Кіріспе

Гаити департаменті

Нор-Уэст (француз тілінде) немесе Нодве (гаити креол тілінде; екеуі де "Солтүстік-Батыс" дегенді білдіреді) – Гаитидің он департаментінің бірі және ең солтүстікте орналасқан департамент. Оның ауданы және 2015 жылғы халық санауы бойынша 728 807 халқы бар. Астанасы – Порт-де-Пайкс қаласы.

Бөлім

Артибонит мүйізімен бірге департаментті 2 департаментке – Норд-Уэст және Бас Норд-Уэстке (Мол Сент-Николас) бөлу туралы ұсыныс қарастырылып жатыр.

Тайно дәуірі

Гаитидің Ұлы Солтүстік аймағы Мариен казикаггосының басқаруында болды, ал Тайно басшысы Гуаканарьик Христофор Колумбты Гаитиге жасаған алғашқы сапарында қарсы алды. Колумб, тайно басшысының кемелерінің бірі суға батқаннан кейін оған қауіпсіз бейіт ұсынғанын айтты. Колумб бұл жерді «Жұмақты аңғар» немесе Вальпараисо деп сипаттап, аралға Ла-Исла-Эспаньола деген ат қойды. Атап айтқанда, осы департаменттегі Mole Saint Nicolas қаласы аралда христиандық айқышы алғаш рет орнатылған жер деп саналады. Тортуга аралы Тайно билігінің бір бөлігі болып, Кахини деп аталды.

Француз дәуірі

Испандықтар аралдың батыс бөлігіне деген қызығушылықтарын жоғалтқаннан кейін, оны француз, голланд және британдық қарақшылар мен буканьерлерге бос қалдырды, осылайша Тортуга Кариб теңізіндегі ең ірі қарақшылар орталықтарының біріне айналды. Француз басқаруы кезінде Норд-Уэст, Уэст департаментінің құрамына кірді және көптеген француз губернаторлары аралды Ле-Мольден басқарды.

Гаити революциясы

Ертеде НО департаменті Туссен Лувертур үшін стратегиялық маңызға ие болды. Туссен мен британдық офицер Мэтланд арасында жасалған алғашқы дипломатиялық және тәуелсіздік алдындағы келісімдердің біріне қол қойылды. Осылайша, Туссен бастаған халық Сен-Домьингтің британдық үкімшілік астындағы бөлігін бақылауға алды. Наполеон әскерін Туссенді тұтқынға алу және оларды француз құлдығына салу үшін жібергеннен кейін, Туссеннің бұйрығымен гаитилік офицер Морепас Порт-де-Пайс қаласын өртеп, Лес-Труа-Павильон бекінісіне қарай жол тартты. Кейін Морепас француздарға түсіп, Кап-Гаити шығанағында батырылды. Франсуа Ламорт Каппои және 9-шы жарты бригада Порт-де-Пайс қаласын, содан кейін 1803 жылдың 12 сәуірінде Тортуга аралын азат етті. Ле Моль Вертьер шайқасынан кейін 10 күннен соң, 9-шы жарты бригаданың полковнигі Винсент Пурселидің көмегімен ресми түрде гаитиліктердің бақылауына көшті.

Гаити кезеңі

Каппои Ламорт – Порт-де-Пайс қолбасшысы, Гаитидің Тәуелсіздік Декларациясына қол қойған. Франсуа Каппои, көрнекті және батыл гаитилік офицер, Генрих I-нің әскерімен тұтқындалып, Лимонадада қаза болды. Аймақ Корольдыққа қарсы ашық көтеріліс жасады. Оңтүстікте Ригауд пен Гранд'Анста Гоман көтерілісінен кейін одақтасқа мұқтаж болған Петион, Солтүстік-Батысты (НО) қолдау үшін әскер жіберді. Генрих I көтерілісті жаншып, көтерілісшілерге кешірім берді. Моле-Сен-Николас қаласы Солтүстік-Батыс аймағында орналасқан. Колумб 1492 жылы осы жерге қонды және аралды Испаниола деп атағаннан бері Моле-Сен-Николас британдықтар, испандықтар, француздықтар және американдықтар сияқты отарлаушылардың қызығушылығын тудырды, себебі ол Йелкенді жолға (Windward Passage) стратегиялық түрде жақын, Кубадан бірнеше шақырым қашықтықта жатыр. Моль-Сен-Николас оқиғасы – гаитиліктер мен американдықтар арасындағы дипломатиялық инцидент, себебі американдықтар Панама каналы салынғаннан кейін Йелкенді жолды бақылау үшін қауіпсіз порты керек болды. Гаитилік зиялы Антенор Фирмин осы мәселеде ерекше көзге түсті. XIX ғасырда ол Солтүстік және Батыс аймақтарынан құрылды.

