Кіріспе

Американдық сәулетші (1866–1924)

Генри Бэкон (28 қараша 1866 – 16 ақпан 1924) – американдық бель-эпо сәулетшісі, Вашингтон қаласында 1915-1922 жылдар аралығында салынған Линкольн мемориалының жобалау және құрылысын басқарған. Бұл оның 1924 жылы қайтыс болғанға дейінгі соңғы жобасы болды.

Ерте өмір және білім

Бекон Иллинойс штатының Уатсека қаласында туған. 1884 жылы Иллинойс университетінің Урбана қаласындағы кампусында қысқа ғана оқып, кейін архитектуралық карьерасын жобалаушы ретінде бастады.

Ерте мансап

Бакон бастапқыда Нью-Йорктегі МакКим, Мид және Уайт кеңсесінде жұмыс істеді, ол сол кездегі ең танымал сәулет фирмаларының бірі болатын. Оның сол кезеңдегі жұмыстары фирмамен байланысты грек қайта жандануы және сәндік стильдерінде жасалған. Олардың қатарында 1889 жылы Парижде өткен Әлемдік көрме, Бостондағы Бостон қоғамдық кітапханасы, Нью-Йорктегі «Нью-Йорк Геральд» ғимараты, Нью-Йорктегі Гарвард клубы, Колумбия университетінің Морнингсайд Хайтс кампусы және Пенсильвания вокзалы (әрқайсысы Нью-Йоркте) және 1893 жылы Чикагодағы Әлемдік Колумбия көрмесі бар. МакКим, Мид және Уайт-те жұмыс істеген кезінде Бакон 1889 жылы сәулет студенттеріне арналған Роч саяхат стипендиясын жеңіп алды. Бұл оған Еуропада екі жыл бойы оқуға және саяхаттауға мүмкіндік берді, ол Рим және грек сәулетінің егжей-тегжейін зерттеп, суреттер салды. Түркияда ол болашақ әйелі Лора Флоренс Калвертпен танысты, ол британ консулының қызы еді. Ол Мичиган штатының Детройт қаласынан келген тағы бір стипендиат Альберт Канмен бірге саяхаттады, ол да кейіннен жетекші өнеркәсіптік архитектор атанды. АҚШ-қа оралғаннан кейін Бакон өзінің ұстазы Чарльз МакКиммен бірнеше жыл жұмыс істеді, соның ішінде Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы Род-Айленд штатының ғимараты сияқты жобаларға қатысты. Ол 1889 жылы Париждегі Әлемдік көрмеде және 1893 жылы Чикагодағы Әлемдік Колумбия көрмесінде МакКимнің жеке өкілі болды, онда МакКим, Мид және Уайт бірнеше ғимараттарды жобалаған. 1897 жылы Бакон фирманың жас архитекторларының бірі Джеймс Брайтпен бірге Брайт және Бакон архитекторларының серіктестігін құрды. Брайт серіктестіктің қаржылық, әкімшілік және келісімшарттық мәселелерін басқарды, ал Бакон сәулеттік дизайн мен құрылысқа жауапты болды. Серіктестік бірден Джерси-Сити, Нью-Джерси қаласының қоғамдық кітапханасы және Вашингтондағы Америка университеті үшін Тарих залы конкурстарын жеңіп алды. Олар көптеген қоғамдық ғимараттар мен бірнеше жеке тұрғын үйлер салды, олардың ең танымалларының бірі – Нью-Джерси штатының Саммит қаласындағы Ла Фетра сарайы. 1897 жылы серіктестік үш жеке тұрғын үй салуға таңдалды: Ла Фетра сарайы; Колумбия, Солтүстік Каролинадағы үш қабатты грузин стиліндегі Лаурел Хилл сарайы; және Уилмингтон, Солтүстік Каролинадағы Дональд МакРэй үйі. Ла Фетра сарайын Бакон жобалап, салған. Оның дизайны 1901 жылдың қыркүйек айында шыққан «Архитектура» журналында жарияланды, ол сол кездегі ең беделді сәулеттік кәсіби басылым еді. Ла Фетра сарайы Баконның сәндік стильдегі грек және рим сәулетіне деген әуесшілігін толық көрсетеді. Оның қарапайым және әсем сызықтары, өлшемдер мен пропорциялардағы шеберлігі мәртебелі әсемдік, тыныш татулық және құдайлық қорғаныс сезімін білдіретіні айтылды.

