды талаптары бар палестиналық босқындардың олай істеуіне рұқсат етілмейтінін айтады. Мунайер сондай-ақ, ол және оның әйелі елді сапармен аралағанда кездескен қиындықтар туралы айтты.

Israel's Declaration of Independence called for the establishment of a Jewish state with equality of social and political rights, irrespective of religion, race, or sex. The rights of citizens are guaranteed by a set of basic laws (Israel does not have a written constitution). Although this set of laws does not explicitly include the term "right to equality", the Israeli Supreme Court has consistently interpreted "Basic Law: Human Dignity and Liberty" and "Basic Law: Freedom of Occupation (1994)" as guaranteeing equal rights for all Israeli citizens. The Israeli Ministry of Foreign Affairs states that "Arab Israelis are citizens of Israel with equal rights" and states that "The only legal distinction between Arab and Jewish citizens is not one of rights, but rather of civic duty. Since Israel's establishment, Arab citizens have been exempted from compulsory service in the Israel Defense Forces (IDF)." Druze and Circassians are drafted into the Israeli army, while other Arabs may serve voluntarily; however, only a very small number of Arabs choose to volunteer for the Israeli army. Many Arab citizens feel that the state, as well as society at large, not only actively limits them to second class citizenship, but treats them as enemies, affecting their perception of the de jure versus de facto quality of their citizenship. The joint document The Future Vision of the Palestinian Arabs in Israel, asserts: "Defining the Israeli State as a Jewish State and exploiting democracy in the service of its Jewishness excludes us, and creates tension between us and the nature and essence of the State." The document explains that by definition the "Jewish State" concept is based on ethnically preferential treatment towards Jews enshrined in immigration (the Law of Return) and land policy (the Jewish National Fund), and calls for the establishment of minority rights protections enforced by an independent anti discrimination commission. A 2004 report by Mossawa, an advocacy center for Palestinian Arab citizens of Israel, states that since the events of October 2000, 16 Arabs had been killed by security forces, bringing the total to 29 victims of "institutional violence" in four years. Ahmed Sa'adi, in his article on The Concept of Protest and its Representation by the Or Commission, states that since 1948 the only protestors to be killed by the police have been Arabs. Yousef Munayyer, an Israeli citizen and the executive director of The Jerusalem Fund, wrote that Palestinians only have varying degrees of limited rights in Israel. He states that although Palestinians make up about 20% of Israel's population, less than 7% of the budget is allocated to Palestinian citizens. He describes the 1.5 million Arab citizens of Israel as second class citizens while four million more are not citizens at all. He states that a Jew from any country can move to Israel but a Palestinian refugee, with a valid claim to property in Israel, cannot. Munayyer also described the difficulties he and his wife faced when visiting the country.

Араб және еврей тілдері ресми тілдер ретінде

Араб тілі 2018 жылдың шілдесіне дейін Израильдің ресми тілдерінің бірі болды. 1990 жылдардағы Жоғарғы Сот шешімдерінен кейін араб тілінің қолданылуы едәуір артты. «Израиль – еврей халқының ұлттық мемлекеті» негізгі заңы еврей тілін мемлекеттің ресми тілі деп белгілейді және араб тіліне арнайы мәртебе береді. Үкімет министрліктері халыққа арналған барлық материалдарды еврей тілінде жариялайды, ал таңдалған материалдар араб, ағылшын, орыс және Израильде сөйленетін басқа тілдерге аударылады. Араб халқының араб тілінде ақпарат алу құқығын қамтамасыз ететін заңдар бар. Мысалы, қоғамдық телеарналардың өндірісінің бір бөлігі араб тілінде болуы керек немесе араб тіліне аударылуы керек, жұмыс орындарындағы қауіпсіздік ережелері жұмысшылардың көп бөлігі арабтар болған жағдайда араб тілінде жариялануы керек, дәрі-дәрмектер немесе қауіпті химиялық заттар туралы ақпарат араб тілінде ұсынылуы керек, сайлау туралы ақпарат араб тілінде берілуі керек. Елдің заңдары еврей тілінде жарияланады, содан кейін ағылшын және араб тілдерінде аудармалары шығарылады. Араб қауымдастықтарындағы мемлекеттік мектептерде арнайы бейімделген оқу бағдарламасы бойынша араб тілінде оқытылады. Бұл оқу бағдарламасына 3-сыныптан бастап еврей тілін шет тілі ретінде міндетті түрде оқыту кіреді. Еврей тілді мектептерде де араб тілі оқытылады, бірақ тек негізгі деңгейі ғана міндетті. 2008 жылдың жазында оңшыл заң шығарушылар араб тілін еврей тілімен қатар мемлекеттік тіл мәртебесінен айыруға сәтті болмаған әрекет жасады.

