Кіріспе
Гаити департаменті Суд (француз тілінде) немесе Сид (Гаити креол тілінде; екеуі де "Оңтүстік" деген мағынаны білдіреді) – Гаитидің он департаментінің бірі және Гаитидің оңтүстігінде орналасқан. Оның ауданы және халқы 774 976 адамды құрайды. Оның астанасы Ле-Кей.
Sud (French) or Sid (Haitian Creole; both meaning "South") is one of the ten departments of Haiti and located in southern Haiti. It has an area of and a population of 774,976. Its capital is Les Cayes.
Тайно дәуірі
Департамент Харагуа патшалығының бір бөлігі болды. Акин аймағы Якимо, тайно тайпасының қонысы ретінде танымал болды. Ваше аралы Анигуа деп аталды.
Испан дәуірі
Лес-Кейс аймағы бұрын испандықтардың Сальватьерра-де-ла-Сабана немесе Судан/Тенізден сақталған жер деген қонысы болған.
Француз дәуірі
Солтүстік Одаққа ұқсас, Оңтүстік департамент те пираттардың орталығы болды, онда Генри Морган сияқты танымал пираттар Грос-Кейден Ваше аралына дейінгі көптеген аралдарда өз олжаларын жасырып қалды.
Гаити революциясы
Оңтүстік, жалпы алғанда, Ригаудиннің билігінде болды, себебі Андре Ригауд оны бақылап тұрды, сосын Тоссен мен Лувертуриеннің қолына ауысты. Бұл қақтығыс Хаитидегі пышақ соғысы деп белгілі, ол тәуелсіздік алғанға дейін екі саяси және экономикалық топ – Nouveaux Libres және Anciens Libres арасындағы келіспеушіліктерді көрсетеді. 1793 жылы Ұлы Солтүстік Буа-Кайман конгресінен кейін көтеріліс жасағаннан соң, Оңтүстікте марондар тобы Платон қадасындағы Ле-Ке қамалындағы француз бекінісін басып алып, лагерь құрды. Бұл марондар ешқашан қолға түспеді және экспедициялық әскерлер шабуыл жасағанда Макайяға көтерілді. Ригаудин мен Лувертуриеннің одағы 1803 жылдың 5 шілдесінде Камп-Жеррард конгресінде бекітілді, онда Дессалин Туған жер армиясының басшысы аталды. Бойсрон Тоннер Дессалиннің штабына кірді, ал Николас Геффард Оңтүстік генерал болды.
Гаити кезеңі
1803 жылы 16 қазанда Николас Гефрард аға және Коко Эрн Брунет басқарған француз экспедициялық әскерлерінен Лес-Кейс қаласын азат етті. Оңтүстік аймағының командирі Николас Гефрард және Лес-Кейс қаласының командирі Коко Эрн Гаитидің тәуелсіздік декларациясына қол қойғандар. Императордың қазасынан кейін Гаити заң жүзінде екі мемлекетке – монархия мен республикаға – бөлінді. Андре Ригоның қайта оралуымен Оңтүстік Порт-о-Пренстен бөлініп, дербес мемлекет құрды. Мишель Домингпен бірге Оңтүстік тағы да бөлінуді жариялады. 1843 жылы Чарльз Ривьер Эрардпен бірлескен Праслин манифесті президент Жан-Пьер Бойерді құлатты.
Демография
Бұл департамент тұрғындарының көп бөлігі аралас нәсілді, араб тегінен және Үндістан субконтинентінен шыққан адамдардан құралған. Гаитидің оңтүстік аймақтарында көптеген еуропалықтар саяси жағдайдың шиеленісуі кезінде паналаған, ал соңғы жылдары отанына оралып, қара нәсілді гаитиліктермен бірге қоныстанды. Бүгінде елдің бұл аймағы Порт-о-Пренс есептелмегенде, ең көп ұлтты аймақтардың біріне айналды.