Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диакон киетін ұзын, кең жеңді көйлек – дальматика, католик, лютеран, англикан, методист және басқа да шіркеулерде діни киім ретінде қолданылады. Қолданылған жағдайда, бұл диаконның қасиетті мисса, қасиетті тағам немесе шүкіршілік қызметтері, сондай-ақ крещение немесе үйлену сияқты діни рәсімдерде киетін киімі. Сирек болса да, епископтар оны альбтың үстінен және хазубтың астынан кие алады, онда ол понтификалдық дальматика деп аталады. Дальматика, діни қызметкерлер мен епископтар киетін хазуб сияқты, сыртқы киім болып саналады және күннің діни түсімен үйлесуі керек. Дальматика көбінесе хазуб сияқты материалдардан және әшекейлерден жасалады, осылайша үйлесімді жұпты құрайды. Салттық салтанатты мисса киімдеріне хазуб, дальматика және туника кіреді.
Long, wide sleeved tunic worn by deacons
The dalmatic is a long, wide sleeved tunic, which serves as a liturgical vestment in the Catholic, Lutheran, Anglican, United Methodist, and some other churches. When used, it is the proper vestment of a deacon at Mass, Holy Communion or other services such as baptism or marriage held in the context of a Eucharistic service. Although infrequent, it may also be worn by bishops above the alb and below the chasuble, and is then referred to as pontifical dalmatic. Like the chasuble worn by priests and bishops, it is an outer vestment and is supposed to match the liturgical colour of the day. The dalmatic is often made of the same material and decoration as a chasuble, so as to form a matching pair. Traditional Solemn Mass vestment sets include matching chasuble, dalmatic, and tunicle.
Тарих
Рим империясында далматин – кең жеңді (Далмациядан) келген, ені кең жолақты (клави) туника болған, оның жолақтары кейде күрделі өрнектермен безендірілген. III ғасырдың соңында далматин жоғары топтағы әйелдердің әдеттегі киіміне айналды. Олар Рим Египетінің Антинополис қаласындағы қоршаулардағы бірнеше жерлеу портреттерінде бейнеленген. Әдеби деректер далматин императорлардың жеке тұлғаларға сыйлық ретінде бергенін көрсетеді. IV ғасырдың ортасында діни киімдер жеке дами бастаған кезде, далматин жоғарғы топтар үшін ұзын туниканың үстінен, ал төменгі топтағы ерлердің киімінің ең ұзын бөлігі ретінде киілетін әдеттегі киім болды. Далматин – Византиялық киімнің бір түрі, және Ресей империясының императоры Павел I оны тәж кигізу және діни рәсімдерде киілетін киім ретінде қабылдады. Православие иконаларында Иса Мәсіх Патша және Ұлы Бас діни қызметкер ретінде далматин киген күйінде бейнеленген.
In the Roman Empire, the dalmatic was an amply sleeved tunic (from Dalmatia) with wide stripes (clavi) that were sometimes worked with elaborate designs. Dalmatics had become typical attire for upper class women in the latter part of the 3rd century AD. They are pictured in a few funerary portraits on shrouds from Antinoopolis in Roman Egypt. Literary sources record dalmatics as imperial gifts to individuals. It was a normal item of clothing at the time when ecclesiastical clothes began to develop separately around the fourth century, worn over a longer tunic by the upper classes, and as the longest part of the dress of men of lower rank. The dalmatic was a garment of Byzantine dress, and was adopted by Emperor Paul I of the Russian Empire as a coronation and liturgical vestment. In Orthodox icons of Jesus Christ as King and Great High Priest he is shown in a dalmatic.
