тарихи Иса (Иисус) – ғылыми зерттеулер, өмірбаяны, ішкі мәдениеттік контексті. Әртүрлі көзқарас, дәлелдер мен зерттеулер талданды. Круцификстің шындығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иса тарихи тұлға ретінде
Jesus as a historical person
"Тарихи Иса" термині Исаның өмірі мен үйретіктерін сындық тарихи әдістер арқылы түсіндіруді білдіреді, бұл дәстүрлі діни түсіндірулерден өзгеше. Сондай-ақ, Исаның өмір сүрген тарихи және мәдени контексті де ескеріледі. Ғалымдар Исаның сенімдері мен үйретіктері, сондай-ақ Киелі кітаптардағы оқиғалардың дәлдігі туралы әртүрлі пікірде. Бар болғаны екі оқиға ғалымдардың басым көпшілігімен қолдауға ие: Иса крещениеден өтті және Иса айыпталды. Тарихи Исаның реконструкциясы Пауылдың хаттары мен жақсы жаңалықтарға негізделген, ал бірнеше Киелі кітаптан тыс көздер оның тарихи болғанын растайды. 18-шы ғасырдан бері тарихи Исаны іздеудің үш жеке ғылыми саяхаты жүзеге асырылды, олардың әрқайсысы ерекше ерекшеліктерімен және жаңа, әртүрлі зерттеу критерийлерін әзірлеумен ерекшеленеді. және раввин. Бір тұтас бейнеге және оны құруға қажетті әдістерге қатысты ғылыми консенсус шамалы.
The term "historical Jesus" refers to the life and teachings of Jesus as interpreted through critical historical methods, in contrast to what are traditionally religious interpretations. It also considers the historical and cultural contexts in which Jesus lived. Scholars differ about the beliefs and teachings of Jesus as well as the accuracy of the biblical accounts, with only two events being supported by nearly universal scholarly consensus: Jesus was baptized and Jesus was crucified. Reconstructions of the historical Jesus are based on the Pauline epistles and the gospels, while several non biblical sources also support his historical existence. Since the 18th century, three separate scholarly quests for the historical Jesus have taken place, each with distinct characteristics and developing new and different research criteria. and rabbi. There is little scholarly agreement on a single portrait, nor the methods needed to construct it,
Тарихи өмір сүру
Көне заманның барлық ғалымдары дерлік Исаның өмір сүргеніне келіседі. Тарихшы Майкл Грант былай мәлімдейді: «Егер Жаңа өсиетке дәстүрлі тарихи сын көзқарасымен қарасақ, Исаның өмір сүргенін жоққа шығару мүмкін емес. Көне заманда христиандықты қарсылаған авторлардың Исаның өмір сүргеніне күмәнданғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ». 1970 жылдардан бері, Иоахим Иеремиас, Э. П. Сандерс және Герд Тейсен сияқты түрлі ғалымдар христиандықтың бастауларын бірінші ғасырдың иудаизміндегі ағымдармен байланыстырып, Исаның бұрынғы пұтқа табынушылыққа негізделгендігі туралы 19 ғасырдағы азшылық пікірлерді жоққа шығарды. Иса туралы басқа да жазбаларда айтылған мәліметтер бар және олардың шынайылығын көптеген тарихшылар қолдайды. Пауылдың Исаның өмірі туралы егжей-тегжейлі айтулары және хаттар мен Ізгі хабарлар арасындағы айырмашылықтар көптеген ғалымдарға Пауыл туралы мифтік пікірлерді жоққа шығаруға жеткілікті. Тейсен: «Тарихи Исаны синоптикалық дәстүр арқылы табуға болатыны туралы ғалымдардың арасында кең пікір қалыптасқан», – дейді. Барт Эрман: «Ізгі хабарларды тарихи жазбалардан шығару әділ де, ғылыми да емес», – деп қосады. Тарихшы Джеймс Данн: «Бүгінде тарихшылардың көпшілігі, христиан болсын болмасын, Исаның өмір сүргенін мойындайды», – деп жазды. 2011 жылы қазіргі заманғы зерттеулерге шолу жасаған Эрман: «Ол әрі қарай, әрбір білікті ғалым, христиан немесе одан өзге, оның өмір сүргеніне келіседі», – деп мәлімдеді. «Мәсіх туралы миф» теориясы – Назареттік Исаның ешқашан өмір сүрмегендігі, не болмаса, егер өмір сүрген болса, христиан дінінің құрылуымен және Ізгі хабарлардағы оқиғалармен ешқандай байланысы болмағандығы туралы ұсыныс. 21 ғасырда осы тақырыпта көптеген кітаптар мен деректі фильмдер жарық көрді. Мысалы, Эрл Доэрти Исаның нақты тұлға болғанын мойындайды, бірақ Киелі кітаптағы оның туралы мәліметтердің көп бөлігі ойдан шығарылған деп санайды. Көптеген жақтаушылар үш тұғырлы аргументті қолданады, ол 19 ғасырда қалыптасқан: Жаңа өсиеттің Исаның өмір сүргеніне қатысты тарихи құндылығы жоқ, бірінші ғасырдан Исаға қатысты христиандық емес сілтемелер жоқ және христиандықтың пұтқа табынушылық және/немесе мифтік тамырлары бар. Қазіргі заманғы ғалымдар Исаның өмір сүргеніне келіседі және библиялық ғалымдар мен классикалық тарихшылар оның өмір сүрмегендігі туралы теорияларды тиімді түрде жоққа шығарады деп санайды. Исаның өмір сүргенін жоққа шығаратын атеист Роберт Прайс өзінің көзқарасының көптеген ғалымдардың пікіріне қайшы келетінін мойындайды. Майкл Грант (классицист және тарихшы) былай дейді: «Соңғы жылдары Исаның тарихи тұлға емес екеніне ешбір адал ғалымның, не болмаса өте аз ғана адамның, ешқандай дәлелі жоқ, және олар бұған қарсы келетін әлдеқайда берік, тіпті мол дәлелдерді жоққа шығара алмады». Исаның тарихилығын зерттеу және бекіту үшін қолданылатын христиандық емес дереккөздерге яһуди дереккөздері, мысалы, Иосиф Флавий, және римдік дереккөздер, мысалы, Тацит кіреді. Эрман: «Ізгі хабарларда Иса туралы тарихи ақпарат бар», – дейді. Мәтіндердің шығу тегіне қатысты әртүрлі гипотезалар бар, өйткені Жаңа өсиеттің Ізгі хабарлары грек тілінде грек тілінде сөйлейтін қауымдар үшін жазылған, ал кейіннен сириялық, латын