Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галло-италикалық тіл, Италияның Пьемонт аймағында таралған.
Gallo Italic language spoken in Piedmont, Italy
Пьемонт тілі (/lang/,/p//iː//d//m//ɒ//n/'/t//iː//z/ PEEDmonTEEZ; өзіндік атауы: piemontèis немесе lenga piemontèisa;) – негізінен Солтүстік-Батыс Италияның Пьемонт аймағында 2 000 000-ға жуық адам сөйлейтін тіл. Көптеген тіл білімі мамандары оны жеке тіл деп санаса да, Италияда оны көбінесе итальян тілінің диалектісі деп қате түсіндіреді. Тіл білімі тұрғысынан, ол Солтүстік Италияның галло-италикалық тілдер тобына жатады (ломбард, эмилия, лигурия және романьола тілдерімен бірге), бұл оны кеңірек батыс роман тілдері тобына қосады, соған француз, окситан және каталон тілдері де кіреді. Ол Пьемонттың негізгі аудандарында, Лигурияның солтүстік-батысында (Савона маңында) және Ломбардияда (Павия маңындағы Ломеллинаның батыс бөлігіндегі кейбір муниципалитеттерде) қолданылады. Пьемонт аймақтық үкіметі оны қолдайды, бірақ Италияның орталық үкіметі оны жеке тіл емес, диалект деп санайды. Италиялық диаспораның арқасында Пьемонт тілі Аргентинаның Пампас аймағына тарады, онда Пьемонттан келген көптеген көшіп қоныстанғандар қоныстанды. Пьемонт тілінде Венеция тілімен бірге Бразилияның кейбір штаттарында да сөйлейді.
Piedmontese (/lang/,/p//iː//d//m//ɒ//n/'/t//iː//z/ PEEDmonTEEZ; autonym: piemontèis or lenga piemontèisa; ) is a language spoken by some 2,000,000 people mostly in Piedmont, a region of Northwest Italy. Although considered by most linguists a separate language, in Italy it is often mistakenly regarded as an Italian dialect. It is linguistically included in the Gallo Italic languages group of Northern Italy (with Lombard, Emilian, Ligurian and Romagnolo), which would make it part of the wider western group of Romance languages, which also includes French, Occitan, and Catalan. It is spoken in the core of Piedmont, in northwestern Liguria (near Savona), and in Lombardy (some municipalities in the westernmost part of Lomellina near Pavia). It has some support from the Piedmont regional government but is considered a dialect rather than a separate language by the Italian central government. Due to the Italian diaspora Piedmontese has spread in the Argentinian Pampas, where many immigrants from Piedmont settled. The Piedmontese language is also spoken in some states of Brazil, along with the Venetian language.
Тарих
Пьемонт тіліндегі алғашқы құжаттар 12-шы ғасырда, subalpini уағыздары түрінде жазылды, сол кезде ол окситан тіліне өте жақын болған.
The first documents in the Piedmontese language were written in the 12th century, the sermones subalpini, when it was extremely close to Occitan.
Ағымдағы жағдай
2004 жылы аймақтық парламент пиемонт тілін Пиемонт аймақтық тілі деп мойындады, бірақ Италия үкіметі оны әлі мойындаған жоқ. Теория бойынша, қазір мектеп оқушыларына оқытылуы тиіс, бірақ бұл көбінесе шектеулі көлемде ғана іске асырылуда. Соңғы он жылда мектеп оқушыларына арналған оқулықтар мен материалдар, сондай-ақ жалпы оқырманға арналған журналдар жарық көрді. Білім беру жүйесінен тыс адамдар үшін де курстар жасалды. Осы жетістіктерге қарамастан, пиемонт тілінің қазіргі жағдайы қиын, өйткені соңғы 150 жылда тілді жазбаша қолдана білетін адамдардың саны туған тілінде сөйлейтіндердің шамамен 2%-ына дейін азайды, соңғы сауалнама көрсеткендей. Алайда, сол сауалнама пиемонт тілінде итальян тілімен қатар халықтың жартысынан астамы сөйлейтінін көрсетті. Бұл деректерді беделді көздер де растайды, олардың мәліметінше, 4,2 миллион тұрғынның арасында 2 миллион (Assimil, IRES Piemonte) немесе 3 миллион (Ethnologue) адам пиемонт тілінде сөйлейді. 2006 жылғы Турин қысқы Олимпиадасының ресми тілдерінің бірі ретінде мойындатуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды.
In 2004, Piedmontese was recognised as Piedmont's regional language by the regional parliament, although the Italian government has not yet recognised it as such. In theory, it is now supposed to be taught to children in school, but this is happening only to a limited extent. The last decade has seen the publication of learning materials for schoolchildren, as well as general public magazines. Courses for people already outside the education system have also been developed. In spite of these advances, the current state of Piedmontese is quite grave, as over the last 150 years the number of people with a written active knowledge of the language has shrunk to about 2% of native speakers, according to a recent survey. On the other hand, the same survey showed Piedmontese is still spoken by over half the population, alongside Italian. Authoritative sources confirm this result, putting the figure between 2 million (Assimil, IRES Piemonte and 3 million speakers (Ethnologue) out of a population of 4.2 million people. Efforts to make it one of the official languages of the Turin 2006 Winter Olympics were unsuccessful.
Фонологиялық процесс
Апокоп, яғни сөз соңындағы барлық әдеттегіше айтылмаған дауыстылардың түсірілуі, /a/ дауысынан басқа, ол әдетте [ɐ] дауысына орталықтандырылады. Сондай-ақ, сөздің соңғы буынынан кейінгі дауыстылар да түсіріледі: /me'luŋ/ > /mə'luŋ/ > /m'luŋ/. Осыған ұқсас құбылыс француз және басқа да галло-роман тілдерінде де кездеседі. Кейбір жағдайларда, [ə] немесе [ɐ] дауыстарын қосымша айту арқылы кейбір қосылыс дауыстарды айту жеңілдетіледі (мысалы, novod, "жүрек қанаты", [nʊˈvud] > [nvud] > [ɐnˈvud]). Бұл тіл, яһуди тілдері сияқты, мысалы, идиш сияқты сөздік қоры жағынан кеңірек болған емес, сондай-ақ ол ешқашан стандартталған жазу жүйесін қалыптастырмаған.
Apocope, i. e., dropping of all of the unstressed vowels at word end, except /a/, which is usually centralized to [ɐ]. and post tonic vowels: /me'luŋ/ > /mə'luŋ/ > /m'luŋ/, same happens in French, and other Gallo Romance languages. In some cases, prothesis of [ə] or [ɐ] is also present to make some consonant clusters easier to pronounce (ex. novod, "nephew" , [nʊˈvud] > [nvud] > [ɐnˈvud], The language never became as large in terms of words as larger Jewish languages like Yiddish, and it never developed a standardized writing system.