Израильдің ұлттық рәміздері

Кейбір араб саясаткерлері Израиль туы мен ұлттық әнұранын қайта қарауды сұрап, тудың ортасындағы Дәуіт жұлдызы – еврейлердің ғана символы екенін, ал "Хатиква" әні араб азаматтарын көрсете алмайды, себебі ол еврей халқының өз отанына оралу тілегін білдіреді деп мәлімдеді. Израильдегі араб азаматтарының Жоғары Бақылау Комитеті және Израильдегі араб жергілікті билік органдары басшыларының Ұлттық Комитеті 2006 жылы былай деді:

Израильдің құқықтық жүйесінде Израильдегі арабтар мен еврейлер арасындағы теңсіздікті тудырып, күшейтетін бірқатар негізгі заңдар бар. Ресми түрдегі бұл бейтараптық тек Израиль туы сияқты символдармен ғана шектелмейді, сонымен қатар барлық палестиналық арабтарға қатысты терең құқықтық мәселелерге де қатысты. Израильдің еврей мемлекеті ретінде ресми айқындамасы Израильдің палестиналық араб азаматтарының толық теңдікке қол жеткізуіне кедергі келтіретін берік идеологиялық тосқауыл құрды. Біз, Израильдегі палестиналықтар, осы жердің ажырамас бөлігіміз. Израиль соңғы онжылдықтарда бізді осы жерден физикалық емес, интеллектуалдық-эмоционалдық жағынан алшақтатуға тырысты. Израиль "мемлекетке адалдық" негізінде жаңа жекелік құруға ұмтылды. Мемлекет әлі күнге дейін біздің араб мәдениетімізді дамыту мәселесінде бізге қанағаттанарлық позиция ұсынған жоқ. Израильдің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы бұрынғы елшісі Майкл Орен Сүлейменнің мөрі (Дәуіт жұлдызы) сонымен қатар ислам символы ретінде қарастырылатынын еске салып, Израильдің араб азаматтары еврей азаматтары сияқты туға адал болу сезімін сезінуі керек деді.

Тәуелсіздік күні

Израильде Тәуелсіздік күні еврей күнтізбесі бойынша 5 айда белгіленеді, яғни григориан күнтізбесі бойынша әр жыл сайын басқа күндерге келеді. Израильдің араб азаматтары әдетте осы күні және 15 мамырда, басқа палестиналықтар сияқты, әл-Нақбаны еске алады. Дегенмен, 1949 жылы Израильдің алғашқы Тәуелсіздік күні шеруіне друздар әскері қатысты, содан бері друздар мен черкестер үшін, сондай-ақ бедуиндер үшін арнайы шаралармен бірге Тәуелсіздік күні шерулері өткізіліп келеді. 2008 жылдың қаңтар айында Шефа-Амр қаласының мэрі Урсан Ясин Израильдің тәуелсіздігінің 60 жылдығына арналған мемлекеттік комитет өкілдерімен кездесіп, Шефа-Амрдың мерекелік шараларға қатысуға ниетті екенін мәлімдеді. Ол былай деді: «Бұл біздің еліміз және біз Жоғары Бақылау Комитетінің мәлімдемелерімен келіспейміз. Шефа-Амрда орталық салтанатты шара өткізіп, барлық туларды көтеріп, үлкен той ұйымдастырғым келеді. Шефа-Амрдың 40 мың тұрғыны өздерін Израиль мемлекетінің бір бөлігі деп санайды. Біз балаларымызды елді жек көруге тәрбиелемейміз. Бұл біздің еліміз және біз оның еврей халқымен бірлесіп өмір сүргіміз».