және копт тілдеріне аударылған. Төртінші Ізгі хабар, Жоханның Ізгі хабары, синоптикалық Ізгі хабарлардан ерекшеленеді және ғалымдар оны синоптикалық Ізгі хабарлардан кем тарихи деп санайды. Джеймс Кросли мен Роберт Майлс түсіндіргендей, Жохан «Исаның өмірін қайта құру үшін шектеулі пайдалы». Алайда, ғалымдар Жоханның толығымен тарихи құндылығы жоқ екеніне келіспейді: оның кейбір сөздері синоптикалық әріптестерінен бұрынғы немесе одан ертерек, Иерусалимнің айналасындағы топографиялық бейнесі синоптиктерден жоғары, оның Исаның Пасха мерекесінен бұрын өлтірілгендігі туралы куәлігі дұрыс болуы мүмкін, ал бақтағы Исаның суреттелуі және яһуди билігі өткізген алдыңғы кездесу синоптикалық параллельдерінен тарихи тұрғыдан қарағанда сенімді. Тарихшылар Ізгі хабарлардың сенімділігін зерттегенде, Елшілердің істері кітабының тарихи сенімділігін жиі зерттейді, өйткені Елшілердің істері кітабын Лұқаның Ізгі хабарымен бірдей автор жазған көрінеді.
Virtually all scholars of antiquity agree that Jesus existed. Historian Michael Grant asserts that if conventional standards of historical criticism are applied to the New Testament, "we can no more reject Jesus' existence than we can reject the existence of a mass of pagan personages whose reality as historical figures is never questioned." There is no indication that writers in antiquity who opposed Christianity questioned the existence of Jesus. Since the 1970s, various scholars such as Joachim Jeremias, E. P. Sanders and Gerd Theissen have traced elements of Christianity to currents in first century Judaism and have discarded nineteenth century minority views that Jesus was based on previous pagan deities. Mentions of Jesus in extra biblical texts exist and are supported as genuine by the majority of historians. The presence of details of Jesus' life in Paul, and the differences between letters and Gospels, are sufficient for most scholars to dismiss mythicist claims concerning Paul. Theissen says "there is broad scholarly consensus that we can best find access to the historical Jesus through the Synoptic tradition." Bart D. Ehrman adds: "To dismiss the Gospels from the historical record is neither fair nor scholarly." Historian James Dunn writes: "Today nearly all historians, whether Christians or not, accept that Jesus existed". In a 2011 review of the state of modern scholarship, Ehrman wrote: "He certainly existed, as virtually every competent scholar of antiquity, Christian or non Christian, agrees." The Christ myth theory is the proposition that Jesus of Nazareth never existed, or if he did, he had virtually nothing to do with the founding of Christianity and the accounts in the gospels. In the 21st century, there have been a number of books and documentaries on this subject. For example, Earl Doherty has written that Jesus may have been a real person, but that the biblical accounts of him are almost entirely fictional. Many proponents use a three fold argument first developed in the 19th century: that the New Testament has no historical value with respect to Jesus's existence, that there are no non Christian references to Jesus from the first century, and that Christianity had pagan and/or mythical roots. Contemporary scholars of antiquity agree that Jesus existed, and biblical scholars and classical historians view the theories of his nonexistence as effectively refuted. Robert M. Price, an atheist who denies the existence of Jesus, agrees that his perspective runs against the views of the majority of scholars. Michael Grant (a classicist and historian) states that "In recent years, no serious scholar has ventured to postulate the non historicity of Jesus, or at any rate very few have, and they have not succeeded in disposing of the much stronger, indeed very abundant, evidence to the contrary." Non Christian sources that are used to study and establish the historicity of Jesus include Jewish sources such as Josephus, and Roman sources such as Tacitus. refn|group=note|Ehrman says, "There is historical information about Jesus in the Gospels." There are different hypotheses regarding the origin of the texts because the gospels of the New Testament were written in Greek for Greek speaking communities, and were later translated into Syriac, Latin, and Coptic. The fourth gospel, the Gospel of John, differs greatly from the Synoptic Gospels and scholars generally consider it to be less historical than the Synoptic Gospels. As James Crossley and Robert J. Myles explain, John "is of limited use for reconstructing the life of the historical Jesus." However, scholars usually agree that John is not entirely without historical value: certain sayings in John are as old as or older than their synoptic counterparts, his representation of the topography around Jerusalem is often superior to that of the synoptics, his testimony that Jesus was executed before, rather than on, Passover, might well be more accurate, and his presentation of Jesus in the garden and the prior meeting held by the Jewish authorities are more historically plausible than their synoptic parallels. Historians often study the historical reliability of the Acts of the Apostles when studying the reliability of the gospels, as the Book of Acts was seemingly written by the same author as the Gospel of Luke.
