Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік лирасының қайта бағалануына шолу
Overview of the revaluation of the Turkish lira
Жаңа түрік лирасы (Yeni Türk Lirası) 2005 жылдың 1 қаңтарынан 2008 жылдың 31 желтоқсанына дейін Түркияның және Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасының де-факто тәуелсіз мемлекетінің валютасы болды. Бұл кезең валютадан алты нөлді жоюға арналған өтпелі кезең еді. Жаңа лира 100 жаңа курушқа (yeni kuruş) бөлінді. Символы YTL, ал ISO 4217 коды TRY болды.
The new Turkish lira (Yeni Türk Lirası) was the currency of Turkey and the de facto independent state of the Turkish Republic of Northern Cyprus between 1 January 2005 and 31 December 2008 which was a transition period for the removal of six zeroes from the currency. The new lira was subdivided into 100 new kuruş (yeni kuruş). The symbol was YTL and the ISO 4217 code was TRY.
Тарих
Түркияда 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін созылмалы инфляция болғандықтан, ескі лира күрт құнсызданды. Түркия дамыған елдерге қарағанда жоғары инфляция деңгейіне ие болды және гиперинфляциядан зардап шекті. 1960 жылдардың соңында бір АҚШ долларына орташа 9 лирадан, 2001 жылдың соңында бір АҚШ долларына шамамен 1 650 000 лираға дейін сауда жасалды. Бұл орташа есеппен жылына шамамен 38% инфляцияны білдірді. Премьер-министр Режеп Тайып Ердоған бұл мәселені "ұлттық ұят" деп атады. Түрік ескі лирасының қайта бағалануынан кейін, румын леуі (2005 жылдың шілдесінде қайта бағаланған) қысқа мерзімге әлемдегі ең арзан валюта бірлігіне айналды. 2003 жылдың желтоқсан айының соңында Түркияның Ұлы Ұлттық Мәжілісі валютадан алты нөлді жоюға және жаңа лираны құруға рұқсат беретін заңды қабылдады. Ол 2005 жылдың 1 қаңтарында енгізілді, бұрынғы лираны (2005 жылдың соңына дейін қолданыста болды) 1 жаңа лира = 1 000 000 ескі лира шарттылығымен алмастырды. Жаңа валютаның алғашқы ресми атауы "Жаңа түрік лирасы" болды, бірақ Орталық банк "жаңа" (yeni) сөзін "уақытша" шара ретінде қарастырды. Бір жаңалық агенттігі 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап "жаңа" сөзі алынып тасталатынын хабарлады. Сол дереккөз банкноттардың "жалған ақша жасауды болдырмау үшін әртүрлі пішін мен өлшемге ие болатынын" да мәлімдеді. Сонымен қатар, 200 лира номиналындағы жаңа ең жоғары банкнота шығару мәселесі де қарастырылды.
Because of the chronic inflation experienced in Turkey from the 1970s through to the 1990s, the old lira experienced severe depreciation. Turkey has had high inflation rates compared to developed countries and suffered hyperinflation. From an average of 9 lira per U. S. dollar in the late 1960s, the currency came to trade at approximately 1,650,000 lira per U. S. dollar in late 2001. This represented an average inflation of about 38% per year. Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan had called this problem a "national shame". With the revaluation of the Turkish old lira, the Romanian leu (also revalued in July 2005) briefly became the world's least valued currency unit. In late December 2003, the Grand National Assembly of Turkey passed a law that allowed for the removal of six zeroes from the currency, and the creation of the new lira. It was introduced on 1 January 2005, replacing the previous lira (which remained valid in circulation until the end of 2005) at a rate of 1 new lira = 1,000,000 old lira. Following its introduction, the official name of the currency was the "New Turkish Lira", but according to the Central Bank, the word "new" (yeni) was only a "temporary" measure. A news agency reported that "new" would be removed on January 1, 2009. The same source also indicated that the banknotes would have "different shapes and sizes to prevent forgery". The issuance of a new highest denomination, 200 lira, was contemplated at the same time.
Монеталар
Монеталар 2005 жылы 1, 5, 10, 25 және 50 жаңа (ени) куруш және 1 жаңа (ени) лира номиналында енгізілді. 1 жаңа (ени) куруш мыстан, ал 5, 10 және 25 жаңа куруш купро-никельден жасалған, 50 жаңа куруш және 1 жаңа лира екі металдан құралған. Барлық монеталарда Мустафа Кемал Ататүрктің суреті бейнеленген. Еуропалық Орталық банкты алаңдатқан жайт, 50 жаңа куруш пен 1 жаңа лира монеталарының мөлшері мен құрамы тиісінше 1 және 2 евро монеталарына өте ұқсас. (Түсініктеме ретінде, 1 жаңа лира монетасы мен 2 евро монетасының салыстырмалы суретін қараңыз.) Бұл Еуроаймақта шатасуға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, бұл еуроаймағындағы автоматтарды пайдаланатын (әсіресе әуежайларда) кәсіпкерлерге қиындықтар тудырды, себебі сол кездегі бірқатар автоматтар 1 жаңа лира монетасын 2 евро монетасы ретінде қабылдады. 2 евро шамамен төрт есе қымбат болғандықтан, зардап шеккен автоматтардың иелерінің қаражатымен жаңартылуы қажет болды.
Coins were introduced in 2005 in denominations of 1, 5, 10, 25 and 50 new (Yeni) kuruş and 1 new (Yeni) lira. The 1 new (Yeni) kuruş was minted in brass and the 5, 10 and 25 new kuruş in cupro nickel, whilst the 50 new kuruş and 1 new lira are bimetallic. All coins show portraits of Mustafa Kemal Atatürk. To the dismay of the European Central Bank, the sizes and compositions of the 50 new kuruş and 1 new lira coins clearly resemble those of the €1 and €2 coins respectively. (See comparison photo in of YTL 1 coin and €2 coin.) This could cause confusion in the eurozone. It also caused trouble to businesses using vending machines (particularly at airports) in the eurozone since a number of vending machines at the time accepted the 1 new lira coin as a €2 coin. Since €2 is worth roughly four times more, vending machines affected had to be upgraded at the expense of their owners.