Кіріспе
Уайт аралының оңтүстігінде соқтығысу салдарынан батып кеткен жолаушылар кемесі SS Mendi – 1905 жылы салынған британдық жолаушылар кемесі. Александр Стивен мен Глазго қаласындағы (Шотландия) Линтхаус ұлдары оны 18 маусымда Британдық және Африкалық Бу Навигациялық Компаниясы үшін құрылысын аяқтады, ал компания Ливерпуль – Батыс Африка бағытындағы саудасын басқару үшін «Эльдер Демпстер & Co» тобына тапсырды. «Менди» кемесі батып, 646 адам қаза тапты, олардың көп бөлігі Оңтүстік Африканың қара нәсілді әскерлері, сондай-ақ ақ нәсілді офицерлер мен сержанттары және кеме экипажы еді. Оңтүстік Африкадағы Нгкура портындағы жаңа порт әкімшілік ғимараты SS «Менди» құрметіне аталды.
SS Mendi was a British passenger steamship that was built in 1905 and, as a troopship, sank after collision with great loss of life in 1917. Alexander Stephen and Sons of Linthouse in Glasgow, Scotland launched her on 18 June 1905 for the British and African Steam Navigation Company, which appointed group company Elder Dempster & Co to manage her on their Liverpool West Africa trades. Mendi sank, killing 646 people, mostly black South African troops, as well as white Southern African officers and NCOs, and crew. The new port admin building at the Port of Ngqura, South Africa, has been named eMendi in commemoration of the SS Mendi.
Соңғы сапар
Менди 823 саяхатшысы бар Оңтүстік Африканың Жергілікті Еңбек Корпусының 5-ші батальонымен Кейптаундан Францияға қызмет етуге аттанды. Ол Нигериядағы Лагосқа тоқтады, онда кемесінің кормасына теңіздік қару орнатылды. Содан кейін Плимутқа келді, одан кейін Солтүстік Францияның Ле-Хавр портына қарай Англия арнасымен жол тартты, сүйемелдеуші кемелермен бірге. "Менди" экипажы сол кездегі көптеген британдық сауда кемелеріне тән құрамынан тұрды. Офицерлер, стюардтар, аспаздар, сигнал берушілер және қаруланушылар британдықтар болды; отты жағушылар мен басқа да экипаж Батыс Африкадан, олардың көпшілігі Сьерра-Леонеден келген. Оның бортындағы Оңтүстік Африканың Жергілікті Еңбек Корпусының сарбаздары әртүрлі әлеуметтік топтардан және Оңтүстік Африка провинциялары мен көршілес аумақтарда таралған түрлі халықтардан шыққан. (287 адам Трансваальден, 139 адам Шығыс Кейптен, 87 адам Натальден, 27 адам Солтүстік Кейптен, 26 адам Оранж-Фри-Стейттен, 26 адам Басутоландтан, сегіз адам Бетчуаналандтан (Ботсвана), бес адам Батыс Кейптен, бір адам Родезиядан және бір адам Оңтүстік-Батыс Африкадан). Көпшілігі осы сапарға дейін теңізді көрмеген, ал өте аздары жүзе білген. Офицерлер мен кіші офицерлер оңтүстік африкалық ақ адамдар болды.
Mendis complement was a mixture characteristic of many UK merchant ships at the time. Officers, stewards, cooks, signallers and gunners were British; firemen and other crew were West Africans, most of them from Sierra Leone. The South African Native Labour Corps men aboard her came from a range of social backgrounds, and from a number of different peoples spread over the South African provinces and neighbouring territories. (287 were from Transvaal, 139 from the Eastern Cape, 87 from Natal, 27 from Northern Cape, 26 from the Orange Free State, 26 from Basutoland, eight from Bechuanaland (Botswana), five from Western Cape, one from Rhodesia and one from South West Africa). Most had never seen the sea before this voyage, and very few could swim. The officers and NCOs were white Southern Africans.
Жоғалту
1917 жылы 21 ақпанда таңғы сағат 5-те Уайт аралындағы Сент-Кэтрин нүктесінің оңтүстігінде, қалың тұман ішінде Royal Mail Steam Packet Company жүк кемесі «Дарро» кездейсоқ түрде «Мендис» кемесінің оң жақ бортына соқтығысып, оның алдыңғы жүктік бөлімін бұзды. «Дарро» кемесі «Мендис» кемесінен шамамен үш есе үлкен болатын, Аргентинаға ет тиеу үшін балластпен келе жатқан. «Дарро» соқтығысудан аман қалды, бірақ «Мендис» суға батып, 616 оңтүстік африкалықтың қаза болуына себеп болды, олардың 607-сі қара нәсілді сарбаздар, тоғызы – ақ офицерлер мен сержанттар және 30 – экипаж мүшелері еді. Кейбір адамдар соқтығысу кезінде бірден қаза тапты, ал басқалары кеме ішінде қалды. Көптеген адамдар «Мендис» кемесі суға батып бара жатқанда палубада жиналды. Ауызша тарих бойынша, олар өлімді қадірмен қарсы алды. Бұрын Форт-Бьюфорт және Блинкуотердегі Конгрегациялық туа бітушілер шіркеуінде пастор болған Исаак Уильямс Ваухоп (сондай-ақ Исаак Ваухоп Дьоба деп танылған) үрейленген сарбаздарды тыныштандырып, қолдарын көтеріп, жоғары дауыспен былай деді:
«Тынышталыңдар, отандастарым. Қазір болып жатқан нәрсе – сендердің келу мақсатың. Сендер өлесіздер, бірақ осы үшін келдіңдер. Ағайындар, біз өлім жаттығуын жасап жатырмыз. Мен, қоса, сендерді ағайындар деп санаймын – суазилер, пондолар, басотолар. Ендеше, ағайындардай өлейік. Біз Африканың ұлдарымыз. Соңғы шақырығымызды айтайық, ағайындар, олар бізді найзамызды ауылда қалдырды, бірақ дауысымыз денемізбен бірге қалды». Зақымдалған «Дарро» көмек көрсетпеді, бірақ «Бриск» кемесі қайықтарын түсірді, олар аман қалғандарды құтқарып алды. Оқиғаға қатысты тергеу 1917 жылдың жазында Вестминстердегі Кэкстон-холлда ресми тыңдау өткезілді. Тыңдау 24 шілдеде басталды, келесі екі аптада бес күнге созылды және 8 тамызда аяқталды. Сот «Дарро» кемесінің капитаны Генри В. Стампты «қалың тұман кезінде қауіпті жылдамдықпен жүргені және кемесінен қажетті тұман сигналдарын бермегені үшін» кінәлі деп тапты. Стамптың лицензиясы бір жылға тоқтатылды. Стамптың «Мендис» кемесінің аман қалғандарына көмектеспеуіне байланысты түрлі болжамдар айтылды. Алайда, оның ой-ниеті туралы ешқандай дәлел жоқ. Әрине, «Дарро» үлкен сауда кемесі болғандықтан және үш айға дейін істен шыққан зақымдарға байланысты жаудың теңіз асты қайықтарының шабуылына ұшырау қаупі бар еді.