Пауылдың хаттары
Пауылдың хаттары біздің заманымыздың 50-60 жылдары аралығында (яғни, Исаның өліміне қатысты қабылданған мерзімнен шамамен жиырма-отыз жыл өткен соң) жазылған және Иса туралы мәліметтерді қамтитын ең ерте сақталған христиандық мәтіндері болып табылады. Апостол Пауыл Иса туралы аз ғана өмірбаяндық ақпарат береді және оны ешқашан жеке танымағанын мәлімдейді, бірақ ол Исаның нағыз адам болғанын және яһудий болғанын нақты айтады. Сонымен қатар, ол Исаның бауыры Яқыппен кездескенін айтады.
The Pauline epistles are dated to between AD 50 and 60 (i. e., approximately twenty to thirty years after the generally accepted time period for the death of Jesus), and are the earliest surviving Christian texts that include information about Jesus. Although Paul the Apostle provides little biographical information about Jesus and states that he never knew Jesus, he does make it clear that he considers Jesus to have been a real person and a Jew. Moreover, he claims to have met with James, the brother of Jesus.
Киелі кітапқа негізделмеген дереккөздер
Киелі кітаптардан басқа, Исаның өмір сүргенін тарихи талдауларда пайдаланылған христиан емес дереккөздерде де Иса туралы бірнеше айтылым бар. Иосифтің тағы бір жазбасында, Иосифті зерттеуші Луи Фельдман: «Иосифтің "Ежелгілер тарихы" еңбегінің 20, 9, 1 бөлімінде ("Исаның бауыры, Мәсіх деп аталған, аты Жақып") жазылған сөздерінің түпнұсқа екендігіне күмәнданатындар өте аз» деген пікір білдірген. Пауыл Исаның бауыры Жақыппен кездесіп, араласып тұрғанын айтады. Осылайша, әртүрлі дереккөздердің сәйкестігі Иосифтің мәлімдемесін қуаттайды және бұл мәлімдемеге тек шамалы ғалымдар ғана қарсы шығады. Рим тарихшысы Тацит өзінің "Анналында" (шамамен 116 ж. б.з.), 15-тараудың 44-бөлімінде "Христос" және оның Понтий Пилатпен айыпталатындығы туралы жазған. Роберт Ван Ворст Тациттің христиандарға қатысты өте теріс пікірлерінің бұл мәтінге христиан жазушысының қосымша жасауы екіталай екенін айтады және Тациттің жазбасы қазір Исаның айыпталуының тәуелсіз растауы ретінде кеңінен қабылданады.
In addition to biblical sources, there are a number of mentions of Jesus in non Christian sources that have been used in the historical analyses of the existence of Jesus. Of the other mention in Josephus, Josephus scholar Louis H. Feldman has stated that "few have doubted the genuineness" of Josephus' reference to Jesus in Antiquities 20, 9, 1 ("the brother of Jesus, who was called Christ, whose name was James"). Paul references meeting and interacting with James, Jesus' brother, and since this agreement between the different sources supports Josephus' statement, the statement is only disputed by a small number of scholars. Roman historian Tacitus referred to "Christus" and his execution by Pontius Pilate in his Annals (written c. AD 116), book 15, chapter 44. Robert E. Van Voorst states that the very negative tone of Tacitus' comments on Christians makes the passage extremely unlikely to have been forged by a Christian scribe and the Tacitus reference is now widely accepted as an independent confirmation of Jesus's crucifixion.
Мара бар Серапион
Исаға оң пікір білдірген жалғыз классикалық автор – сириялық стоик Мара бар Серапион. Ол өзінің де Серапион аталған ұлына Рим түрмесінен хат жазған. Ол "Иудейлердің дана патшасының" өлім жазасына кесілгенін айтады және оның өлімін афинялықтардың Сократты өлтіргенімен салыстырады. Ол "дана патшаның" өлімін яһудилердің өз мемлекетінен қуылғанымен байланыстырады. Сонымен қатар, "дана патшаның" себебі "жаңа заңдар" арқасында мәңгілікке сақталғанын мәлімдейді. Хаттың жазылған мерзімі даулы, бірақ шамамен 73 жылдан кейін жазылған болуы мүмкін. Роберт Ван Ворст сияқты ғалымдар "Иудейлер патшасының" өлімі туралы айтылған сөздер Исаның өлімімен байланысты деп санайды. Ал Крейг А. Эванс сияқты басқалар, хаттың нақты мерзімі мен сілтемедегі беймаздықтарды ескере отырып, оның маңыздылығын төмен бағалайды.
There is only one classical writer who refers positively to Jesus and that is Mara bar Serapion, a Syriac Stoic, who wrote a letter to his son, who was also named Serapion, from a Roman prison. He speaks of the execution of 'the wise king of the Jews' and compares his death to that of Socrates at the hands of the Athenians. He links the death of the 'wise king' to the Jews being driven from their kingdom. He also states that the 'wise king' lives on because of the "new laws he laid down". The dating of the letter is disputed but was probably soon after 73 AD. Scholars such as Robert Van Voorst see little doubt that the reference to the execution of the "king of the Jews" is about the death of Jesus. Others such as Craig A. Evans see less value in the letter, given its uncertain date, and the ambiguity in the reference.
Тарихи-талдау зерттеулері
Тарихи сын, сондай-ақ тарихи-сындық әдіс немесе жоғары сын деп те аталады, бұл ежелгі мәтіндердің пайда болуын зерттейтін сын саласы, мақсаты – «мәтіннің артындағы әлемді» түсіну. Тарихи сынның негізгі міндеті – мәтіннің бастапқы немесе түпкі мағынасын оның түпнұсқа тарихи контекстінде және нақты мағынасында анықтау. Тарихи сын 17 ғасырда пайда болды және 19 мен 20 ғасырларда кеңінен танылды.