Шығыс Иерусалимдегі палестиналықтардың алдында тұрған кедергілер

2022 жылға қарай Шығыс Иерусалим палестиналықтарының тек 5% ғана Израиль азаматтығына ие болды, Израиль 1967 жылы аймақты бір жақты түрде басып алғанға қарамастан. 1967–1974 жылдар аралығында жыл сайын жүздеген адам Израиль азаматы болды, бұл Иерусалим саясатын зерттеу институты Израильдің сол кездегі тәжірибесіз саясатына байланыстырды. Сондай-ақ, институт 1970 жылдардың ортасында палестиналық қоғамның Израиль азаматтығына өтуге қарсы көрініс білдіргенін, оны Израиль оккупациясына қатысқандық немесе онымен ынтымақтасқандық деп қарастырғанын атап өтті. 2005 жылдан бері Батыс жағалаудағы палестиналықтардан бөліп тұрған Израильдің Батыс жағалауындағы тосқауыл білім беру және жұмыс нарығын өзгертті, ал бұл мәселеге қатысты табу әлсіреді (Израиль азаматтығы енді палестиналық екендігінен бас тарту ретінде қарастырылмайды). Дегенмен, Израильдің Халық және көші-қон басқармасы процедураны қиындатты. 2002–2021 жылдар аралығында азаматтыққа қабылдау өтініштерінің 34% ғана мақұлданды, ал процедура жылдарға созылуы мүмкін. Израиль көптеген себептермен бас тартуды негіздеуі мүмкін, мысалы, отбасы мүшесінің Батыс жағалауда жері болуы немесе коммуналдық төлемдерді жасауы, Палестина туын жариялауы немесе әлеуметтік желілерде Накба туралы айтуы, бұрынғы сәтсіз иврит тілін білу тесті, Иордания азаматтығынан бас тартудан бас тартуы, ұсақ қылмыстық айыптаулар немесе «қауіпсіздікке кедергі келтіру». Азамат еместер Израильдің заң шығару сайлауында дауыс бере алмайды; шетелге саяхаттау үшін оларға саяхат құжаты (laissez-passer) алу қажет, көптеген жұмыс орындары олар үшін жабық, және Израиль кез келген уақытта олардың тұрғын статусын жоюы мүмкін, осылайша олар медициналық сақтандыруын, Иерусалимге кіру құқығын және әдетте олардың табыс көзін жоғалтады.

2003 жылғы азаматтық және кіру туралы заң

2003 жылдың 31 шілдесінде Израиль «Израильдің азаматтығы және Израильге кіру туралы заң» (уақытша ереже), 5763–2003 қабылдады, ол Израильдің азаматтық туралы заңына бір жылдық түзету болып табылады. Бұл түзету Батыс жағалауда немесе Газа секторында тұратын және израильдіктермен некелескен палестиналықтарға азаматтық беруден және Израильде тұру құқығынан айырады. Алайда, егер палестиналық немесе оның отбасы мүшесі Израильдің қауіпсіздігін, экономикасын немесе басқа да маңызды мәселелерін ілгерілету үшін нақты әрекеттер жасаса, және Израиль мемлекетімен және оның мақсаттарымен сәйкес болса, бұл ереже оларға қолданылмайды. «Азаматтық және кіру туралы заңды» қолдаушылар оның мақсаты – арабтардың көшіп келуін шектеу арқылы террористік шабуылдардың алдын алу және Израильдің «жұдаи сипатын» сақтау екенін айтады. Заңның мерзімі 2021 жылы аяқталды, соның салдарынан 12 700 палестиналық, Израильдің араб азаматтарымен некелескендер, азаматтыққа өтініш бере алады. Бірақ Израиль барлық отбасыларды біріктіру туралы өтініштерді кейінге шегеріп, бұрынғы жағдайды сақтап отыр.

Дискриминациялық/расистік сипаты

Бұл заң теориялық тұрғыдан барлық израильдіктерге қолданылса да, Израильдің араб азаматтарына пропорционалсыз әсер етті; арабтардың басқа израильдіктерге қарағанда палестиналық әйелдері/ерлері болу ықтималдығы жоғары. Сондықтан бұл заң кеңінен кемсітушілік деп есептеледі және Біріккен Ұлттар Ұйымының Расалық дискриминацияны жою комитеті Израиль заңының расизмге қарсы халықаралық адам құқықтары шартын бұзғаны туралы резолюцияны бірауыздан бекітті.

Ұзартулар мен қазіргі жағдай

Заңның мерзімі біткен соң, ол 2004 жылдың тамызында алты айға, ал 2005 жылдың ақпанында тағы төрт айға ұзартылды. 2005 жылдың 8 мамырында Израильдің заңнамалық мәселелер жөніндегі министрлік комитеті Израильдің азаматтығы және Израилге кіру туралы заңға тағы өзгерістер енгізіп, азаматтық алу және Израильде тұру құқығын 35 жастан асқан палестиналық еркектерге және 25 жастан асқан палестиналық әйелдерге ғана шектеді. Заңның мерзімі 2021 жылы аяқталды, және Израильдің араб азаматтарына үйленген шамамен 12 700 палестиналық азаматтыққа үміттене алады, бірақ Израиль барлық отбасылық біріктіру өтініштерін тоқтатқан, бұрынғы жағдайды сақтап тұр.

