Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанның саяси қайраткері және әлеуметтік реформаторы (1866–1915)
Indian political leader and social reformer (1866–1915)
Гопал Кришна Гокхле ( [ˈɡoːpaːl ˈkrɪʂɳə ˈɡoːkʰleː] 9 мамыр 1866 – 19 ақпан 1915) – Үндістан тәуелсіздік қозғалысы кезеңіндегі үнді саяси қайраткері және әлеуметтік реформаторы, сондай-ақ үндістандық бостандық күрескері Махатма Гандидің саяси ұстазы. Гокхле Үндістан Ұлттық Конгресінің жетекшісі және «Үндістанның қызметшілері» қоғамын құрған адам. Ол қоғам арқылы, сондай-ақ Конгресс және басқа да заң шығарушы органдарда жұмыс істей отырып, Үндістанның өзін-өзі басқаруы және әлеуметтік реформалар үшін күш салды. Гокхле – қазіргі үкіметтік институттармен ынтымақтаса реформалар жасауды жақтаған Конгресс партиясының орталық фракциясының басшысы және Пуна қауымдастығының немесе Пуна Сарваджаник Сабхасының маңызды мүшесі болды.
Gopal Krishna Gokhale ( [ˈɡoːpaːl ˈkrɪʂɳə ˈɡoːkʰleː] 9 May 1866 – 19 February 1915) was an Indian political leader and a social reformer during the Indian independence movement and political mentor of Indian freedom fighter Mahatma Gandhi. Gokhale was a senior leader of the Indian National Congress and the founder of the Servants of India Society. Through the Society as well as the Congress and other legislative bodies he served in, Gokhale campaigned for Indian self rule and for social reforms. He was the leader of the moderate faction of the Congress party that advocated reforms by working with existing government institutions, and a major member of the Poona Association or the Poona Sarvajanik Sabha.
Ерте өмірбаяны
Гокхале 1866 жылғы 9 мамырда Британдық Радж кезеңінде, қазіргі Махараштра штатындағы (бұрынғы Бомбей президенттігінің бір бөлігі) Ратнагири ауданының Гугагар талукасындағы Котлук ауылында Читпаван брахман отбасында дүниеге келді. Отбасының жағдайы шамалы қиын болғанына қарамастан, Гокхале ағылшын тілінде білім алуы үшін барлық жағдай жасалды, бұл оған Британдық Раджда кеңсе қызметкері немесе кіші лауазымды шенеунік болып жұмысқа орналасуға мүмкіндік беретін еді. Ол Колхапурдағы Раджарам колледжінде оқыды. Университет білімін алған алғашқы буын өкілдерінің бірі ретінде, сол заманғы көрнекті үнді философы Чакраппанның жетекшілігімен Гокхале 1884 жылы Эльфинстон колледжін бітірді. Әділетті судья Махадев Говинд Ранаденің қоғамдық қызметі оның өміріне зор ықпал етті. Ол Махадев Говинд Ранаденің «Рухани ұлы», яғни Манас Путрасы деп есептелді. Гокхаленің алған білімі оның болашақ мансабына үлкен әсер етті. Ағылшын тілін үйренумен қатар, ол батыс саяси ой-пікірлерімен танысып, Джон Стюарт Милл және Эдмунд Берк сияқты теоретиктерге жоғары баға берді. Гокхале мен Тилак ХХ ғасырдың басындағы ең белгілі саяси лидерлердің қатарында болды. Дегенмен, олардың идеологиялары мүлдем әртүрлі болды. Гокхале жақсы ниетті, қарапайым мінезді адам ретінде танылды, ал Тилак – тәуелсіздікке қол жеткізу үшін күш қолданудан тайсалмайтын радикал болды. 1908 жылғы қаңтарда Тилак қозбылыс қызметі үшін тұтқындалып, алты жылға сотталды және Мандалайға жер аударылды. Бұл саяси аренаны модераттар үшін толығымен ашық қалдырды. Тилак тұтқындалған кезде Гокхале Англияда болды. Үндістанның мемлекеттік хатшысы Лорд Морли Тилақтың тұтқындалуына қарсы болды. Алайда, вице-король Лорд Минто оның пікірін ескермей, Тилақтың әрекеттерін бүлікшіл деп бағалап, оны ұстау заң мен тәртіпті сақтау үшін қажет деп шешті. Екі лидер Пона Сарваджаник Сабханың бақылауы үшін де күресті, ал Гокхаленің 1896 жылы Деккан Сабхасын құруы Тилақтың басымдық танытуының нәтижесі болды. Гокхале Сураттағы жарылыстан кейін Конгрестің болашағына қатты алаңдады. Ол қарсыластар топтарын біріктіру қажет деп ойлады және осы мақсатта Энни Бесанттың кеңесін сұрады. Гокхале 1915 жылғы 19 ақпанда дүние салды. Өлім төсегінде ол досы Сетурға Конгрестің бірігуін көру тілегін білдіргені айтылады. Гокхале – ғалым, әлеуметтік реформатор және мемлекет қайраткері, мүмкін, ең ұлы үнді либералы.
