Кіріспе

1967 жылы Батыс Германия полициясының студентті ұрып өлтіруі

Бенно Онесорг (15 қазан 1940 – 2 маусым 1967) – Батыс Германиядағы университеттің студенті, Батыс Берлиндегі демонстрация кезінде полицейдің қолынан қаза тапқан. Оның қазасы неміс студенттік солшыл қозғалысының дамуына түрткі болды.

Қарсылық

1967 жылғы 2 маусымда Онесорг Германия опера театрының жанында Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлавидің мемлекеттік сапарына қарсы өткен студенттік наразылыққа қатысты. Шах сол күні Германия опера театрында Моцарттың «Сылыс флейтасы» операсын тамашалауға келген болатын. Бұл Онесоргтың саяси демонстрацияға алғаш рет қатысқан уақыты еді.

Зорлық-зомбылық және атыс

Наразылық акциясы шахты жақтаушылардың, оның ішінде шахтың арнайы қызметтерінің агенттерінің қатысуымен зорлыққа ұшырады. Соңынан туған дау-дамабылдың салдарынан наразылар көшелерге тарап кетті. Онесоргтың қазасынан кейін бір апта өткен соң, оның табытымен бірге Батыс Берлиннен Шығыс Германиядағы бақылау-өткізу пункттері арқылы туған қаласы Ганноверге, Батыс Германияға жеткізіліп, жерленді.

Қайта тергеу

Қырық жылдан астам уақыт өткен соң, 2009 жылы, Курас оқиғалар кезінде Шығыс Германияның құпия полициясы – Стазидің бейресми ынтымақтасы және Германия Социалистік Бірлік партиясының көп жылдық мүшесі болғандығы белгілі болды, бұл партия басқаратын Шығыс Германияның коммунистік партиясы еді; алайда, Курас әрекетінің себебі әлі де түсініксіз. Бұл жаңа мәлімет Стази архивінен табылған құжаттарға негізделген. 2009 жылы Курас туралы аталған жаңа мәліметтер негізінде неміс прокуратурасы Онесоргты өлтіруге Шығыс Берлин билігінен бұйрық келген болуы мүмкін бе, оны анықтау үшін жаңа тергеу бастады; 2011 жылдың қараша айында бұл тергеу істі қайта ашуға жеткілікті дәлелдер жоқ деген шешіммен ресми түрде жабылды. Прокуратура атап көрсеткендей, уақыт өтуіне байланысты сот процесіне қатысқан көптеген адамдар қазірде қайтыс болған немесе сенімді куәлік беруге жарамсыз, ал іске қатысты құжаттар Шығыс Германияның сыртқы барлау қызметі 1989 жылы Берлин қабырғасы құлағаннан бастап 1990 жылы Германияның бірігуіне дейін жойылған болуы мүмкін.

Мұра

Онесоргтың қазасы солшылдарды біріктіретін орталыққа айналды және неміс студенттік солшыл қозғалысының өсуіне түрткі болды. Студент-белсенді Руди Дүшке Онесоргтың қазасынан кейін студенттік наразылық акцияларын жетекшілік етті. Онесоргті Ганноверде жерлегеннен кейін, университетте өткен «Университет және демократия: қарсылықтың шарттары мен ұйымдастырылуы» конференциясында сөз сөйлеген Дүшке философия профессоры Юрген Хабермаспен қозғалыстың болашағы туралы пікір келіспеушілікке ұшырады. Дүшке қажет болған жағдайда заңсыздық пен зорлық-зомбылықты да қамтитын радикалды әрекеттерді жақтады, бірақ оның алғашқы ұсынысы бейбіт отырыс ереуілі болды. Бұл қақтығыс Хабермасты, ол орташа көзқарасқа шақырған болатын, Дүшке идеологиясын «сол жақтан келген фашизм» деп сипаттауға итермеледі.

Онесоргтың қазасынан кейін 1960 жылдардың соңында өсіп, жартылай радикалданған студенттік қозғалыс, сол кезде жасөспірім және жиырма жастағы болашақ неміс саясаткерлеріне үлкен әсер етті. Австриялық мүсінші Альфред Хрдличка салған Берлиндегі Deutsche Oper маңындағы ескерткіш оның құрбандарын еске алуға арналған, онда Онесоргтың рөлін Мартин Глэйд ойнады.