Азаматтық құқықтар

Израиль Тәуелсіздік декларациясында Израиль Мемлекетінің барлық тұрғындарына дінге, нәсіліне немесе жынысына қарамастан әлеуметтік және саяси құқықтарының толық теңдігін қамтамасыз ету және дін, ар-ұждан, тіл, білім және мәдениет бостандығына кепілдік беру көзделген. Израиль заңдарына сәйкес ресми түрде тең болғанымен, бірқатар ресми дереккөздер Израильдің араб азаматтарының өмірдің көптеген саласында кемсітушілікке ұшырайтынын мойындайды. Израиль Жоғарғы сотының судьясы (рет.) Теодор Ор 2000 жылғы қазан айындағы оқиғаларды тергеу жөніндегі мемлекеттік комиссияның баяндамасында былай деп жазды: Израильдің араб азаматтары арабтар ретінде кемсітушілікке ұшырайтын жағдайда өмір сүреді. Бұл теңсіздік көптеген кәсіби зерттеулер мен сараптамаларда, сот шешімдері мен үкіметтік қаулыларда расталды, сондай-ақ мемлекеттік бақылаушының есептерінде және басқа да ресми құжаттарда көрсетілген. Яһудилердің басым көпшілігі бұл кемсітушілік туралы жеткілікті хабардар болмаса да, ол араб азаматтарының сезімталдығы мен көзқарасында маңызды рөл атқарады. Бұл кемсітушілік араб ортасында да, одан тыс жерлерде де кеңінен қабылданып, ресми бағалаулар бойынша, наразылықтың басты себебі болып табылады. Ор комиссиясының баяндамасында исламдық ұйымдардың саяси мақсаттарға жету үшін діни сылтауларды пайдалануы мүмкін екені де айтылған. Комиссия мұндай әрекеттерді Израильдегі мұсылман халқының билікке қарсы ашуын қоздыратын фактор ретінде сипаттайды және әл-Сарафанд мешітіне қатысты оқиғаны – мұсылмандардың мешітті қалпына келтіру әрекеттері мен яхудилердің оларды тоқтату әрекеттерін мұсылмандар мен Израиль билігі арасындағы қарым-қатынастың өзгеруінің мысалы ретінде келтіреді. АҚШ Мемлекеттік департаментінің Израиль мен оккупацияланған аумақтардағы адам құқықтары жөніндегі 2004 жылғы еліміздің есебіне сәйкес, Израиль үкіметі елдің араб азаматтарына қатысты институционалдық, құқықтық және әлеуметтік кемсітушілікті азайтуға аз күш салған. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2004 жылғы "Адам құқықтары жөніндегі елдік есептерінде" былай делінген: "Еврей университетінің 2005 жылғы зерттеуіне сәйкес, еврей балаларының біліміне араб балаларына қарағанда үш есе көп қаржы инвестицияланған". Human Rights Watch ата-аналарының әскери қызметіне байланысты ветерандық және балаларға берілетін жәрдемақыны қысқартудың араб балаларына қатысты кемсітушілік тудыратынын мәлімдеді: "Бұл қысқартулар еврейлердің әскери қызметтен бас тартатын, бірақ палестиналық араб балаларына қол жетімді емес қосымша субсидиялар, соның ішінде білім беруге арналған қосымша төлемдер алуға құқылы ultra orthodox ата-аналарының балаларына да әсер етеді". 2006 жылы Guardian басылымының мәліметінше, мемлекеттік қызметкерлердің барлық 5%-ы ғана арабтарды құрады, олардың көпшілігі Израильдің араб азаматтарымен жұмыс істеу үшін жалданыпты, олар халықтың 20%-ын құрайды. Израиль соттарының әкімшілігі мен Израиль адвокаттар қауымдастығы тапсырысымен жүргізілген алдын ала есепте 2011 жылы Израиль арабтарының Израиль яхудилеріне қарағанда айыпталғаннан кейін қылмыс жасады деп танылуы, бас бостандығынан айырылу жазасына кесілуі және ұзақ мерзімге сотталуы ықтимал екендігі анықталды. Бұл есеп "жағдайды жеңілдететін немесе ауырлататын жағдайлар, бұрынғы қылмыстық тарих және сотталғанның жынысы" ескерілмегенін көрсетті.

