Кіріспе
1878 жылы Темза өзенінде суға батқан SS Princess Alice, бұрынғы PS Bute, британдық жолаушылар тасымалдауға арналған бу кемесі, 1878 жылдың 3 қыркүйегінде Темза өзенінде көмір тасымалдаушы кемемен соқтығысып, суға батқан. 600-дан 700-ге дейін адам қаза тапты, барлығы «Принцесса Алисадан» – бұл Ұлыбританияның ішкі су жолдарындағы кеме апаттарының арасындағы ең көп өлім саны. Жолаушылар тізімі жасалмаған және есептеу жүргізілмеген, сондықтан қаза тапқандардың нақты саны ешқашан белгілі болған жоқ. 1865 жылы Шотландияның Гриннок қаласында салынған «Принцесса Алиса» екі жыл Шотландияда жұмыс істеген, содан кейін «Waterman's Steam Packet Co» компаниясы Темзада жолаушыларды тасымалдау үшін сатып алған. 1878 жылы ол «London Steamboat Co» компаниясына тиесілі болды және капитан Уильям Р. Х. Гринстед басқарды; кеме жолаушыларды Лондон көпірінің жанындағы «Swan Pier» портынан Ширнесске (Кент) және кері бағытта тоқтаулармен тасыды. 1878 жылдың 3 қыркүйегінде күн батқаннан кейін бір сағат өткен соң, кеме «Tripcock Point» нүктесінен өтіп, «Gallions Reach»-ке кірді. Кеме қате бағытты таңдап, «Bywell Castle» кемесімен соқтығысты; соқтығысқан жер Темза өзенінің сол бөлігі болды, онда Лондон қаласының тазартылмаған канализациялық сулары жақында құйылған еді. «Принцесса Алиса» үш бөлікке бөлініп, тез суға батты; оның жолаушылары өте лас суға батып қайтыс болды. Гринстед оқиға кезінде қаза тапқандықтан, кейінгі тергеулер оның қандай бағытты ұстанғанын анықтамады. Коронердің тергеуі екі кемені де кінәлі деп тапты, бірақ «Bywell Castle» кемесіне көбірек кінә таңылды; Сауда кеңесі жүргізген тергеуде «Принцесса Алиса» дұрыс бағытты ұстанбағаны және оның капитаны кінәлі екені анықталды. Кеме суға батқаннан кейін канализациялық суды шығару және тазалау әдістері өзгертілді, ол теңізге тасымалданды және теңізге құйылды. Теңіз полициясы – Темза өзенін күзетуге жауапты қалалық полиция бөліміне – бумен жүретін қайықтар берілді, өйткені бұрын қолданылған ескек қайықтар құтқару жұмыстары үшін жеткіліксіз болды. Соқтығысқаннан кейін бес жыл өткен соң «Bywell Castle» кемесі Бискай шығанағында суға батып, барлық қырық экипаж мүшесі қаза тапты.
SS Princess Alice, formerly PS Bute, was a British passenger paddle steamer that sank on 3 September 1878 after a collision with the collier on the River Thames. Between 600 and 700 people died, all from Princess Alice, the greatest loss of life of any British inland waterway shipping accident. No passenger list or headcount was made, so the exact figure of those who died has never been known. Built in Greenock, Scotland, in 1865, Princess Alice was employed for two years in Scotland before being purchased by the Waterman's Steam Packet Co to carry passengers on the Thames. By 1878 she was owned by the London Steamboat Co and was captained by William R. H. Grinstead; the ship carried passengers on a stopping service from Swan Pier, near London Bridge, downstream to Sheerness, Kent, and back. On her homeward journey, at an hour after sunset on 3 September 1878, she passed Tripcock Point and entered Gallions Reach. She took the wrong sailing line and was hit by Bywell Castle; the point of the collision was the area of the Thames where of London's raw sewage had just been released. Princess Alice broke into three parts and sank quickly; her passengers drowned in the heavily polluted waters. Grinstead died in the incident, so the subsequent investigations never established which course he thought he was supposed to take. The jury in the coroner's inquest considered both vessels at fault, but more blame was put on Bywell Castle; the inquiry run by the Board of Trade found that Princess Alice had not followed the correct path and her captain was culpable. In the aftermath of the sinking, changes were made to the release and treatment of sewage, and it was transported to, and released into, the sea. The Marine Police Force—the branch of the Metropolitan Police that had responsibility for policing the Thames—were provided with steam launches, after the rowing boats used up to that point had proved insufficient for the rescue. Five years after the collision Bywell Castle sank in the Bay of Biscay with the loss of all forty crew.