Historical criticism, also known as the historical critical method or higher criticism, is a branch of criticism that investigates the origins of ancient texts in order to understand "the world behind the text". The primary goal of historical criticism is to discover the text's primitive or original meaning in its original historical context and its literal sense. Historical criticism began in the 17th century and gained popular recognition in the 19th and 20th centuries.
Ізгі хабарлардың тарихи ақиқаттығына сенімділік
Евангелиелердің тарихи сенімділігі – Жаңа Келісімдегі төрт Евангелиенің тарихи құжаттар ретінде сенімділігі және тарихи сипатына қатысты мәселе. Тарихи сенімділік, дереккөздің қатесіз болуына немесе мүдделерден таза болуына байланысты емес, себебі мұндай қасиеттері болғанына қарамастан, жалпы сенімді деп есептелетін дереккөздер бар (мысалы, Иосиф Флавий). Сенімділік мәселесі үздіксіз пікірталас тудырады. Тарихшылар Евангелиелерді сын тұрғысынан талдайды, шынайы және сенімді ақпаратты мүмкін ойлап тапқан, асыра көрсеткен немесе өзгертілген мәліметтерден ажыратады. Ғалымдар мәтіндік сынау арқылы қай Евангелие нұсқасын «түпнұсқа» деп қарастыруға болатынын анықтайды. Осы сұраққа жауап беру үшін ғалымдар Евангелиелерді кім жазғанын, қашан жазғанын, жазу мақсаты қандай болғанын, қандай дереккөздер қолданылғанын, олардың сенімділігі қандай екенін, оқиғаларға дейін қанша уақыт өткенін немесе кейіннен өзгертілгенін білуі керек. Ғалымдар құжаттардың ішкі дәлелдерін де зерттейді, мысалы, құжат еврей Танахинан мәтіндерді дұрыс келтірмегенін, география туралы қате мәлімдемелер жасағанын, автор ақпаратты жасырғанын немесе автордың пайғамбарлықты құрастырғанын анықтауға тырысады. Соңында, ғалымдар сыртқы дереккөздерге жүгінеді, оның ішінде ерте шіркеу басшыларының куәліктеріне, шіркеуден тыс жазушыларға, әсіресе шіркеуді сынаған яһуди және грек-рим тарихшыларына, сондай-ақ археологиялық дәлелдерге назар аударады.
The historical reliability of the gospels refers to the reliability and historic character of the four New Testament gospels as historical documents. Historical reliability is not dependent on a source being inerrant or void of agendas since there are sources that are considered generally reliable despite having such traits (e. g. Josephus). The question of reliability is a matter of ongoing debate. Historians subject the gospels to critical analysis by differentiating authentic, reliable information from possible inventions, exaggerations, and alterations. scholars use textual criticism to determine which gospel variants could theoretically be taken as 'original'. To answer this question, scholars have to ask who wrote the gospels, when they wrote them, what was their objective in writing them, what sources the authors used, how reliable these sources were, and how far removed in time the sources were from the stories they narrate, or if they were altered later. Scholars may also look into the internal evidence of the documents, to see if, for example, a document has misquoted texts from the Hebrew Tanakh, has made incorrect claims about geography, if the author appears to have hidden information, or if the author has fabricated a prophecy. Finally, scholars turn to external sources, including the testimony of early church leaders, to writers outside the church, primarily Jewish and Greco Roman historians, who would have been more likely to have criticized the church, and to archaeological evidence.
Тарихи Исаны іздеу
XVIII ғасырдан бері тарихи Исаны табу үшін үш ғылыми ізденіс жасалды, олардың әрқайсысы ерекше ерекшеліктерімен және әртүрлі зерттеу критерийлеріне негізделген, бұл критерийлер көбінесе әрбір нақты кезеңде жаңадан дамытылды. Бұл ізденістер Ағарту дәуірінен бұрынғы көзқарастардан өзгеше, себебі олар Киелі кітаптарды зерттеудегі тарихи-сын тұрғысынан қарау әдісіне сүйенеді. Киелі кітаптардың мәтіндік талдауы ғасырлар бойы жүргізілгенімен, бұл ізденістер олардың қорытындыларының тарихи дұрыстығын анықтау үшін жаңа әдістер мен арнайы техникаларды енгізді.
Since the 18th century, three scholarly quests for the historical Jesus have taken place, each with distinct characteristics and based on different research criteria, which were often developed during each specific phase. These quests are distinguished from pre Enlightenment approaches because they rely on the historical critical method to study biblical narratives. While textual analysis of biblical sources had taken place for centuries, these quests introduced new methods and specific techniques in the attempt to establish the historical validity of their conclusions.
Бірінші тапсырма
Исаның "нағыз" тарихи бейнесін қайта құруға жасалған ғылыми тырабы XVIII ғасырдың соңындағы Ағартушылық дәуірінің күмәндігінің нәтижесі болды. Киелі кітаптарды зерттеуші Герд Тейсен мынадай түсіндірме береді: "Ол, Исаның тарихи өмірін [Рим-католик] Христиантануына қарсы теологиялық тұрғыдан сынға алатын күш ретінде көрсетуге бағытталды". Тарихи Исаны теологиялық Исадан осылайша бөліп қараған алғашқы ғалым – философ, жазушы, классик, еврей тілін білуші және Ағартушылықтың еркін ойшылы Герман Самуэль Реймарус (1694–1768) болды. Реймарустың көңіл тудырған еңбегіне 1779 жылы "тарихи сын зерттеуінің әкесі" Иоганн Семлер "Белгісіз үзінділерге жауап" деген атпен жауап берді. Семлер Реймарустың аргументтерін жоққа шығарды, бірақ бұл көп нәтиже бермеді. Реймарустың жазбалары сынның теология мен иманнан тәуелсіз болуы мүмкін екенін және тарихи Исаны зерттеуді секталық емес көзқарас аясында негіздеуге болатынын анықтап, маңызды өзгерістер жасады. Алғашқы ізденісте көрсетілген ынта Альберт Швейцердің 1906 жылғы сындық пікірінен кейін азайды, ол сол кезде қолданылған тәсілдердегі түрлі кемшіліктерді көрсетті. Швейцердің "Вон Реймарус цу Вреде" еңбегі 1910 жылы ағылшын тіліне "Тарихи Исаны іздеу" деп аударылып, басылғаннан кейін кітаптың атауы сексен жыл бойы зерттеу саласының атауы болды.