Gokhale was born in a Chitpavan Brahmin family on 9 May 1866 of the British Raj in Kotluk village of Guhagar taluka in Ratnagiri district, in present day Maharashtra (then part of the Bombay Presidency). Despite being relatively poor, his family members ensured that Gokhale received an English education, which would place Gokhale in a position to obtain employment as a clerk or minor official in the British Raj. He studied in Rajaram College in Kolhapur. Being one of the first generations of Indians to receive a university education, under the guidance of Chakrappan a great indian philosopher of that times, Gokhale graduated from Elphinstone College in 1884. He had a great influence of the social works of Justice Mahadev Govind Ranade on his life. He was named as the ‛Protege Son’ i. e. Manas Putra of Justice Mahadev Govind Ranade. Gokhale's education tremendously influenced the course of his future career – in addition to learning English, he was exposed to Western political thought and became a great admirer of theorists such as John Stuart Mill and s Edmund Burke. Both Gokhale and Tilak were the front ranking political leaders in the early 20th century. However, they differed a lot in their ideologies. Gokhale was viewed as a well meaning man of moderate disposition, while Tilak was a radical who would not resist using force for the attainment of freedom. In January 1908, Tilak was arrested on charge of sedition and sentenced to six years imprisonment and dispatched to Mandalay. This left the whole political field open for the moderates. When Tilak was arrested, Gokhale was in England. Lord Morley, the Secretary of State for India, was opposed to Tilak's arrest. However, the Viceroy Lord Minto did not listen to him and considered Tilak's activities as seditious and his arrest necessary for the maintenance of law and order. The two leaders also vied for the control of the Poona Sarvajanik Sabha and the founding of the Deccan Sabha by Gokhale in 1896 was the consequence of Tilak coming out ahead. Gokhale was deeply concerned with the future of Congress after the split in Surat. He thought it necessary to unite the rival groups, and in this connection he sought the advice of Annie Besant. Gokhale died on 19 February 1915. On his deathbed, he reportedly expressed to his friend Sethur a wish to see the Congress united. Gokhale was a scholar, social reformer, and a statesman, arguably the greatest Indian liberal.
Үндістан қоғамының қызметшісі
1905 жылы Гокхале Үндістан Ұлттық Конгресінің президенті болып сайланғанда және саяси билігінің шарына жеткенде, ол жүрегіне ең жақын болған мақсаттарының бірін – Үндістан білімін кеңейтуді ілгерілету үшін Үндістанның қызметшілері қоғамын құрды. Гокхале үшін Үндістанда нағыз саяси өзгерістер тек қана елдеріне және бір-біріне азаматтық және патриоттық міндеттері туралы білім алған жаңа буынның қалыптасуымен ғана мүмкін болар еді. Қазіргі білім беру мекемелері мен Үндістан мемлекеттік қызметі үндістерге осы саяси білімді алуға жеткілікті мүмкіндік бермейді деп санай отырып, Гокхале Үндістанның қызметшілері қоғамы осы қажеттілікті толықтырады деп үміттенді. Қоғамның жарғысының кіріспесінде Гокхале: «Үндістанның қызметшілері қоғамы өз өмірін діни рухта ел игілігіне арнауға дайын адамдарды тәрбиелейді және барлық конституциялық жолдармен үнді халқының ұлттық мүдделерін ілгерілетуге тырысады» деп жазды. Қоғам Үндістан білімін кеңейтуді ынтамен қолға алып, жылдам кітапханаларды ұйымдастыру, мектептер ашу және фабрика жұмысшылары үшін түнгі сыныптар ұйымдастыру сияқты көптеген жобаларды жүзеге асырды. Гокхале қайтыс болғаннан кейін Қоғамның қуаты әлсірегенімен, қазірге дейін мүшелерінің саны аз болса да, әлі де бар.