SS Әлиса әмірші
Шотландияның Гринок қаласындағы Caird & Company компаниясы 1865 жылғы 29 наурызда жолаушылар тасымалдауға арналған "Бут" атты бу кемесін құрастырды. Ол 1865 жылғы 1 шілдеде пайдалануға берілді. Кеменің ұзындығы 67 метр, ені 6 метр, ал тіркелген салмағы 432 тоннаны құрады. "Бут" Wemyss Bay Railway компаниясы үшін салынған, ол Wemyss Bay мен Rothesay қалалары арасында жолаушыларды тасымалдады. 1867 жылы ол Темза өзенінде жүзу үшін Waterman's Steam Packet Co. компаниясына сатылды; компания кемені королева Викторияның үшінші баласының құрметіне "Принцесса Элис" деп атады. 1870 жылы ол Woolwich Steam Packet Company компаниясына сатылып, экскурсиялық кеме ретінде пайдаланылды; кейін компания атын London Steamboat Company деп өзгертті. 1873 жылы кеме Персия шахы Насер әл-Дин Шах Каджарды Темза өзенімен Гринвичке дейін жеткізді және көптеген жергілікті тұрғындар арасында "Шахтың кемесі" деп танылды. "Принцесса Элис" Woolwich Steam Packet Company компаниясына өткен кезде, компания кемеде бірнеше өзгерістер жасады, оның ішінде жаңа қазандықтар орнатылып, бес бөлімше су өткізбейтін етілді. Кеме тексеріліп, Сауда кеңесімен қауіпсіз деп танылды. 1878 жылы Сауда кеңесі жүргізген келесі тексеру кемеге тыныш суларда Лондон мен Грейвсенд қалалары арасында 936 жолаушыны тасымалдауға рұқсат берді.
СС Байвелл қамалы
Көмір тасушы кеме 1869 жылы Ньюкасл қаласында салынды және Ньюкасл қаласының Холл мырзаларына тиесілі болды. Оның жалпы тіркелген тоннажы 1376 тоннаны құрады, ұзындығы 254.2 фут (77 метр), ені 32 фут (10 метр), ал кеме ішінің тереңдігі 19 фут (6 метр) болды. Кеменің капитаны Томас Харрисон болды.
1878 жылғы 3 қыркүйек
1878 жылдың 3 қыркүйегінде ханшайым Элис Лондон көпірінің жанындағы Суан-Пирден, Кенттегі Ширнесске және кері саяхатқа шықты, бұл саяхат "Айшығының саяхаты" деп жарнамаланды. Саяхат барысында ол Блэкволл, Солтүстік Вулвич және Рошервилл бақтарында тоқтады; борттағы лондондықтардың көпшілігі 40 жыл бұрын салынған Рошервиллдегі ләззат бақтарын көру үшін бара жатқан. Лондондық бу кемелер компаниясының бірнеше кемесі болғандықтан, жолаушылар билеттерін күн сайын алмастыра алатын, қаласа, әртүрлі кемелерге тоқталып, қайта оралатын. Swan Pier-ден Rosherville-ге билеттердің құны екі шиллинг болды. Принцесса Элис Rosherville-ден сағат 18:30-да "Лебедь" айлағына қайта оралу үшін кетіп қалды. Ол жолаушылармен толық сыйымдылығына жуық жүрді, бірақ тізімдер сақталмады, ал борттағы адамдардың нақты саны белгісіз. Принцесса Элис кемесінің капитаны, 47 жастағы капитан Уильям Гринстед, рульшісіне Грейвсендте қалуға рұқсат берді және оны Джон Эйерс есімді теңізшімен алмастырды. Эйерс Темзада немесе Принцесса Элис сияқты кемеде аз тәжірибе жинаған. Кешкі 7:20 мен 7:40 аралығында Принцесса Элис Трипкок нүктесінен өтіп, Галлионс Ричке кірді және Солтүстік Вулвич теңіз жағасына келді, онда көптеген жолаушылар түсуге тиіс болды, сол кезде Байвелл Касл көрінді. Байвелл Касл әдетте Африкаға көмір тасымалдайтын, бірақ құрғақ докта жаңа ғана боялған. Ол Ньюкаслға кемемен барып, Мысырдың Александрия қаласына көмір тасымалдауға тиіс болды. Харрисон жағдайды білмейтін, сондықтан тәжірибелі Темза өзенінің ұшқышы Кристофер Диксті жұмысқа алды, бірақ ол міндетті емес еді. Байвелл