The Israeli Declaration of Independence stated that the State of Israel would ensure complete equality of social and political rights to all its inhabitants irrespective of religion, race or sex, and guaranteed freedom of religion, conscience, language, education and culture. While formally equal according to Israeli law, a number of official sources acknowledge that Arab citizens of Israel experience discrimination in many aspects of life. Israeli High Court Justice (Ret.) Theodor Or wrote in The Report by the State Commission of Inquiry into the Events of October 2000:
The Arab citizens of Israel live in a reality in which they experience discrimination as Arabs. This inequality has been documented in a large number of professional surveys and studies, has been confirmed in court judgments and government resolutions, and has also found expression in reports by the state comptroller and in other official documents. Although the Jewish majority's awareness of this discrimination is often quite low, it plays a central role in the sensibilities and attitudes of Arab citizens. This discrimination is widely accepted, both within the Arab sector and outside it, and by official assessments, as a chief cause of agitation. The Or Commission report also states that activities by Islamic organizations may be using religious pretenses to further political aims. The commission describes such actions as a factor in 'inflaming' the Muslim population in Israel against the authorities, and cites the al Sarafand mosque episode, with Muslims' attempts to restore the mosque and Jewish attempts to stop them, as an example of the 'shifting of dynamics' of the relationship between Muslims and the Israeli authorities. According to the 2004 U. S. State Department Country Reports on Human Rights Practices for Israel and the Occupied Territories, the Israeli government had done "little to reduce institutional, legal, and societal discrimination against the country's Arab citizens". The 2004 U. S. State Department Country Reports on Human Rights Practices notes that:
"According to a 2005 study at Hebrew University, three times more money was invested in education of Jewish children as in Arab children." Human Rights Watch has charged that cuts in veteran benefits and child allowances based on parents' military service discriminate against Arab children: "The cuts will also affect the children of Jewish ultra orthodox parents who do not serve in the military, but they are eligible for extra subsidies, including educational supplements, not available to Palestinian Arab children." According to the Guardian, in 2006 just 5% of civil servants were Arabs, many of them hired to deal with other Arabs, despite the fact that Arab citizens of Israel comprise 20% of the population. A preliminary report commissioned by Israel's Courts Administration and the Israel Bar Association found in 2011 that Israeli Arabs are more likely than Israeli Jews to be convicted of crimes after being charged, more likely to be given custodial sentences, and were given longer sentences. It did not account for "mitigating or aggravating circumstances, prior criminal record and the convict's gender".

Дискриминация туралы айыптауларға қарсылық көрсету

Топтар ресми саясат бойынша бөлінбесе де, Израильде өзінің күшті мәдени, діни, идеологиялық және/немесе этникалық сәйкестігін сақтайтын қоғамның әртүрлі секторлары бар. Израильдің сыртқы істер министрлігі, әлеуметтік жіктер мен экономикалық теңсіздіктерге қарамастан, саяси жүйелер мен соттар қатаң құқықтық және азаматтық теңдікті қамтамасыз етеді деп мәлімдейді. Израильдің сыртқы істер министрлігі елді былай сипаттайды: «Бұл балқыту қазандығы емес, көбінесе демократиялық мемлекет аясында бірге өмір сүретін әртүрлі халық топтарынан құралған мозаика». Израильдің араб азаматы және Израильдің сыртқы істер қызметіндегі бірінші жоғары лауазымды мұсылман Исмаил Халдидің айтуынша, Израиль қоғамы әлі де жетілмегендігімен, Израильдегі азшылықтар Таяу Шығыстағы басқа кез келген елге қарағанда жақсы жағдайда. Ол былай деп жазды:

Мен – көптеген еврей емес израильдіктермен бірге, мысалы друздар, бахаилер, бедуиндер, христиандар және мұсылмандармен бірге мақтан тұтатын израильдікпін, біз мәдени тұрғыдан алуан түрлі қоғамда және Таяу Шығыстағы жалғыз нағыз демократияда өмір сүреміз. Америка сияқты, Израиль қоғамы да әлі де жетілмеген, бірақ шыншыл болалық. Сіз қандай өлшемді таңдасаңыз да – білім беру мүмкіндігі, экономикалық даму, әйелдер мен геилердің құқықтары, сөз және жиналыс еркіндігі, заң шығарушылық өкілдік – Израильдің азшылықтары Таяу Шығыстағы кез келген басқа елге қарағанда жақсы жағдайда.