Линкольн ескерткіші

1897 жылы Абрахам Линкольннің қазасынан кейін, Беконға президент Абрахам Линкольннің құрметіне Вашингтон қаласында ескерткіш салу үшін қоғамдық және жеке қаражат жинауға ұйымдасқан топ та келіп, ұсыныс жасады. Бекон сол жылы Линкольн ескерткішінің тұжырымдамалық, көркемдік және архитектуралық дизайнын жасауға кірісті. Жобаны салуға қажетті қаржы бірнеше жылдан кейін ғана табысқанмен, ол бұл жұмысын жалғастырды. 1902 жылы Брайт пен Бекон серіктестігі тарады, себебі Брайт Беконның ескерткіш дизайнына арнаған уақыты мен ынтасына қатысты келіспеушілікке келді.

Белгілі ғимараттар мен ескерткіштер

Содан кейін Бекон өзінің атымен тәжірибе жинады, 1924 жылы қайтыс болғанға дейін үлкен жетістікке жетіп, көптеген қоғамдық ғимараттар мен ескерткіштер салды, олар кеңінен танымал болды. Оның кейінгі жұмыстарының ішінде 1908 жылы Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы Дэнфорт еске алу кітапханасы, Ван Несте паркіндегі Риджвуд, Нью-Джерсидегі 1924 жылғы Соғыс ескерткіші; Коннектикут штатының Наугатук қаласындағы пойыз станциясы; Коннектикут штатының Уотербери қаласындағы Уотербери ауруханасы; 1915 жылы Сан-Францискода өткен Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесіндегі Төрт маусым сарайы; Нью-Хейвендегі Йель университетіндегі Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші, Вашингтондағы Линкольн ескерткіші, Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласындағы Конфедерация ескерткіші және көптеген басқа да көрнекті қоғамдық ғимараттар мен ескерткіштер бар. 1913 жылы Бекон Ұлттық дизайн академиясына қосымша мүше болып сайланды, ал 1917 жылы толық мүше болды. Бекон ескерткіштер мен қоғамдық мүсіндерді жасауда өте белсенді болды. Ол 1915 жылғы Панама-Тынық мұхиты көрмесі үшін Төрт маусым сарайын және Йель университетіндегі Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткішін жобалады. Ол Кливлендтегі (Огайо штаты) сенатор Марк Ханна ескерткіші үшін мүсінші Август Сент-Годенспен, ал Линкольн ескерткішінің ойлы Линкольн мүсіні үшін Дэниел Честер Френчпен бірлесіп жұмыс істеді. Веслиан университетіндегі Беконның ғимараттарының бірі – Олин еске алу кітапханасы, Беконның көптеген құжаттары мен Линкольн ескерткішінің жобаларын сақтайды. Бекон жеке тұрғын үйлерді жобалауға сирек уақыт табатын. Оның авторлығына толық сенімді үш тұрғын үй жобасы белгілі. Біріншісі – 1897 жылдан 1900 жылға дейін Брайт және Бекон фирмасы жобалап салған Нью-Джерси штатының Саммит қаласындағы Ла-Фетра сарайы. Бекон грек және рим қайта өрлеуінің элементтерін және пропорцияларын тұрғын үйге шеберлікпен енгізді. Нәтижесіндегі әсемдік таң қалдырарлық шеберлікпен жасалған. Ла-Фетра сарайы Корольдік нан пісіру ұнтағы компаниясының өнеркәсіпшісі Гарольд А. Ла Фетраның тапсырысымен салынды, ол кейін RJR Nabisco компаниясымен бірікті. Екіншісі – оның жақын досы Дональд МакРэй үшін салынған Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласындағы Дональд МакРэй үйі. Беконның үшінші жеке резиденциясы – Честервуд үйі, ол досы, белгілі мүсінші Дэниел Честер Френч үшін Массачусетс штатының Стокбридж қаласындағы жазғы үйі және студиясы ретінде жобаланған. Оның сыртқы пішіні Ла-Фетра сарайына ұқсас. Бекон 1921 жылдан 1924 жылы қайтыс болғанға дейін АҚШ-тың Көркемсурет комиссиясының мүшесі болды. 1923 жылдың мамыр айында президент Уоррен Г. Хардинг Беконға Америка сәулетшілер институтының алтын медалін табыс етті, осылайша оны осы құрметтің алтыншы иегері етті.

Өлім және мұра

Бэкон Нью-Йорк қаласында рактан қайтыс болды және ол Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласындағы Оукдейл зиратында жерленген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Liberty» кемесі SS Генри Бэкон деп аталып, 1942 жылдың 11 қарашасында қолданысқа енгізілді. 1964 жылы мүсінші Джозеф Кизелевски Бэконның құрметіне «Медальдік өнер» компаниясы қоладан құйған Мемориалдық сәулет медалін жасады.