Кіріспе

Әскери байланыс және бақылау ұшағы

Cessna O 1 Bird Dog – 1949 жылдың 14 желтоқсанында алғаш рет ұшқан және 1950 жылы Корея соғысында L 19 ретінде қызметке түскен байланыс және бақылау ұшағы. Ол АҚШ Қарулы Күштерінің көптеген тармақтарында қызмет етті, бірнеше түрлері 1970 жылдарға дейін пайдаланудан шығарылмады және Вьетнам соғысында да қолданылды. Теңіз күштерінде қызмет еткен кезінде OE 1 және OE 2 деп те аталды, теңіз жаяу әскерлерімен бірге ұшты, ал 1960 жылдары O 1 деп қайта аталды. Қазірде ол азаматтық ұшақ ретінде қолданылады, оның мысалдары авиация музейлерінде сақтаулы. 1947 жылы Әуе күштерінен бөлінгеннен кейін АҚШ Армиясы үшін және оның тапсырысымен жасалған алғашқы толық металлдан жасалған, тұрақты қанатты ұшақ болды. Bird Dog АҚШ әскери қызметінде, сондай-ақ басқа елдерде ұзақ қызмет етті, одан 3400-ден астам дана шығарылды. 1970 жылдары ол турбовинтті SIAI Marchetti SM.1019 үлгісіне жетілдірілді. Эксперименттік нұсқасы – Cessna 308, 4 адамдық байланыс нұсқасының мүмкіндігін зерттеу мақсатында жасалған.

Жобалау және әзірлеу

АҚШ армиясы артиллериялық атыс нысаналарының орналасуы мен қашықтығы туралы ақпарат жинау үшін жау аумағының үстінен ұша алатын, сондай-ақ байланыс міндеттерін орындайтын, әрі мүмкіндігінше толығымен металдан жасалған ұшақ іздеді. Себебі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған матамен қапталған байланыс ұшақтарының (негізінен Stinson және Piper өнімдері) қызмет мерзімі қысқа болған. Екі орындық байланыс және бақылау монопланына қатысты талаптар белгіленгеннен кейін, Cessna Aircraft Company Cessna Model 305A ұсынды, ол Cessna 170-тің жетілдірілген түрі еді. Cessna 305A – бір қозғалтқышты, жеңіл, жоғары қанатты, құйрық тірегімен жабдықталған моноплан. Cessna 170-тен басты айырмашылығы – 305A-да екі орын ғана болды (Cessna өндірген ең ірі тандемдік орынды ұшақ), сонымен қатар жерді жақсы бақылау үшін бұрышты жақтағы терезелер қойылды. Басқа да өзгерістерге қайта жобаланған артқы фюзеляж кірді, ол тікелей артқа қарауға мүмкіндік берді (кейіннен 1964 жылдан кейін Cessna бір қозғалтқышты ұшақтарына көшірілген "Omni View" мүмкіндігі), ал кабинаның үстіндегі қанаттардың орталық бөлігінде мөлдір панельдер орнатылды (Cessna 140 және кейінірек Cessna 150 Aerobat моделіндегідей), бұл ұшқышқа тікелей жоғары қарауға мүмкіндік берді. Көліктің жүктелуіне қолайлы болу үшін есік кеңейтілді. 1950 жылдың сәуір айында армия келісімшартқа ие болу үшін конкурс өткізді, онда Cessna, Piper, Taylorcraft және Temco компаниялары бақ сынасты. АҚШ армиясы Cessna компаниясына L 19A Bird Dog деп аталған 418 ұшақ сатып алуға келісім берді. Cessna 305 прототипі (N41694 тіркеу нөмірімен) 1949 жылдың 14 желтоқсанында алғашқы ұшуын жасады және қазір Колорадо штатының Эри қаласындағы Spirit of Flight орталығында сақталады. 1950 жылдың желтоқсанында ұшақтар жеткізіле бастады және олар 1950 жылдан 1953 жылға дейін Корея соғысында қолданылды. 1953 жылы ұшқыштарды даярлауға арналған нұсқасы жасалды, кейінгі нұсқаларында тұрақты жылдамдықты пернелер болды, ал соңғы нұсқасы L 19E үлкен жалпы салмаққа ие болды. 1950 жыл шамасында АҚШ Әуе күштерінің (USAF) 60 L 19A ұшағына жасаған тапсырысы АҚШ Теңіз жаяу әскеріне (USMC) ауыстырылды, ол 1922 жылғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақтарды белгілеу жүйесі бойынша OE 1 деп аталды. 1951 жылдан 1953 жылға дейін жеткізілім алды және Кореяда қолданылды. Cessna қызметкерлері арасында ұшаққа атау беру жөнінде өткізілген сайыстың нәтижесінде L 19 ұшағына Bird Dog деген ат берілді. Жеңімпаз ұсынысты, өнеркәсіптік фотограф Джек А. Свейз жасаған, АҚШ армиясының комиссиясы таңдады. Атаудың таңдалу себебі – армияның жаңа ұшағының міндеті жауды табу және артиллерия (немесе шабуыл ұшақтары) келгенше оның үстінде айналып жүру болды. Ұшқыш төмен және майданға жақын ұшқанда, жарылған снарядтарды бақылап, радиоарнасы арқылы отты түзетуге мүмкіндік алды, дәл осылай аң аулауда қолданылатын есіткіш иттің (gun dog) жұмысына ұқсас.