In 1905, when Gokhale was elected president of the Indian National Congress and was at the height of his political power, he founded the Servants of India Society to specifically further one of the causes dearest to his heart: the expansion of Indian education. For Gokhale, true political change in India would only be possible when a new generation of Indians became educated as to their civil and patriotic duty to their country and to each other. Believing existing educational institutions and the Indian Civil Service did not do enough to provide Indians with opportunities to gain this political education, Gokhale hoped the Servants of India Society would fill this need. In his preamble to the SIS's constitution, Gokhale wrote that "The Servants of India Society will train men prepared to devote their lives to the cause of country in a religious spirit, and will seek to promote, by all constitutional means, the national interests of the Indian people." The Society took up the cause of promoting Indian education in earnest, and among its many projects organised mobile libraries, founded schools, and provided night classes for factory workers. Although the Society lost much of its vigour following Gokhale's death, it still exists to this day, though its membership is small.
Британдық императорлық үкіметпен араласу
Гокхале, қазір Үндістанның ұлтшыл қозғалысының көшбасшысы ретінде кеңінен танылса да, негізінен тәуелсіздікке емес, әлеуметтік реформаларға ден қойды; ол мұндай реформалардың ең жақсысы қолданыстағы британдық үкіметтік институттардың ішінде жұмыс істеу арқылы жүзеге асырылатынына сенді, бұл позиция оған Тилак сияқты беделді ұлтшылдардың наразылығын тудырды. Мұндай қарсылықтарға қарамастан, Гокхале саяси мансабының барлық кезеңінде өзінің реформалық мақсаттарын ілгерілету үшін британдықтармен тікелей жұмыс істеді. 1899 жылы Гокхале Бомбей заң шығару кеңесіне сайланды. Ол 20 желтоқсан 1901 жылы және 22 мамыр 1903 жылы Бомбей провинциясын өкілдік ететін мүсіз мүше ретінде Индияның генерал-губернаторының Императорлық кеңесіне сайланды. Теориялық білім және өкілдік институттардың тәжірибесі Гокхалені идеологиясы мен жақтаушылығы жағынан орташа, халық өкілдері үшін үлгі болатын көрнекті саяси көшбасшы етті. 1910 жылы Гокхале Наталдағы келісімшарт бойынша көші-қонды тоқтатуға сәттілікке жетті. Ол бұл мәселені талқылайтын Императорлық заң шығару кеңесіне ұсыныс енгізу арқылы оны іске асырды. 1910 жылы Гокхале 1912 жылы келісімшарт бойынша еңбекке толық тыйым салу туралы ұсыныс енгізді. Бұл ұсыныс қабылданбаса да, Гокхаленің уағыздауы мен әрекеттері 1920 жылы келісімшарт бойынша еңбектің тоқтауына елеулі әсер етті. Оппозициялық қызметімен қатар, Гокхале Үндістандағы британдық жақтастардың назарын өзіне аударды. 1904 жылы миссионер және белсенді Чарльз Эндрюс Британдық Үндістанда кездескен нәсілшілдікке қатты таң қалды. Сондықтан Эндрюс Гокхалемен достық қарым-қатынас орнатуға тырысты, өйткені ол әлеуметтік реформатор және ұлтшыл еді. Гокхалемен байланысы арқылы Эндрюс Британ империясы бойынша үнді келісімшартты жұмысшыларының зұлымдыққа және пайдалануға ұшырағанын білді. 1914 жылы Гокхале Эндрюсті осы мәселелерді өз көзімен көру үшін Оңтүстік Африкаға баруға көндірді. Африкадағы осы уақытта Эндрюс Гандимен достық қарым-қатынас орнатты.