Каслдың алдыңғы бөлігі жоғары болғандықтан, Дикстің алдында айқын көрініс болмады, сондықтан теңізші қарауылда тұрды. Миллволлдан шыққанда Байвелл Касл өзен бойымен бес түйін жылдамдықпен жүрді. Ол өзеннің ортасына дейін жүрді, басқа кемелер жолға шықпады. Галлионс Ричке жақындаған Дикс принцесса Алистің оң жақтағы шамдары басып өту үшін жақындап келе жатқанын көрді. Гринстед, өзеннің ағысына қарсы жүріп, өзеннің оңтүстік жағындағы бос суды іздеудің әдеттегі сумен айналысатын тәсілін ұстанды. Ол кеменің бағытын өзгертіп, Байвелл Каслдың жолына түсті. Жақындап келе жатқан соқтығысуды көріп, Гринстед үлкен кемеге: "Сендер қайда келе жатырсыңдар! Құдай-ау! Қайда келе жатырсыңдар!" деп айғайлады. Дикс кемесін соқтығысудан алып тастауға тырысқанмен, қозғалтқыштарды "толық кері жылдамдыққа" қоюға бұйрық берді, бірақ тым кеш болды. Принцесса Элис 13 градус бұрышта құмдықтың алдындағы оң жақ жағынан соққыға ұшырады; ол екіге бөлініп, төрт минут ішінде суға батып кетті. Байвелл Касл экипажы Принцесса Элис жолаушыларына көтерілу үшін палубадан арқандарды түсірді; олар адамдар ұстап тұру үшін суға жүзетін кез-келген нәрсені лақтырып тастады. Байвелл Касл экипажы құтқару қайығын түсіріп, 14 адамды құтқарып қалды, ал жақын маңдағы қайықтардағы экипаждар да солай істеді. Теңіздің екі жағалауындағы тұрғындар, әсіресе жергілікті зауыттардың қайықшылары, мүмкіндігінше құтқару үшін кемелерін іске қосты. Принцесса Алисаның көптеген жолаушылары жүзе алмады; әйелдер киген ауыр киімдер олардың су бетінде қалуға тырысуына кедергі келтірді. Принцесса Алисаның бауырласы, Тек герцогы, одан он минут артта қалды; ол суға қалғандарды құтқару үшін тым кеш келді. Салонның астындағы екі адам ғана жарылыстан аман қалды. Салонды тексерген суға секіргіш жолаушылардың есіктерде бір-біріне тығылып, көбісі тік тұрғанын хабарлады. 130-ға жуық адам апаттан құтқарылды, бірақ кейінірек суды ішкеннен бірнеше адам қайтыс болды. Принцесса Элис Лондонның кәріз суларын сорғылау станциялары орналасқан жерде батып кетті. Күнде екі рет Abbey Mills, Barking және Crossness сорғы станциясының канализациялық ағындыларынан шикі ағынды сулар шығады. Бұл соққыдан бір сағат бұрын болған. "Таймс" газетіне жазған хатында бір химик ағынды былайша сипаттады: "Қараңғы газдар бар сода суын секілді шыбырдап, судың түгі сонша қара, ол бірнеше шақырымға дейін ластануы мүмкін және барлық адамдар үшін ерекше көңілсіз және ауыртпалық ретінде есте қаларлық бүлінген мәйітхана иісі шығарады. Суды Бектон газ зауытының және бірнеше жергілікті химиялық зауыттардың тазаланбаған өнімдері ластаған. Судың лас болуына сол күні Темза көшесінде болған өрт себеп болды, нәтижесінде мұнай мен мұнай өзенге түсті. Байвелл Касл Дептфордта тұрып, билік органдарының әрекеті мен тергеуді күтеді. Сол түні Харрисон мен бірінші борт серігі Бельдинг кеменің журналына оқиғаны сипаттады: "Сағат 18:30-да Миллволлдың Батыс догынан, Дикс мырзаның басшылығымен шықты; баяу жылдамдықпен жүріп, капитан мен ұшқыш жоғарғы көпірде болды. Ауа аздаған, ауа райы сәл тұманды. Сағат 19:45-те Галлионс Ричке жартылай жылдамдықпен жүрді. Ричтің ортасында болғанда, Баркинг Ричтен келе жатқан экскурсиялық кемені байқадық, оның қызыл және мачта шамдары көрсетілді, сонда біз Трипкок нүктесіне