Кіріспе
Түрік лирасының бірлігі – Kuruş (/k//ə/'/r//uː//ʃ/ kəROOSH;), сондай-ақ гуруш, ерш, герш, груш, гроша және гроси – бұрынғы Осман империясының аумақтарында және оның маңындағы валюта атаулары. Атаудың әртүрлілігі оның түрлі тілдерде (араб, амхар, түрік және грек тілдерінде) қолданылуымен және латын әліпбиіне түрлі транскрипциялармен байланысты. Еуропа тілдерінде куруш пиастр деп белгілі болған. Kuruş атауының монеталар үшін валюталық бірлік ретінде қолданылуы б.з.д. 6 ғасырға дейін, әлемдегі алғашқы алтын монета – Крузейд пайда болған кезге дейін жетеді, ол Лидия патшасы Крез (Croesus) тарапынан құйылған. Кейіннен Крузейдті Ұлы Кир (Kūruš) – Ахеменид империясын құрған, патша Крезді жеңіп, б.з.д. 547 жылы Тимбра шайқасында Лидияны бағындырған патша жалғастырып, кең таратқан. Кир (Kūruš) Крузейдті өзінің алып империясының стандартты алтын монетасы етіп бекітті, сол арыстан мен бұқа бейнесін сақтап, бірақ патша Крез шығарған бастапқы нұсқаның (10,7 грамм) орнына салмағын азайтты (8,06 грамм), себебі осы монеталардың көптеген адамдарға жеткілікті мөлшерде қажеттілігі туындады. Қазіргі түрік тіліндегі монета атауы (курюш, kurûş); γρόσι, grosi; көпше түрі γρόσια, grosia) француз тілінен алынған «gros» («салмақты») сөзінен шыққан болуы мүмкін, ал ол латын тіліндегі «grossus» («қалың») сөзінен туындаған. Ол неміс тіліндегі «Groschen» және венгр тіліндегі «garas» сөздерімен туыс.
Kuruş (/k//ə/'/r//uː//ʃ/ kəROOSH; ), also gurush, ersh, gersh, grush, grosha, and grosi, are all names for currency denominations in and around the territories formerly part of the Ottoman Empire. The variation in the name stems from the different languages it is used in (Arabic, Amharic, Turkish and Greek) and the different transcriptions into the Latin alphabet. In European languages, the kuruş was known as the piastre.]] The use of the name Kuruş as a currency denomination for coinage goes back to the 6th century BC, dating to the time of the Croeseid, the world's first gold coin, originally minted by King Croesus of Lydia. The Croeseid was later continued to be minted and spread in a wide geographical area by Cyrus the Great ( Kūruš), the founder of the Achaemenid Empire, who defeated King Croesus and conquered Lydia with the Battle of Thymbra in 547 BC. Cyrus (Kūruš) made the Croeseid the standard gold coin of his vast empire, using the same lion and bull design, but with a reduced weight (8.06 grams, instead of the standard 10.7 grams of the original version issued by King Croesus) due to the need for larger amounts of these coins, for a much larger population. The modern Turkish usage of the word kuruş (, kurûş); γρόσι, grosi; plural γρόσια, grosia) for coinage is possibly derived from the French gros ("heavy"), which itself is derived from the Latin grossus ("thick"). It is cognate with the German Groschen and Hungarian garas.
Тарих
Османдық куруш 1688 жылы енгізілді. Бастапқыда ол үлкен күміс монета (османдықтар шығарған еуропалық талерлерге ұқсас) болды, шамамен француз экюсына немесе басқа деректерге қарағанда испан долларына тең болды. Оның құны 40 параға бағаланды. 1844 жылы, құнының төмендеуіне байланысты, 100 курушқа тең алтын лира енгізілді. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында ол 3 граммнан кем салмақты қоспа монетаға дейін азайтылды. Осман империясы ыдыраған кезде, бірнеше мемлекет курушты номинал ретінде сақтап қалды. Олардың ішінде Мысыр, Сауд Арабиясы, Сирия, Ливан және Түркияның өзі болды. Басқа елдер, соның ішінде Иордания және Судан, өз валюталарын құрғанда курушты номинал ретінде қабылдады. 19 ғасырдың басында 1 акче, 1, 5, 10 және 20 пара, 1, 2 және 2 1/2 куруш, сондай-ақ зэри махбуб және альтин аталатын алтын монеталар айналыста болды. Күміс монеталардың құны төмендеген кезде басқа номиналдар пайда болды: 30 пара, 1 1/2, 3, 5 және 6 куруш. Валюта реформасынан бұрын шығарылған соңғы монеталар 1, 10 және 20 парадан, ал күміс 1 1/2, 3 және 6 куруштан тұрды. 1844 жылы түрік алтын лирасы жаңа стандартты номинал ретінде енгізілді. Ол 100 күміс курушқа бөлінді және куруш 1970 жылға дейін айналыста болды. Куруш Түркияда 1970 жылдардың соңындағы созылмалы инфляция салдарынан бірте-бірте қолданыстан шықты. 2005 жылғы 1 қаңтардағы валюта реформасы оның жаңа лираның 1/100 бөлігі ретінде қайта енгізілуін қамтамасыз етті.