Аралас некеге қарсылық

Аралас некеге яһуди дінінің халахасы тыйым салады. Араб-яһуди аралас некелер жағдайында эмоциялар әсіресе күшейеді. 2007 жылы өткізілген сауалнама көрсеткендей, Израиль яһудилерінің жартысынан астамы аралас некелерді ұлттық сатқындыққа тең деп санайды. Иерусалимнің Писгат Зеев ауданындағы яһуди еркектер тобы яһуди әйелдерінің араб еркектермен танысуына кедергі келтіру үшін ауданда күзеттеуге кірісті. Петах-Тиква муниципалитеті араб жігіттерімен жүрген яһуди қыздары туралы ақпарат беру үшін достары мен туыстарына арналған телефондық желі және кеңес беру үшін психологтарды ұсыну туралы бастама жариялады. Кирият-Гат қаласы яһуди қыздарын жергілікті бедуиндермен танысудан сақтандыру мақсатында мектептерде науқан ұйымдастырды. 2015 жылғы сауалнамаға сәйкес, Израиль мұсылмандарының 82 пайызы, Израиль друздарының 87 пайызы және Израиль христиандарының 88 пайызы өз балаларының яһудиге үйленуіне қарсы екенін білдірді. Израиль яһудилерінің 97 пайызы өз балаларының мұсылманмен үйленуіне ыңғайсыздық сезінер еді, ал 89 пайызы өз балаларының христианмен үйленуіне ыңғайсыздық сезінер еді. 2018 жылы араб-израильдік журналист Люси Ахариш яһуди-израильдік актер Цачи Халевиге үйленді, бұл көпшілік арасында қызу пікірталас тудырды. Израильдің оңшыл саясаткерлері, мысалы Орен Хазан, Халевидің араб мұсылман әйеліне үйленуін "ассимиляция" деп сынады, ал Кнессет мүшелері, соның ішінде басқа да үкімет шенеуніктері, осы жұпты құттықтады және өз әріптестерін нәсілшіл деп айыптады.

Кнессет

Моссава орталығы – Израильдегі арабтардың мүддесін қорғайтын ұйым – Кнессетті арабтарға қатысты кемсітушілікке айыптайды, 2009 жылы Кнессетке ұсынылған кемсітушілік және нәсілшілдік сипаттағы заң жобаларының саны 75%-ға артқанын мәлімдейді. Есепке сәйкес, орталық "кемсітушілік және нәсілшілдік" деп бағалаған 11 заң жобасы 2007 жылы заң шығарушы органдар қарауына ұсынылса, 2008 жылы мұндай 12 заң жобасы бастама көтерген. Дегенмен, 2009 жылы Моссава орталығы кемсітушілік деп таныған 21 заң жобасы Кнессетте талқыланды. Есептерде "расистік" деп сипатталатын ұсыныстарға, мысалы, жауынгерлік бөлімдерде қызмет атқарған әскерилерге академиялық стипендия беру және "мемлекет принциптеріне қарсы" іс-әрекеттер жасайтын ұйымдардың мемлекеттік қаржыландыруын тоқтату туралы заң жобалары кіреді.

Жоғары білім

Хайфа университетінде араб студенттерінің үлесі шамамен 41% құрайды. Matriculation емтихандарын тапсырған араб студенттерінің шамамен жартысы психометриялық тестте нашар нәтиже көрсеткендіктен жоғары білім орнына түсе алмады, ал еврей абитуриенттерінің 20% осыған қарсы. Бейт-Берл колледжінің профессоры Халед Арар психометриялық тестті мәдени тұрғысынан бейтарап емес деп санайды: «Еврей және араб студенттері арасындағы психометриялық баллдардағы айырмашылық 1982 жылдан бері тұрақты – 800 балдық жүйе бойынша 100 балдан астам. Бұл факті күдік тудыруы керек еді». Дегенмен, 1986 жылғы зерттеу әртүрлі мәдени топтар арасында тесттің құрылымдық немесе болжамдық жарамдылығында айтарлықтай емес айырмашылықтарды көрсетті, ал нәтижелер мәдени бейтараптық тұжырымына қарағанда психометриялық тұжырымға көбірек сәйкес келді. Израильдің Орталық статистика бюросының 2020 жылғы санауына сәйкес, христиандардың 83,6%-ы, одан кейін друздардың (79,9%) және мұсылмандардың (60,3%) matriculation куәлігіне ие болуға құқылы болды. Израиль еврейлерінің 80,2%-ы да matriculation куәлігіне ие. Технион – Израиль технологиялық институтында араб-израильдік студенттердің үлесі екінші орында (22,2%) тұр. Израиль армиясының жоғары ранкті иеленген бақылау командирі, бедуин лейтенант-полковник Магди Мазариб AFP агенттігіне берген сұхбатында «Израильде бедуиндердің жағдайы, бізге көрсетілетін құрмет, біздің жетістіктеріміз және білім алу мүмкіндігі жағынан жақсырақ» деп мәлімдеді. 2003 жылғы есепте Израиль үкіметі бедуин азаматтарына тең қызмет көрсету туралы уәделерін орындамағандықтан, бедуиндердің әскерге қатысуға деген ықыласы соңғы жылдары күрт төмендегені айтылды. Алайда, 2009 жылы «Хаарец» газетінде жарияланған мақалада бедуин әскерінің элиталық бөлімдеріне еріктілер саны үш есеге артқаны хабарланды. IDF деректеріне сәйкес, 2002 және 2003 жылдары христиандар барлық жаңа сарбаздардың 0,1 пайызын құрады. 2004 жылы жаңа сарбаздардың саны екі есеге өсті. 2003 жылы христиандардың саны 2000 жылмен салыстырғанда 16 пайызға артты. IDF діни конфессия бойынша жаңа сарбаздардың нақты санын жарияламайды, бірақ қазіргі уақытта IDF-де бірнеше ондаған христиан қызмет етеді деп есептеледі. Израильдегі друздардың 85% әскерде қызмет етеді, олардың көпшілігі офицерлік шенге жетеді, ал кейбіреулері генерал-офицер шеніне дейін көтеріледі. Соңғы жылдары друздар қауымдастығының ішіндегі наразылық көбейіп, міндетті әскери қызметке қарсы шығып, одан бас тарту жағдайлары да болды. 2001 жылы өзін палестиналық друздардың өкілі ретінде таныстырған және Балад партиясының ұлттық кеңесінің төрағасы Саид Нафа «Друздардың әскери қызметке алынуын тоқтату және друздар қауымдастығының Израильдегі арабтардың және жалпы палестиналық ұлттың ажырамас бөлігі екенін» мақсатын көздеген «Азат друздар келісімін» құрды.