жақындау үшін рульді солға бұрдық. Кеме жақындағанда, екінші кеме де солға бұрылғанын байқадық, ал кейіннен ол оңға бұрылып, біздің бағытымызды кесіп өтуге тырысып жатқанын көрдік, оның жасыл шамы сол жақ қанаттың астында жақын болды. Соқтығысуды болдырмас үшін, қозғалтқыштарды тоқтатып, толық кері жылдамдыққа бұйрық бердік, сол кезде екі кеме соқтығысты, Байвелл Каслдың мұрты жолаушылармен толы екінші кемеге кірді, қатты соқтығыс болды. Бірнеше адамдарды кеменің басынан жоғары көтеріп, кеменің барлық жағына арқан ұштарын лақтырып, төрт құтқару шеңберін, ұстау бағанын және бірнеше тақтайшаларды лақтырып, үш қайықты шығардық, көмекке шақыру үшін дауыс сигналын үздіксіз естілді, жағадан бірнеше қайықтар және өтіп бара жатқан кемеден келген қайық көмек көрсетті. Экскурсиялық кеме, Принцесса Элис екені белгілі болды, айналып суға батып кетті. Көптеген жолаушыларды құтқарып, түні үшін жақтадық. Шамамен сағат 20:30-да Тек герцогының кемесі жақындап, қайықтарға түсірілмеген жолаушыларды алып кетті."
Two continuous columns of decomposed fermenting sewage, hissing like soda water with baneful gases, so black that the water is stained for miles and discharging a corrupt charnel house odour, that will be remembered by all as being particularly depressing and sickening. The water was also polluted by the untreated output from Beckton Gas Works, and several local chemical factories. Adding to the foulness of the water, a fire in Thames Street earlier that day had resulted in oil and petroleum entering the river. Bywell Castle moored at Deptford to await the action of the authorities and the inquest. That night Harrison and Belding, the first mate, wrote the ship's log to describe the event:
At 6:30 left the West Dock, Millwall, in charge of Mr Dicks, pilot; proceeding slowly, the master and pilot being on the upper bridge Light air and weather little hazy. At 7:45 pm proceeding at half speed down Gallions Reach. Being about centre of the Reach, observed an excursion steamer coming up Barking Reach, showing her red and masthead lights, when we ported our helm to keep over towards Tripcock Point. As the vessel neared, observed that the other steamer had ported, and immediately afterwards saw that she had starboarded and was trying to cross our bows, showing her green light close under the port bow. Seeing collision inevitable, stopped our engines and reversed full speed, when the two vessels collided, the bow of Bywell Castle cutting into the other steamer, which was crowded with passengers, with a dreadful crash. Took immediate means for saving life by hauling up over the bows several men of the passengers, throwing rope's ends over all round the ship, throwing over four lifebuoys, a hold ladder and several planks, and getting out three boats, keeping the whistle blowing loudly all the time for assistance, which was rendered by several boats from shore and a boat from a passing steamer. The excursion steamer, which turned out to be Princess Alice, turning over and sinking under the bows. Succeeded in rescuing a great many passengers and anchored for the night. About 8:30 pm the steamer Duke of Teck came alongside and took off such passengers as had not been taken on shore in the boats.