The scholarly effort to reconstruct an "authentic" historical picture of Jesus was a product of the Enlightenment skepticism of the late eighteenth century. Bible scholar Gerd Theissen explains that "It was concerned with presenting a historically true life of Jesus that functioned theologically as a critical force over against [established Roman Catholic] Christology." The first scholar to separate the historical Jesus from the theological Jesus in this way was philosopher, writer, classicist, Hebraist and Enlightenment free thinker Hermann Samuel Reimarus (1694–1768). Reimarus' controversial work prompted a response from "the father of historical critical research" Johann Semler in 1779, Beantwortung der Fragmente eines Ungenannten (Answering the Fragments of an Unknown). Semler refuted Reimarus' arguments, but it was of little consequence. Reimarus' writings had already made lasting changes by making it clear criticism could exist independently of theology and faith, and by founding historical Jesus studies within that non sectarian view. The enthusiasm shown during the first quest diminished after Albert Schweitzer's critique of 1906 in which he pointed out various shortcomings in the approaches used at the time. After Schweitzer's Von Reimarus zu Wrede was translated and published in English as The Quest of the Historical Jesus in 1910, the book's title provided the label for the field of study for eighty years.
Екінші тапсырма
Екінші іздеу 1953 жылы басталды және бірқатар жаңа әдістерді енгізді, бірақ 1970 жылдары сөніп, соңғы зерттеу тәсілдерімен сипатталатын үшінші ізденіске бастады. Үшінші ізденістің қазіргі заманғы ерекшеліктерінің бірі – археологияның рөлі. Джеймс Чарльзворт қазіргі ғалымдар Иса заманында Ғалилея мен Иудеядағы өмірдің мәнін ашып көрсететін археологиялық жаңалықтарды пайдалануға ұмтылады деп мәлімдейді. Үшінші ізденістің тағы бір ерекшелігі – оның ғылыми еңбектерінің салааралық және жаһандық сипаты. Егер алғашқы екі ізденіс көбінесе еуропалық протестант теологтарымен жүргізілсе, үшінші ізденістің қазіргі заманғы аспектісі – әлемдік деңгейдегі түрлі сала ғалымдарының келуі. немесе оның отбасы туралы мәліметтерге қатысты. ХХ ғасырдың соңында ғалым Том Холмен «Сандерстің (біз Иса туралы көп нәрсе білеміз) пікірі қазіргі зерттеулердің көп бөлігін көрсетеді» деп жазады.
The second quest began in 1953 and introduced a number of new techniques, but faded away in the 1970s. initiating a third quest characterized by the latest research approaches. One of the modern aspects of the third quest has been the role of archaeology; James Charlesworth states that modern scholars now want to use archaeological discoveries that clarify the nature of life in Galilee and Judea during the time of Jesus. A further characteristic of the third quest has been the interdisciplinary and global nature of its scholarship. While the first two quests were mostly carried out by European Protestant theologians, a modern aspect of the third quest is the worldwide influx of scholars from multiple disciplines. or on the evidence concerning his family. By the end of the twentieth century, scholar Tom Holmén writes that Enlightenment skepticism had given way to a more "trustful attitude toward the historical reliability of the sources [Currently] the conviction of Sanders, (we know quite a lot about Jesus) characterizes the majority of contemporary studies."
Нақтылықтың жойылуы және "Келесі ізденіс"
1900 жылдардың соңынан бері нақтылық критерийлерінің пайдалылығына қатысты алаңдаушылықтар артып келеді. Ле Доннның пікірінше, мұндай критерийлерді қолдану – "позитивистік тарихнаманың" бір түрі. Крис Киттің сөзіне қарағанда, тарихи Иса "толыққанды қол жеткізуге болмайды, бірақ ерте христиандардың түсіндірулері негізінде және ерте христиандардың Исаға қалай және неліктен осылай қарағанын түсіндіру үдерісінің бір бөлігі ретінде гипотеза жасауға болады". Киттің айтуынша, "осы екі модель әдістемелік және эпистемологиялық тұрғыдан үйлесімсіз", бұл бірінші модельдің әдістері мен мақсатын күмәнден тудырады. 2021 жылы Джеймс Кроссли (Тарихи Исаны зерттеу журналының редакторы) тарихи Иса зерттеулері енді Келесі ізденіс дәуіріне көшкенін жариялады. Келесі ізденіс критерийлерден, Исаның ерекшелігіне құмарлықтан және Исаның еврейлігіне қатысты ғалымдар арасында әлі де сақталған үстемдік идеологиясынан (supersessionism) арылды. Оның орнына, қазіргі кезде салмақты зерттеулер бұл тақырыпты діннің жалпы адамзаттық құбылысының, мәдени салыстырудың, таптық қатынастардың, құлдар мәдениеті мен экономикасының, тарихи Исаның әлеуметтік тарихының және тарихи Исаның кеңінен қабылдану тарихының бір бөлігі ретінде қарастыруға бағытталған. Кроссли мен Роберт Майлздың "Иисус: Сыныптық қақтығыстағы өмір" атты кітабы осы жаңа тенденцияны көрсетеді.