Әскери қызмет

АҚШ Қорғаныс министрлігі 1950-1959 жылдар аралығында 3200 L-19 ұшағын тапсырыс берді. Ұшақтар артиллериялық бақылау, алдыңғы қатардағы байланыс, медициналық эвакуация және оқу сияқты түрлі қосымша мақсаттарда қолданылды. АҚШ қызметінде L-19, Piper L-4 Grasshopper және Stinson L-5 Sentinel ұшақтарын алмастырды. Екі O-1 Bird Dog ұшағы Австралия армиясының 161-ші барлаулық эскадрильясына берілді, ол Фуок Туй провинциясындағы Нуи Даттан жұмыс істеді. 1968 жылдың мамыр айында біреуі жерден атылып, 161-ші эскадрильяның командирі қаза тапты. Осы бөлімнің техникалық қызметкерлері Вьетнам айналасындағы полигондардан құралымдық бөліктерді алып, тағы бір Bird Dog ұшағын жасады. Ол сынақтан өтіп, кейін "ұшақ қосалқы бөлшектері" деп белгіленген жәшіктерге салып, Австралияға жасырын түрде әкелінді. Қазір бұл ұшақ Квинсленд штатындағы Окидегі Армиялық авиация орталығындағы Армиялық ұшу мұражайында сақталады. АҚШ Әскери-әуе күштері O-1 ұшағын O-2 және OV-10 ұшақтарына алмастырғаннан кейін, көптеген O-1 ұшақтары АҚШ-та артық деп сатылды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Ector Aircraft көптеген ұшақтарды бастапқы қозғалтқыштарымен Ector Mountaineer және Lycoming O-540 A4B5 қозғалтқыштарымен Ector Super Mountaineer ретінде қайта жаңартты. АҚШ қызметінде олар негізінен O-2 Skymaster және OV-10 Bronco ұшақтарымен алмастырылды, бірақ бірегей артықшылықтарының арқасында көптеген мақсаттарда қолданыла берді. Ұшқыштарды дайындау бағдарламасында желкендерді буксирлеу үшін де пайдаланылды. Бұл L-19 түрлері Атлант, Шығыс және Тынық мұхит аймақтарында қолданылады. Барлық аймақтарда, Тынық мұхит аймағынан басқа, шуды азайту үшін кішірек диаметрлі, төрт қанатты Hoffman композиттік винті және қағыс жүйесіне өзгеріс енгізілді. Отын беру жүйесі де бастапқы дизайнынан өзгертілді, отын таңдау клапаны ұшқышқа жақын орналастырылды. L-19/O-1 жеке ұшқыштар арасында танымал. АҚШ-та Франкониядағы Франкониялық желкендеу қауымдастығы 2012 жылдың шілдесіне дейін Schweizer SGS 1-26, Grob G103 Twin Astir және Pilatus B4 PC11 сияқты желкендерін буксирлеу үшін N4796G тіркеу нөмірі бар O-1 ұшағын пайдаланды. 2009 жылдың маусым айына қарай АҚШ Федералдық авиация басқармасында 330-дан астам ұшақ тіркелді. Басқалары жеке тұлғалар мен ұшқыштар ұйымдарымен АҚШ-тан тыс жерлерде иеленеді және пайдаланылады.