Өлгендерді қайтару
Суға бату туралы хабар Лондонның орталығына телеграф арқылы жеткізілді, ал жақын арада Swan Pier-де кеменің оралуын күтіп тұрғандарға тарады. Туған-туыстары жаңалық күту үшін Блэкфрайрс маңындағы Лондон кеме компаниясы кеңсесіне бет алды; көптеген адам Лондон көпірінен Вулвичке дейін пойызбен жол тартты. Түн бойы және келесі күні адамдар саны арта түсті, себебі туыстары мен жаңалық күткендер Вулвичке келді; халықты бақылауға көмектесу және жағаға шығарылған денелермен айналысу үшін қосымша полиция күштері шақырылды. Лаймхаузға дейін және Эритке дейін ағынмен денелер табылды деген хабарлар келді. Денелерді жергілікті жерде, орталық емес, сәйкестендіру үшін сақтады, бірақ көпшілігі Вулвич кемежайына жеткізілді. Туыстары Темзаның екі жағындағы бірнеше орынға барып, жоғалған туыстарын іздеуге мәжбүр болды. Денелерді іздеу үшін жергілікті сушылар күніне 2 фунттан жалданып, әр табылған дене үшін кем дегенде бес шиллинг алды, бұл кейде мәйіттер үшін таласқа себеп болды. Табылған денелердің бірі – «Принцесса Алиса» кемесінің капитаны Гринстедтің денесі еді. Темза суының канализация мен жергілікті өнеркәсіп қалдықтарынан ластануы салдарынан денелер шылыммен жабылды, оны тазарту қиын болды; мәйіттер әдеттегіден жылдам шіри бастады, ал көптеген денелер тым ісіп кеткен. Сонымен қатар, лас суға батқаннан кейін құрбандардың киімдері тез шіріп, түсі өзгерді. Тірі қалғандардың 16-сы екі апта ішінде қайтыс болды, ал тағы бірнешеуі ауыр сырқатқа шалдықты.
Сауда кеңесінің тергеуі
Сот тергеушісімен бірге сауда кеңесінің тергеуі де жүргізілді. Капитан Харрисонға, «Байвелл Касл» кемесінің экипажының екі мүшесіне және «Принцесса Элис» кемесінің бірінші серігі Лонгқа қарсы нақты айыптамалар қойылды; олардың барлығының лицензиясы сот отырысы басталғанда тоқтатылды. Сауда кеңесінің отырысы 1878 жылдың 14 қазанында басталды және 6 қарашаға дейін жалғасты. Кеңес «Принцесса Элис» кемесінің Сауда кеңесі ережелерінің 29-бабы, (d) тармағы және 1872 жылғы Темза сақшылық кеңесінің ережелерін бұзғанын анықтады. Бұл ережеге сәйкес, егер екі кеме бір-біріне қарсы бағытталса, олар бір-бірінің сол жағынан өтуі керек. «Принцесса Элис» осы процедураны сақтамағандықтан, кеңес «Принцесса Элис» кемесін кінәлі деп тапты және «Байвелл Касл» кемесінің соқтығысудан қашып құтылуы мүмкін емес екенін анықтады. «Принцесса Элис» кемесіне иелік етуші компания «Байвелл Касл» кемесінің иелерін 20 000 фунт стерлингтік өтемақы талап етіп сотқа берді; ал «Байвелл Касл» кемесінің иелері 2 000 фунт стерлингтік қарсы талап айтты. Бұл іс 1878 жылдың соңында Жоғары соттың мұрагерлік, ажырасу және теңіз істері жөніндегі бөлімінде қарастырылды. Екі аптадан кейін сот шешімі бойынша, соқтығысуға екі кеме де кінәлі деп танылды. «Принцесса Элис» кемесінде жолаушылар тізімі болмағандықтан және борттағы адамдардың саны туралы жазбалар сақталмағандықтан, қаза тапқандардың нақты санын анықтау мүмкін болмады: көрсеткіштер 600-дан 700-ге дейін ауыспайды. «Таймс» газеті хабарлағандай, «коронердің пікірінше, өзеннен 60-80 дене табылмаған. Осылайша, қаза болғандардың жалпы саны 630-дан 650-ге дейін болуы мүмкін». Темзадағы апаттарды зерткен Майкл Фоли былай деп атап өтеді: «соңғы қаза болғандардың санына дәлелдеме жоқ. Алайда, шамамен 640 дене табылды». Бұл Ұлыбританиядағы су көлігіндегі ең ірі апат болды. Апаттан кейін Лондонның Лорд-мэрі құрбандарға көмек көрсету үшін «Мансион Хаус» қорын ашты; қор жабылған кезде 35 000 фунт стерлинг жиналды, ол құрбандардың отбасыларына таратылды.