Since the late 1900s, concerns have been growing about the usefulness of the criteria of authenticity. According to Le Donne, the usage of such criteria is a form of "positivist historiography." According to Chris Keith, a historical Jesus is "ultimately unattainable, but can be hypothesized on the basis of the interpretations of the early Christians, and as part of a larger process of accounting for how and why early Christians came to view Jesus in the ways that they did." According to Keith, "these two models are methodologically and epistemologically incompatible," calling into question the methods and aim of the first model. In 2021, James Crossley (editor of the Journal for the Study of the Historical Jesus) announced that historical Jesus scholarship now had moved to the era of the Next Quest. The Next Quest has moved on from the criteria, obsessions with the uniqueness of Jesus, and the supersessionism still implicit in scholarly questions of the Jewishness of Jesus. Instead, sober scholarship now focuses on treating the subject matter as part of the wider human phenomenon of religion, cultural comparison, class relations, slave culture and economy, and the social history of historical Jesus scholarship and wider reception histories of the historical Jesus. The book by Crossley and Robert J. Myles, Jesus: A Life in Class Conflict, is indicative of this new tendency.
Мәтіндік, көз және формалық сын
1778 жылы басталған алғашқы зерттеу негізінен Киелі кітапты сынауға негізделген. Бұл бастапқыда мәтіндік және дереккөздік сынау түрінде болды, кейін 1919 жылы пішіндық сынау, ал 1948 жылы редакциялық сынаумен толықтырылды. Пішіндық сынау Илхабар жазушыларын авторлар емес, редакторлар ретінде қарастырады. Редакциялық сынау дереккөздік және пішіндық сынаудың нәтижесі саналады және Илхабар жазушыларын авторлар мен ертедегі теологтар ретінде қарастырып, редакторлардың өз көзқарастарын білдіру үшін баяндаманы қалай өңдегенін түсінуге тырысады. Критерийлер – белгілі бір оқиғаның немесе тұлғаның тарихи болу ықтималдығын анықтау үшін қолданылатын түрлі ережелер. Бұл критерийлер негізінен, бірақ ғана емес, Исаның айтқандары мен іс-әрекеттерін бағалау үшін қолданылады. ХХ ғасырдың ортасында пішіндық сынаудың тудырған күмәнінен, Илхабардың тарихи сенімділігіне қатысты, тарихи Исаны зерттеудегі назар Исаның шынайы өмірін анықтаудан, оның шынайылығын дәлелдеуге ауысты. Осы аяда жасалған критерийлер – тек шынайылықты дәлелдейтін құралдар, жалғандықты емес. ХХІ ғасырға келгенде, барлық Илхабарды қабылдаған ХІХ ғасырдың «максималистік» көзқарастары мен оларды мүлдем қабылдамаған ХХ ғасыр басындағы «минималистік» бағыттары тасталды, және ғалымдар Иса туралы тарихи түрде ықтимал және сенімді мәліметтерге назар аудара бастады.
The first quest, which started in 1778, was almost entirely based on biblical criticism. This took the form of textual and source criticism originally, which were supplemented with form criticism in 1919, and redaction criticism in 1948. Form criticism views Gospel writers as editors, not authors. Redaction criticism may be viewed as the child of source criticism and form criticism. and views the Gospel writers as authors and early theologians and tries to understand how the redactor(s) has (have) molded the narrative to express their own perspectives. The criteria are a variety of rules used to determine if some event or person is more or less likely to be historical. These criteria are primarily, though not exclusively, used to assess the sayings and actions of Jesus. In view of the skepticism produced in the mid twentieth century by form criticism concerning the historical reliability of the gospels, the burden shifted in historical Jesus studies from attempting to identify an authentic life of Jesus to attempting to prove authenticity. The criteria developed within this framework, therefore, are tools that provide arguments solely for authenticity, not inauthenticity. By the 21st century, the "maximalist" approaches of the 19th century, which accepted all the gospels, and the "minimalist" trends of the early 20th century, which totally rejected them, were abandoned and scholars began to focus on what is historically probable and plausible about Jesus.
Шомылдыру рәсімінен өту және айқышқа шегелену
Ізгі хабарларда баяндалған Исаның өмірінің егжей-тегжейлері және оның үйретулерінің мәні туралы ғалымдар арасында кең пікір қақтығыстары бар.
There is widespread disagreement among scholars on the details of the life of Jesus mentioned in the gospel narratives, and on the meaning of his teachings.
Шомылдыру рәсімінен өту
Жақияның Исамен бір уақытта өмір сүргені және оның Ирод Антипа қолмен өлімге кесілгені туралы мәліметтерді бірінші ғасырдың римдік-яһуди тарихшысы Иосиф Флавий куәландырады. Қазіргі ғалымдардың көпшілігі Иосиф Флавийдің Жақияның қызметі туралы баяндамаларын шынайы деп есептейді. Исаның Жақиямен шомылдырылуының тарихилығын дәлелдейтін аргументтердің бірі – ұят критериі, яғни ерте христиан шіркеуі ешқашан өнегелемейтін оқиға, себебі ол Исаның Жақияға бағынышты болғанын көрсетеді. Шомылдырудың тарихилығын қолдайтын тағы бір аргумент – оны бірнеше дерек көздері растауы, бұл көбінесе көп куәландыру критериі деп аталады. Техникалық тұрғыдан алғанда, көп куәландыру шынайылықты кепілдемейді, тек оқиғаның ерте кезеңде болғанын анықтайды. Дегенмен, көптеген ғалымдар үшін, ұят критериімен бірге, бұл Исаның Жақиямен шомылдырылуының тарихи оқиға екеніне сенуге негіз береді.