"Be quiet and calm, my countrymen. What is happening now is what you came to do you are going to die, but that is what you came to do. Brothers, we are drilling the death drill. I, a Xhosa, say you are my brothers Swazis, Pondos, Basotho so let us die like brothers. We are the sons of Africa. Raise your war cries, brothers, for though they made us leave our assegais in the kraal, our voices are left with our bodies." The damaged Darro did not stay to assist, but Brisk lowered her boats, whose crews then rescued survivors. The investigation into the accident led to a formal hearing in summer 1917, held in Caxton Hall, Westminster. It opened on 24 July, sat for five days spread over the next fortnight, and concluded on 8 August. The court found Darros Master, Henry W Stump, guilty of "having travelled at a dangerously high speed in thick fog, and of having failed to ensure that his ship emitted the necessary fog sound signals." It suspended Stump's licence for a year. The reason for Stump's decision not to help Mendis survivors has been a source of speculation. There is however no evidence of his state of mind or intention. Certainly Darro was vulnerable to attack by enemy submarines, both as a large merchant ship and having sustained damage that put her out of action for up to three months.
Қираған жері
1945 жылы «Мендис» кемесінің Сент-Кэтриннің маяғынан тыс жерде жатқаны белгілі болды, бірақ 1974 жылға дейін оның нақты қай кеме екені анықталмады. Кеме теңіз түбінде тік тұр. Ол жарылуда, қазандықтары көрініп қалды. 2006 жылы Ұлттар Достастығы Соғыс Мазарлары Комиссиясы «Біз ағайын ретінде өлгейік» атты білім беру ресурсын іске қосты, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Оңтүстік Африканың қара нәсілді халықтарының атқарған рөлін көрсетуге арналған. Олардың қазасы да, барлық Ұлттар Достастығының соғыста қаза тапқандары сияқты, бірдей құрметпен еске алынады. 2006 жылдың желтоқсан айында English Heritage Wessex Archaeology компаниясына кеме апатының алдын ала бағалауын жүргізуді тапсырды. Жоба болашақтағы зерттеулер үшін маңызды аймақтарды анықтайды және жақын арада кеме апатын зерттеуге негіз болады. 2017 жылы кеменің қоңырауы анонимді түрде BBC тілшісіне тапсырылды. 2018 жылдың тамызында Оңтүстік Африкаға ресми сапармен келген премьер-министр Тереза Мэй қоңырауды сол елге қайтарды.
100 жылдығына арналған мерекелік іс-шаралар
2017 жылдың 21 ақпанында Портсмутта апаттың 100 жылдығына арналған арнайы еске алу рәсімі өтті. 2017 жылдың 19 ақпанында Брайтон қаласының жанындағы Ньютимбердегі шіркеу қорымында, сол жердегі қаза болғандардың бір бөлігі жерленген болатын, еске алу шарасы ұйымдастырылды. 2017 жылдың 20 ақпанында Саутгемптон қаласындағы Холлибрук зиратында 100 жылдық мерекеге арналған мемориалдық рәсім өтті, оған ханшайым Анна қатысты. Оңтүстік Африкалық католик дін қызметкері, жазушы және ақын Ларенс Мдудузи Ндлову 100 жылдық мерекеге орай "Белгісіз соғыстар сулары" атты өлең жазды. Бұл өлең SS Mendi кемесінің суға батқан күнінің 100 жылдығына орай "Huffington Post South Africa" басылымында жарияланды. 2018 жылдың 29 маусымынан 14 шілдесіне дейін Саутгемптон театры, NST City Фред Хумалоның кітабы негізінде "SS Mendi, Dancing the Death Drill" пьесасының әлемдік тұңғыш көрсетілімін ұсынды. 2017 жылдың 8 тамызында, 100 жылдық мерекеге сәйкес, Оңтүстік Африка әскери ардагерлері легионының ағылшын бөлімшесінің төрағасы Клаудио Чисте басқаратын команда апат болған жерге граниттен жасалған ескерткіш тақта орнатты. Тақтада арнау сөздері жазылған.
Ақпарат көздері және қосымша оқу
"Біз бауырлардай өлеміз": SS Менди кемесінің суға батуы. History Extra