Кіріспе

Сардиния тілінің жазу стандарты. Logudorese сардиниясы (, ) – сардиния тілінің екі жазу стандартының бірі. Ол көбінесе, егер ең бастысы болмаса, роман тілдерінің арасындағы ең консервативті тілдердің бірі саналады. Орфографиясы солтүстік Сардинияның орталық аймақтарының тілдік ерекшеліктеріне негізделген, бұл ерекшеліктер екінші жазба стандарты – кампидания тіліне тән сардиниялық диалектілерде кездеспейді немесе олардан азырақ көрінеді. Оның ISO 639-3 коды – src.

Сипаттамалары

Латын тілі және одан бұрынғы тілдер логудорез тілінде палаталдануға ұшырамайды, бұл басқа роман тілдерінен күрт өзгеше. Логудорез тілін итальян, испан және француз тілдерімен салыстырыңыз. Сардинияның басқа түрлері сияқты, логудорездің көптеген субдиалекттері де , , және / дауыстарындағы интервокалды жарық дауыстардың жұмсаруына ұшырады (мысалы, лат. focum > fogu "от", ripam > riba "жаға", rotam > roda "дөңгелек"). Соңында, логудорез тілінде латынның лабиовелярлары және сөздің ортасында және басында (лат. lingua > limba "тіл", qualem > cale "не?") болып өзгереді. Логудор тілі Сардинияның оңтүстік бөлігіндегі кампидан сардиния тілінде сөйлейтін адамдарға түсінікті, бірақ аралдың солтүстігінде корсика-сардиния диалектілерінде сөйлейтін адамдарға түсініксіз. Сардиния тілі – итальян тілінен морфологиялық, синтаксистік және лексикалық ерекшеліктерімен жиі аталатын итальян диалектісі емес, дербес тілдік топ. Сондықтан итальян тілінде сөйлейтін адамдар логудор тілін немесе сардиния тілінің басқа диалектілерін түсінбейді.

Орналасуы мен таралуы

Логудоро аймағы (бұл термин «Лого де Торрес» патшалығының атынан пайда болған), Сардиния аралының солтүстік бөлігі болып табылады. Ол мәдениеті мен тілі жағынан Озиери (Отиери) және Нуоро (Нугоро) қалаларымен тығыз байланысты, сондай-ақ тарихы да ортақ, бірақ батыс аймағында ерекше ерекшеліктері бар, ондағы ең ірі қала – Итттири. Аймақтың ауданы шамамен 150 × 100 км және онда 500 000 – 700 000 адам тұрады.

Шығуы және ерекшеліктері

Сардиния тілінің шығу тегі Эдуардо Бласко Феррер және басқалар зерттеді. Тіл латын тілінен және латынға дейінгі, палеосардиниялық (нурагикалық) тілдік субстраттан туындаған, бірақ Арагон тәжінің және кейіннен Испания империясының аралдағы үстемдігіне байланысты каталан және испан тілдерінің ықпалына түсті. Логудор тілі – сардиния тілінің солтүстік макродиалектісі, ал оңтүстік макродиалектісі – Кампидан тілі, ол аралдың оңтүстік жартысында қолданылады. Екі диалектінің де анық ортақ шығу тегі мен тарихы бар, бірақ олар біршама әртүрлі даму жолынан өтті. Тіл көбінесе роман тіліне жатса да, кейбір сөздер латын тілінен шыққан емес және олардың этимологиясы белгісіз. Мұндай сөздердің бірі – "нура", ол "нураге" деп аталатын Римге дейінгі ең негізгі құрылыс түрінде кездеседі, сондықтан Римге дейінгі дәуір Нураги кезеңі деп аталады. Әртүрлі жер-атаулардың да тамырларын анықтау қиын. Логудор сардиния тілі, басқа роман тілдерімен салыстырғанда, жалпы латын тілінен өте баяу өзгерді, лингвист Марио Пей нуорес субдиалектісінде латын тілінен 8% айырмашылық бар екенін хабарлады, бұл оны басқа роман тілдерімен салыстырғанда ең консервативті етеді. Осы себепті, сондай-ақ 15 ғасырдан бері сақталған көптеген дәстүрлі әдебиеттердің болуына байланысты, Логудор тілі сардиния тілінің ең беделді түрі саналады.

Ішкі диалектілері

Логудор сардиния тілінің бірнеше субдиалекттері бар, олардың кейбіреулері жеке ауылдарға немесе аңғарларға ғана тән. Осындай айырмашылықтар байқалуы мүмкін болғанымен, диалекттер бір-бірін түсінеді, сондай-ақ көршілес Кампидано диалекттерімен де өзара түсіністік сақтайды.

Жазушылар

Сардиния поэзиясының, әндерінің және әдебиетінің үлкен бөлігі логудоре тілінде құрастырылған.