thumb|right|200px|The percentage of Arab students at the University of Haifa is around 41%. Nearly half of Arab students who passed their matriculation exams failed to win a place in higher education because they performed poorly in the Psychometric Entrance Test, compared to 20% of Jewish applicants. Khaled Arar, a professor at Beit Berl College, believes the psychometric test is culturally biased: "The gap in psychometric scores between Jewish and Arab students has remained steady – at more than 100 points out of a total of 800 – since 1982. That alone should have raised suspicions." However, a 1986 research found negligible differences in construct or predictive test validity across varying cultural groups and the findings appeared to be more consistent with the psychometric than with the cultural bias position. According to the Israeli Central Bureau of Statistics census in 2020, 83.6% of Christians were entitled to a matriculation certificate, followed by Druze (79.9%), and Muslims (60.3%). While 80.2% of the Israeli Jews were entitled to a matriculation certificate. followed by Druze (15.3%), The Technion Israel Institute of Technology has the second largest percentage (22.2%) of Arab Israeli students. Lieutenant Colonel Magdi Mazarib, a Bedouin, who is the Israeli army's highest ranking tracking commander, told the AFP that he believes that "the state of Bedouin in Israel is better, as far as the respect we get, our progress, education". A 2003 report stated that willingness among Bedouin to serve in the army had drastically dropped in recent years, as the Israeli government has failed to fulfill promises of equal service provision to Bedouin citizens. However, a 2009 article in Haaretz stated that volunteer recruitment for a crack elite Bedouin army unit rose threefold. IDF figures indicate that, in 2002 and 2003, Christians represented 0.1 percent of all recruits. In 2004, the number of recruits had doubled. Altogether, in 2003, the percentage of Christians serving had grown by 16 percent over the year 2000. The IDF does not publish figures on the exact number of recruits by religious denomination, and it is estimated that merely a few dozen Christians currently serve in the IDF. It is estimated that 85% of Druze men in Israel serve in the army, many of them becoming officers and some rising to general officer rank. In recent years, a growing minority from within the Druze community have denounced this mandatory enrollment, and refused to serve. In 2001, Said Nafa, who identifies as a Palestinian Druze and serves as the head of the Balad party's national council, founded the "Pact of Free Druze", an organization that aims "to stop the conscription of the Druze and claims the community is an inalienable part of the Arabs in Israel and the Palestinian nation at large".

Ұлттық қызмет

Израильдік араб жастары әскерлік міндеттенудің орнына ұлттық қызметке ерікті түрде қатысып, әскерден босатылған сарбаздарға берілетіндей үлес ала алады. Еріктілер көбінесе араб халқының ішінде жұмыс істейді, олар әлеуметтік және қоғамдық мәселелерге көмектеседі. 2010 жылғы мәлімет бойынша, 1473 араб ұлттық қызметке ерікті болып тіркелген. Ұлттық қызмет басқармасының мәліметтеріне сәйкес, араб көшбасшылары жастарға мемлекетке қызмет етуден бас тартуға кеңес беруде. Ұлттық қызметтегі бір шенеунік былай деді: "Араб басшылығы жылдар бойы араб жастарына әскерден босатылған сарбаздарға берілетіндей жәрдемақы беруді дұрыс талап етіп келді. Енді, осындай мүмкіндік туған кезде, осы басшылардың өзі мемлекеттің шақыруын қабылдамай, қызмет етуге және осы үлестерді алуға қарсы тұрып жатыр".