Gokhale, though now widely viewed as a leader of the Indian nationalist movement, was not primarily concerned with independence but rather with social reforms; he believed such reforms would be best achieved by working within existing British government institutions, a position which earned him the enmity of more aggressive nationalists such as Tilak. Undeterred by such opposition, Gokhale would work directly with the British throughout his political career to further his reform goals. In 1899, Gokhale was elected to the Bombay Legislative Council. He was elected to the Imperial Council of the Governor General of India on 20 December 1901, and again on 22 May 1903 as non officiating member representing Bombay Province. The empirical knowledge coupled with the experience of the representative institutions made Gokhale an outstanding political leader, moderate in ideology and advocacy, a model for the people's representatives. In 1910, Gokhale successfully brought an end to indentured migration in Natal. He did this by presenting a resolution in the Imperial Legislative Council discussing the issue. In 1910 Gokhale moved a Resolution for the Prohibition of Indentured Labour altogether in 1912. Although this resolution did not succeed Gokhale's preaching and actions had a significant influence on the eventual end to indentured labour in 1920. In addition to his oppositionist activism, Gokhale had also drwan the attention of British sympathisers within India. In 1904, missionary and activist Charles Andrews was shocked by the racism he found in British India. Therefore, Andrews sought a friendship with Gokhale, as he was a social reformer and nationalist. Through his connection to Gokhale, Andrews became aware of the maltreatment and exploitation suffered by Indian indentured labours across the British Empire. In 1914, Gokhale convinced Andrews to travel to South Africa to witness these issues first hand. It was during this time in Africa when Andrews built friendship with Gandhi.
Гандидің ұстазы
Гокхале Махатма Гандидің өсіп-жетілу кезеңінде оның ұстазы болды.
Gokhale was famously a mentor to Mahatma Gandhi in the latter's formative years.
Отбасы
Гокхале екі рет үйленді. Оның алғашқы некесі 1880 жылы, жас шағында Савитрибайға қиылды, ол емделе алмайтын аурудан зардап шекті. Савитрибай тірі кезінде 1887 жылы Ришибамаға екінші рет үйленді. Екінші әйелі 1899 жылы екі қыз туғаннан кейін қайтыс болды. Гокхале қайтадан үйленбеді, ал оның балаларына туыстары қарауылдық жасады. Оның үлкен қызы Каши (Анадибай) судья С. Б. Дхавле ICS-ке тұрмысқа шықты. Олардың үш баласы болды: Гопал Шанкар Дхавле, Балвант Шанкар Дхавле және Мина Раджваде. Осы үш баланың екеуінің өз кезегінде балалары болды. Балвант Шанкар Дхавле мен Налини Дхавле (туған аты Сате) үш балаға ие: Шридхар Балвант Дхавле FCA, Видьядхар Балвант Дхавле IFS және Дзйотсна Балвант Дхавле. Видьядхар Балвант Дхавле мен Аабха Дикшиттың екі ұлы бар – Абишек Видьядхар Дхавле және Жайдев Видьядхар Дхавле, олар Гопал Кришна Гокхаленің соңғы тікелей ұрпақтары болып табылады. Ата-бабалар үйін Гопал Кришна Гокхале Пунадағы отбасы үшін салған, және ол бүгінгі күнге дейін Гокхале-Дхавле ұрпақтарының тұрағы болып табылады. Сонымен қатар, Г. К. Гокхаленің туған ауылы Таманмала, Ратнагиридегі шалғай ауылда, оның әкесінің үйі әлі күнге дейін сақталған. Ол Ратнагиридің Чиплун қаласынан 25 км қашықтықта орналасқан. Гокхаленің басқа туыстары да әлі сол жерде тұрады.
Gokhale married twice. His first marriage took place in 1880 when he was in his teens to Savitribai, who suffered from an incurable ailment. He married a second time in 1887 to Rishibama while Savitribai was still alive. His second wife died after giving birth to two daughters in 1899. Gokhale did not marry again and his children were looked after by his relatives. His eldest daughter, Kashi (Anandibai), married Justice S. B. Dhavle ICS. She had three children – Gopal Shankar Dhavle, Balwant Shankar Dhavle and Meena Rajwade. Out of these three children, two of them had children. Balwant Shankar Dhavle and Nalini Dhavle (née Sathe) have three children: Shridhar Balwant Dhavle FCA, Vidyadhar Balwant Dhavle IFS and Jyotsna Balwant Dhavle. Vidyadhar Balwant Dhavle and Aabha Dixit have two sons Abhishek Vidyadhar Dhavle and Jaidev Vidyadhar Dhavle, who are the most recent direct descendants of Gopal Krishna Gokhale. The ancestral house was constructed by Gopal Krishna Gokhale for his family in Pune, and it continues to be the residence of the Gokhale Dhavle descendants to this day. Also, the native village of G. K Gokhale, Tamhanmala, a remote village in Ratnagiri, has his paternal house even today. It is located 25 km away from Chiplun, Ratnagiri. Other paternal relatives of Gokhale still reside at the same.