Салдары және кейінгі оқиғалар
1880 жылдары Лондонның Метрополитендік құрылыс басқармасы өңделмеген қалдықтарды өзенге тастаудың орнына Кроснес пен Бектондағы ағынды суларды тазарта бастады. Солтүстік теңізге ағынды суларды тастау үшін алты шламовоз тапсырылды. 1887 жылдың маусымында қолданысқа енгізілген алғашқы кеме Лондонның кәріз жүйесін қайта жасатқан Джозеф Базальгеттің құрметіне «Базальгет» деп аталды. Теңізге құю практикасы 1998 жылдың желтоқсанына дейін жалғасты. «Принцесса Элис» суға батқанға дейін Темза өзенін күзетуге жауапты Метрополитен полициясының теңіз бөлімі өз жұмысында ескек қайықтарды пайдаланды. «Принцесса Элис» суға бату оқиғасы бойынша жүргізілген тергеу кезінде бұл қайықтардың рөлдің талаптарына сай емес екені және оларды бу кемелерімен алмастыру қажеттігі анықталды. Алғашқы екі бу кеме 1880 жылдардың ортасында пайдалануға берілді, ал 1898 жылға қарай сегіз кеме жұмыс істеді. 1880 жылы ашылған Корольдік Альберт догы ауыр жүк тасымалын шағын кемелерден бөлуге көмектесті; осы және кемелердегі авариялық сигнал шамдарының жаһандық қабылдануы болашақтағы трагедиялардың алдын алуға септігін тигізді. 23 000 адам алты пеннилік қайырымдылық қорына үлес қосып, 1880 жылдың мамырында Вулвич зиратында ескерткіш кельт кресі орнатылды. Жергілікті шіркеу, St Mary Magdalene Woolwich, кейіннен боялған әйнектен жасалған ескерткіш терезесін орнатты. 2008 жылы Ұлттық лотерея гранты «Принцесса Элис» суға батқанның 130 жылдығын белгілеу үшін Баркинг-Крикке мемориалдық тақта орнатуға қаржы бөлді. «Принцесса Элис» кемесінің иесі, Лондондық бу кеме компаниясы, кеменің құлаған қалдықтарын Темза басқармасынан 350 фунт стерлингке сатып алды; қозғалтқыштар құтқарылды, ал қалған бөлігі кемелерді бөлшектеуге жіберілді. Лондондық бу кеме компаниясы алты жыл ішінде банкротқа ұшырады, ал оның ізбасары үш жылдан кейін қаржылық қиындықтарға тап болды. Тарихшы Джерри Уайттың сөзіне сүйенсек, теміржол және автобус тасымалымен бәсекелестікпен қатар, «Принцесса Элис» кемесінің суға батуы «Темза өзенін демалыс орны ретінде дамытуға кедергі келтірді». «Байвелл Касл» кемесі 1883 жылдың 29 қаңтарында Александрия мен Халл қалалары арасында жүзіп бара жатып жоғалып кеткені хабарланды; ол мақта тұқымы мен бұршақ жүгін тасымалдаған. 1883 жылдың ақпан айында газеттерде соңғы хабарлама жарияланды:
Бірнеше жыл бұрын Вулвич маңында «Принцесса Элис» салондық кемесін қағып кеткен «Байвелл Касл» бу кемесі, Бискай шығанағында «Кенмуре Касл» кемесі үшін өлімге әкелген дауылда жоғалып кеткені есептеледі. «Байвелл Касл» экипажы 40 адамнан тұрды, ал жүгі египеттік өнімдерден құралған.