The existence of John the Baptist within the same time frame as Jesus, and his eventual execution by Herod Antipas is attested to by 1st century Roman Jewish historian Josephus and the overwhelming majority of modern scholars view Josephus' accounts of the activities of John the Baptist as authentic. One of the arguments in favor of the historicity of the Baptism of Jesus by John is the criterion of embarrassment, i. e. that it is a story which the early Christian Church would have never wanted to invent, as it implies that Jesus was subservient to John. Another argument used in favour of the historicity of the baptism is that multiple accounts refer to it, usually called the criterion of multiple attestation. Technically, multiple attestation does not guarantee authenticity, but only determines antiquity. However, for most scholars, together with the criterion of embarrassment it lends credibility to the baptism of Jesus by John being a historical event.
Айқышқа шегеленуі
Джон П. Мейер Исаның айқышқа қадалуын тарихи факті ретінде қарастырады және христиандар өз көшбасшысының қиналыспен аяқталған өлімін ойлап табуға бармас еді деп мәлімдейді. Тарихи Исаның үшінші іздеуіне қатысқан көптеген ғалымдар, Барт Эрман сияқты, айқышқа қадалуды күмәндісіз деп санайды. Ал Морис Кейси мен Джон П. Мейер Исаның өзінің өлімін болжағандығын, соның нәтижесінде оның ізбасарларының қайта тірілуге сенуі нығайғанын айтады.
John P. Meier views the crucifixion of Jesus as a historical fact and states that based on the criterion of embarrassment, Christians would not have invented the painful death of their leader. Most scholars in the third quest for the historical Jesus consider the crucifixion indisputable, as do Bart Ehrman, On the other hand, Maurice Casey and John P. Meier state that Jesus did predict his death, and this actually strengthened his followers' belief in his Resurrection.
Тарихи Исаның портреттері
Тарихи Исаны іздеумен айналысқан ғалымдар Исаның әртүрлі бейнелерін жасады. Дегенмен, осы бейнелерге немесе оларды құру әдістеріне қатысты ғалымдар арасында келісім аз. Мұндай түсініктер – тек эскиз немесе модель ғана, олар туралы ақпарат бере алады, бірақ тарихи Иса емес; табиғи ғылымдардағы модельдер сияқты, олар нақты бір объектіні көрсетпей, құбылыстар туралы мәлімет береді. У.Р. Герцог былай деді: «Біз тарихи Иса деп атаған нәрсе – біз жинаған, құрастырған және қайта жаңғыртқан, оған қатысты тарихи мәліметтер мен болжамдардың жиынтығы. Сондықтан, Мейердің сөзімен айтқанда, тарихи Иса – ‘заманауи абстракция және құрылым’». Қазіргі заманғы зерттеулер, «үшінші іздеу» және «келесі іздеу» Исаны яһуди дәстүріне берік орналастырады. Иса – яһуди уағызшысы, ол құтқарылуға, мәңгілік өмірге және Құдайдың Патшалығына жол екенін үйреткен. «Үшінші іздеуде» тарихи деректерді анықтау үшін қолданылатын басты өлшем – Исаның яһуди контекстіне және христиандыққа тигізген әсеріне қатысты ықтималдық. «Үшінші іздеу» бойынша қазіргі ғалымдардың арасында Э.П. Сандерс, Геза Вермес, Герд Тейсен, Кристоф Бурчард және Джон Доминик Кроссан бар. Швайцердің көзқарасына қарсы, Бёртон Мак сияқты Солтүстік Америка ғалымдары эскатологиялық емес, циник дана Исаны жақтады, ол апокалиптикалық уағызшы емес. Исаның кедей болғанын ескере отырып, оның өмірін зерттеу үшін бұрынғы кедейлерді зерттеумен байланысты, ұзақ қалыптасқан тарихнамалық тәсілдер, мысалы, микротарих маңызды.
Scholars involved in the third and next quests for the historical Jesus have constructed a variety of portraits and profiles for Jesus. However, there is little scholarly agreement on the portraits, or the methods used in constructing them. Such conceptions are merely a sketch or model which may inform about but never will be the real Jesus of history; similar to how models exist in the natural sciences that inform about phenomena without specifying a particular object. W. R. Herzog has stated that: "What we call the historical Jesus is the composite of the recoverable bits and pieces of historical information and speculation about him that we assemble, construct, and reconstruct. For this reason, the historical Jesus is, in Meier's words, 'a modern abstraction and construct.'" Contemporary scholarship, representing the "third quest" and the "next quest" places Jesus firmly in the Jewish tradition. Jesus was a Jewish preacher who taught that he was the path to salvation, everlasting life, and the Kingdom of God. A primary criterion used to discern historical details in the "third quest" is that of plausibility, relative to Jesus' Jewish context and to his influence on Christianity. Contemporary scholars of the "third quest" include E. P. Sanders, Géza Vermes, Gerd Theissen, Christoph Burchard, and John Dominic Crossan. In contrast to the Schweitzerian view, certain North American scholars, such as Burton Mack, advocate for a non eschatological Jesus, one who is more of a Cynic sage than an apocalyptic preacher. Given that Jesus was poor, long established historiographical approaches associated with the study of the poor in the past, such as microhistory, are relevant to the study of his life.