География

Департамент солтүстігінде Куба, Багама және Флоридамен шектеседі, ал Атлантика мұхитымен Тортуга каналы арқылы тікелей байланысы бар. Батысында Виндвард жолы, оңтүстігінде Гонав шығанағы және Артибонит департаменті, ал шығысында Солтүстік департамент орналасқан. Департаменттің батыс ұшында Моль түбегі осы аттас қаланы қорғайды. Тортуга аралы (Ла Торту) мен Порт-де-Пайкке жақын жағалау аймағын есептемегенде, солтүстік-батыс бөлігі көбінесе құрғақ және шөлейтті. Шындығында, департамент Гаитидің екінші ең ірі спутниктік аралын, жағадан 10 шақырымдай қашықтықта әкімшілік бақылауында ұстап тұр. Шығыс жағалаудағы Лес Пальмистеде Колумбиядан бұрынғы дәуірге жататын, Ла Грот-о-Бассиндегі жергілікті тайно тайпасына тиесілі деп саналатын, әйел құдайдың тасқа қашалған бейнесі табылды. Су шаруашылығын тиімді басқара алмау салдарынан, Үш өзен (Trois Rivières) жаңбыр маусымында Порт-де-Пайк қаласын жиі су басады, ол өзеннің шығыс жағасында орналасқан. Өзеннің батыс жағалауында лагуна бар.

Ауыл шаруашылығы

Бұрын кофе мен бананды ірі көлемде экспорттаған Порт-де-Пайкс қазір Майамиден тауарлар мен өнімдерді импорттайды. Бомбардополис үстірті – өнеркәсіп, туризм, экологиялық қорық және ауыл шаруашылығы үшін тұрақты дамуға ие аймақ. Аймақтағы маңызды өндіріс салаларының бірі – тұз өндіру.

Туризм

Тортуга аралы, бір кезде Кариб теңізіндегі ең ірі қарақшылар базасы болған, қазір танымал туристік орынға айналды және қарақшылық тақырыбындағы фильмдерде жиі көрсетіледі. Саяхатшыларды құбыжық бақалшағына ұқсас тегіс пішінімен танымал Тортуганың ең жақсы жағажайы – аралдың батыс ұшындағы Пуант Салин. Жағалау бойында бірнеше қираған бекіністер орналасқан. Аспан ашық түндері Кубаның Гуантанамо провинциясын көруге болады. Бұл аймақ құрғақ, көлеңкесі аз, бірақ әдемі жағалауға ие. Порт-а-Л’Эку демалыс туризмінің қызығушылық тудыратын жері.

Қоршаған орта

Бұл Гаитидің ең құрғақ аймақтарының бірі болғанымен, N O гаитилік туристік және экологиялық ұсыныстарда ерекше көрініс ұсынады. Канал мен Тортуга аралы көбінесе жақсы сақталған, бірақ оларды күшейту қажет. Үш өзен (Trois Rivières) үлкен жазыққа ие болмаса да, Артибониттен кейінгі екінші ең ұзын өзен өнімді суайдымалар мен аңғарларды қамтамасыз етеді.

Көлік

Департамент ұзақ уақыт бойы Порт-о-Пренстен оқшауланып, "Қиыр Батыс" деген лақап атқа ие болды. RN5 қазір Гонайвті Gros Morne және Порт-де-Пайсқа жалғастырады. RN6 жолы Оуанаминтеден Кап-Гаитиге дейін Порт-де-Пайсқа дейін жалғастырылатын болады. Порт-де-Пайс – Гаитидің Атлантикалық жағалауындағы екінші ірі порт. Порт-де-Пайстың жеке әуежайы бар. Порт-де-Пайс қаласын бақылап тұрған тауларда жел энергиясын пайдалануға зор мүмкіндіктер бар.

Мәдениет

N O-да Гаитидің екі маңызды Vodoun немесе Vodoun Yard үйі бар, мысалы, Вилокан lakoun, бұл испан отарлау дәуірінің басынан бері Аитидегі алғашқы lakoun болуы мүмкін, сондай-ақ Анс-а-Фолердегі Grann Sent Àn lakoun.