Рим шіркеуі
Далматика – кең жеңді киім, тізеге немесе одан да төменге жетеді. 18 ғасырғы діни киімдер үлгісінде, жеңнің астыңғы бөлігі кесіліп, далматика басқа арналған тесігі және иықтан төмен түсетін екі шаршы бөлігі бар, шапанға ұқсас болады. Қазіргі заманғы далматикалар көбінесе ұзын және жеңдері жабық, ал жеңнен төменгі жағы ашық болады. Киімнің ерекше безендірілуі – иықтан белдеуге дейін созылатын екі тік жолақтан тұрады. Римдік салт бойынша, бұл жолақтар тар болып келеді және кейде төменгі жағында екі тар қиылысқан жолақтармен біріктіріледі. Римнен тыс жерлерде тік жолақтар кең, ал қиылысқан бөлік киімнің жоғарғы жағында орналасады. Паптық жоғары миссада, епископ киіздің астында далматика киеді (әдетте жеңіл материалдан жасалған). Паптың салтанатты діни шараларында Папкаға екі кардинал-диакон көмектеседі, олар далматика киіп, митра симплекс (қарапайым ақ митра) тағады. Рим-католик шіркеуінде субдиакондар туника деп аталатын киім киеді, ол бастапқыда далматикадан ерекшеленген, бірақ 17 ғасырға қарай екеуі де бірдей болды. Дегенмен, туника көбінесе далматикадан аз безендірілген, басты айырмашылық диакон киіміне қарағанда көбінесе тек бір көлденең жолақтан тұрады. Сонымен қатар, диакондардан айырмашылығы, субдиакондар туниканың астына стола кимейді. Бүгінде Рим-католик шіркеуінде туника сирек кездеседі, себебі тек белгілі бір уәкілетті діни қоғамдарда (мысалы, Әулие Петр діни бауырластығы) ғана субдиакондар бар. Дәстүр бойынша, далматика Рим тәртібінде Ұлы ораза кезінде диакондар қолданбаған. Оның орнына, литургияның белгілі бір сәтіне байланысты, бүктелген киіз немесе «кең стола» киілген, ол оралған киізді бейнелейді. Бұл дәстүр далматиканың әлі де маңызды әлеуметтік киім саналған және осылайша Ұлы оразаның пістік мерзімінде киюге жарамсыз болған кездерге дейін жетеді.
The dalmatic is a robe with wide sleeves; it reaches to at least the knees or lower. In 18th century vestment fashion, it is customary to slit the under side of the sleeves so that the dalmatic becomes a mantle like a scapular with an opening for the head and two square pieces of the material falling from the shoulder over the upper arm. Modern dalmatics tend to be longer and have closed sleeves, with the sides being open below the sleeve. The distinctive ornamentation of the vestment consists of two vertical stripes running from the shoulder to the hem; according to Roman usage these stripes are narrow and sometimes united at the bottom by two narrow cross stripes. Outside of Rome the vertical stripes are quite broad and the cross piece is on the upper part of the garment. At a Pontifical High Mass, a dalmatic (usually made of lighter material) is worn by the bishop under the chasuble. At solemn papal liturgical occasions the Pope is assisted by two cardinal deacons each vested in a dalmatic and wearing a mitra simplex (simple white mitre). In the Roman Catholic Church the subdeacons wore a vestment called the tunicle, which was originally distinct from a dalmatic, but by the 17th century the two had become identical, though a tunicle was often less ornamented than a dalmatic, the main difference often being only one horizontal stripe versus the two becoming a deacon's vestment. Additionally, unlike deacons, subdeacons do not wear a stole under their tunicle. Today, the tunicle is rare in the Roman Catholic Church as only certain authorized clerical societies (such as the Priestly Fraternity of St. Peter) have subdeacons. Traditionally the dalmatic was not used in the Roman Rite by deacons during Lent. In its place, depending on the point in the liturgy, was worn either a folded chasuble or what was called a broad stole, which represented a rolled up chasuble. This tradition went back to a time at which the dalmatic was still considered an essential secular garment and thus not appropriate to be worn during the penitential season of Lent.
Шығыс дәстүрі
Византиялық обрядта әшекейлі әрі кең пішімді саккос, әдетте епископтар пресвитердің фелонионының орнына сыртқы киім ретінде киеді, және фелонион сияқты, ол батыс хазубқасы мен плащысына сәйкес келеді. Саккос Византиялық императорлық киімнен шыққан, сондықтан оның тегі батыс далматикасымен бірдей. Барлық Шығыс обрядтарында диакондар мен төменгі рух жандар киетін әшекейлі стихарион (батыс альбымен салыстырылатын) кейде далматик деп аталады.
In the Byzantine Rite the sakkos, which is elaborately decorated and amply cut, usually worn by the bishops as an outer vestment in place of a presbyter's phelonion and which, like the phelonion, corresponds to the western chasuble and cope, is derived from Byzantine imperial dress, and hence is identical in origin to the Western dalmatic. In all Eastern rites the sticharion (which is analogous to the Western alb), of the ornate sort worn by deacons and lower clergy, is sometimes referred to as a dalmatic.