Террорлық шабуылдарға қатысы

Израильдік арабтар Израиль азаматтығына ие болғандықтан, олар бейбіт тұрғындарға шабуыл жасайтын ұйымдардың оперативтік қызметкерлері ретінде тартудың көбею нысанына айналды. Израильдің Бас қауіпсіздік қызметі (Шабак) мәліметінше, 2001 жылдан 2004 жылға дейін, Екінші Интифаданың қызған шағында, жүздеген израильдіктерді өлтірген террористік шабуылдарға қатысқан араб-израильдіктердің 102 жағдайы тіркелді. 2007 жылдың наурыз айында екі араб азаматы Израильге өзі өлтіретін бомбалаушыны контрабандалық жолмен өткізгені үшін кінәлі деп танылды. 2000 жылдан 2004 жылға дейін Шығыс Иерусалимнен 150-ге жуық араб мұндай шабуылдарға қатысқаны үшін тұтқындалды. Араб-израильдік террористік ұяшықтар құрылды, мысалы, Рейнедегі ұяшық, оның мүшелері 2004 жылдың ақпанында тұтқындалды. 1956 жылғы Кафр Касим трагедиясында өз ауылдарына қайтып келе жатқан 48 қарусыз араб азаматы Израиль шекара полициясы жасағының қолынан атылып өлтірілді; коменданттық сағат жарияланды, бірақ ауыл тұрғындары осы туралы хабардар етілмеді. Араб азаматтары да зорлық-зомбылық демонстрациялар мен тәртіпсіздіктердің салдарынан Израиль қауіпсіздік күштерімен қақтығысқа түсті, мысалы, 1976 жылғы 6 наурыздағы Жер күні демонстрацияларында 6 адам қаза тапты, ал 2000 жылғы қазан оқиғаларында 12 араб-израильдік және Газадан бір палестиналық қаза болды. 2005 жылы Израиль армиясынан қашқан (AWOL) сарбаз Еден Натан Зада Солтүстік Израильдегі Шефа Амр қаласында автобусқа оқ атып, төрт арабты өлтіріп, жиырма екі адамды жарақаттады. Ешбір ұйым осы террористік шабуылға жауапкершілікті мойындаған жоқ, ал қоныс аударушылар қозғалысының өкілі оны айыптады. Араб белсенділері полицияның араб қалаларын қарапайым қылмыскерлер мен кісі өлтірушілердің қолынан туған ішкі қақтығыстарға қалдырғанына наразылық білдіріп, "Араб өмірі маңызды" деген ұранмен Израиль полициясымен және ішкі қауіпсіздік қызметтерімен ынтымақтастық орнатуға шақырды.

Палестинаның басқа да өкілдерімен қарым-қатынастар

2021 жылғы Израиль-Палестина дағдарысы кезінде, Al Arabiya хабарлағандай, ФАТХ 2021 жылдың 18 мамырында Батыс жағалауда, оның ішінде Шығыс Иерусалимде жалпы ереуілге шақыруды қолдады және Израильдегі палестиналықтар қатысуға шақырылды. "Израиль халқының 20 пайызын құрайтын палестиналық азаматтар мен 1967 жылы Израиль басып алған аумақтардағылар" ерекше бірлік танытып, ереуіл өтті және "Газа қалаларында, оккупацияланған Батыс жағалауда, сондай-ақ Израильдің ішкі ауылдары мен қалаларында дүкендер жабылды".

Кино және театр

Израильдің араб азаматтары еврей және араб киносы мен театрына маңызды үлес қосты. Мұхаммед Бакри, Хиам Аббас және Джулиано Мер-Хамис израильдік фильмдерде және теледидарда ойнады. Мұхаммед Бакри, Элия Сулейман, Хани Абу Асад, Мишель Хлеифи және Мейсалун Хамуд сияқты режиссерлер Израильдің араб азаматтарын кино әлеміне таныстырды. "Авода Аравит" (2007), немесе ағылшын тілінде "Arab Labor" – Кашуа жазған және Израильдің 2-арнасында көрсетілген сатирикалық комедиялық сериал. Диалогтың көп бөлігі араб тілінде, ал субтитрлер еврей тілінде. Бұл сериал этникалық жіктердің екі жағындағы нәсілшілдік пен білімсіздікті ашып көрсетеді және "All in the Family" сериалымен салыстырылады. Сериал өте жағымды пікірлерге ие болды және 2013 жылғы Израиль кино және теледидар академиясының марапаттарында "Ең жақсы комедия", "Комедиядағы ең жақсы актер", "Комедиядағы ең жақсы актриса", "Ең жақсы режиссер" және "Ең жақсы сценарий" номинацияларында жеңіске жетті.