Жалпы көзқарастар
Исаның бейнесін қалай көрсету керек деген мәселеде ғалымдар арасында елеулі дау бар болғанымен, көптеген ғалымдар қолдайтын басты көзқарастарды белгілі бір ортақ тақырыптарға бөлуге болады. Э. П. Сандерс пен Морис Кейсидің еңбектері Исаны еврейлердің эсхатологиялық дәстүрімен байланыстырады. Барт Д. Эрман Швайцердің Иса өзінің заманында апокалипсис күткені туралы пікірімен келіседі және ол өзінің кейбір тұжырымдарын ең алғашқы жазба деректерге (оның Маркқа басымдық бергенін ескеретін болсақ) және Салоникалықтарға бірінші хаттың 4 және 5 тарауларына (б.з. 52 жылдың соңына дейін жазылған болуы мүмкін) сүйеніп құрайды. Бұл деректер Исаны 1-ші ғасырдың соңында жазылған басқа христиандық мәтіндерге қарағанда әлдеқайда апокалиптикалық тұлға ретінде көрсетеді, яғни апокалиптикалық хабарлар уақыт өте келе жұмсарылған деген тұжырымды қолдайды. Дейл К. Эллисон кіші Исаның соңғы заманның нақты уақытын көрсетуге тырысқан жоқ деп санайды, бірақ оның өзіндік «апокалиптикалық эсхатология» ілімін уағыздағанын айтады. Бұл ілімді еврейлердің діннен кейінгі дәуірдегі үйретіктерінен алғанын көрсетеді, сондай-ақ Исаның апокалиптикалық тұжырымдарын аскетизмнің бір түрі ретінде қарастырады. Маркус Борг Исаны харизматикалық «рухани адам», мистик немесе көреген ретінде қарастырады, ол «Құдайдың Рухының» арнасы болып табылады. Борг мұны белгілі бір діни тұлғаның типі ретінде қарастырады, оның іс-әрекеттері көбінесе емдеумен байланысты. Борг Исаны эсхатологиялық емес тұлға ретінде қарастырады, ол жаңа дін құруға ниеттенбеген, бірақ оның хабары оны «қасиеттілік саясатына» негізделген замандас яһуди билігімен қақтығысқа түсірген. Джон Доминик Кроссанның пікірінше, Иса діни себептермен емес, оның әлеуметтік тұжырымдары яһуди билігінің орнын сынға алғандықтан айқышталған. Бёртон Мак сонымен қатар Исаны циник ретінде қарастырады, оның тұжырымдары сол заманғы ойларға қарама-қарсы болғандықтан, тыңдаушыларды таң қалдырып, ойға қоздырған. Алайда Мак оның өлімін кездейсоқ оқиға деп санайды және оның яһуди билігіне қарсы шығуымен байланыстырмайды.
Despite the significant differences among scholars on what constitutes a suitable portrait for Jesus, the mainstream views supported by a number of scholars may be grouped together based on certain distinct, primary themes. The works of E. P. Sanders and Maurice Casey place Jesus within the context of Jewish eschatological tradition. Bart D. Ehrman aligns himself with Schweitzer's view that Jesus expected an apocalypse during his own generation, and he bases some of his views on the argument that the earliest gospel sources (for which he assumes Markan priority) and the First Epistle to the Thessalonians, chapters 4 and 5, probably written by the end of AD 52, present Jesus as far more apocalyptic than other Christian sources produced towards the end of the 1st century, contending that the apocalyptic messages were progressively toned down. Dale C. Allison Jr. does not see Jesus as advocating specific timetables for the End Times, but sees him as preaching his own doctrine of "apocalyptic eschatology" derived from post exilitic Jewish teachings, and views the apocalyptic teachings of Jesus as a form of asceticism. Marcus Borg views Jesus as a charismatic "man of the spirit", a mystic or visionary who acts as a conduit for the "Spirit of God". Borg sees this as a well defined religious personality type, whose actions often involve healing. Borg sees Jesus as a non eschatological figure who did not intend to start a new religion, but his message set him at odds with the Jewish powers of his time based on the "politics of holiness". In John Dominic Crossan's view Jesus was crucified not for religious reasons but because his social teachings challenged the seat of power held by the Jewish authorities. Burton Mack also holds that Jesus was a Cynic whose teachings were so different from those of his time that they shocked the audience and forced them to think, but Mack views his death as accidental and not due to his challenge to Jewish authority.
Әлеуметтік өзгерістердің пайғамбары
Әлеуметтік өзгерістердің жақтасы Исаны, негізінен, өз заманының дәстүрлі әлеуметтік құрылымдарына қарсы шыққан тұлға ретінде бейнелейді. Герд Тейсен Исаның әлеуметтік өзгерістерге әсер еткен қызметінің үш негізгі аспектісін атап көрсетеді: Адам Ұлы ретіндегі орны, оның ізінен ерген шәкірттердің ядролық тобы және оның Галалея мен Иудеяны шарлаған кездегі жергілікті қолдаушылары. Ричард А. Хорсли одан да әрі барып, Исаны халықтық қозғалысты бастаған радикалды реформатор ретінде ұсынады. Дэвид Кейлордың ойлары Хорслидің пікірлерімен жақын, бірақ діни тұрғысынан көбірек салмақ қойып, Исаның іс-әрекеттерін өзара келісім шарттары туралы теологияға және әділдікке ұмтылысына негіздейді. Элизабет Фиоренца Исаны әлеуметтік реформатор ретінде қарастыратын феминистік көзқарас ұсынады, оның әйелдерді шәкірттікке қабылдауы сияқты іс-әрекеттері сол замандағы кейбір әйелдердің азаттығына жол ашты.
The prophet of social change portrait positions Jesus primarily as someone who challenged the traditional social structures of his time. Gerd Theissen sees three main elements to the activities of Jesus as he effected social change: his positioning as the Son of man, the core group of disciples that followed him, and his localized supporters as he journeyed through Galilee and Judea. Richard A. Horsley goes further and presents Jesus as a more radical reformer who initiated a grassroots movement. David Kaylor's ideas are close to those of Horsley, but have a more religious focus and base the actions of Jesus on covenant theology and his desire for justice. Elisabeth Fiorenza has presented a feminist perspective which sees Jesus as a social reformer whose actions such as the acceptance of women followers resulted in the liberation of some women of his time.