Кіріспе

Иранның ежелгі эламдықтарының жойылған тілі.

Элам тілі, сондай-ақ Хатамтит және бұрын Сусиан деп аталған, ежелгі эламдықтардың сөйлеген жойылған тілі. Бұл тілдегі жазбалар қазіргі Оңтүстік-Батыс Иранда б.з.д. 2600 жылдан б.з.д. 330 жылға дейін кездеседі. Элам тіліндегі мәтіндер Александр Македонскийдің Иранға кіргеннен кейін археологиялық жазбалардан жоғалып кетті, бірақ сөйлеу тілі 11-ші ғасырға дейін сақталған болуы мүмкін. Элам тілінің анықталған туыс тілдері жоқ деп есептеледі және көбінесе оқшауланған тіл ретінде қарастырылады. Туыс тілдердің болмауы оны түсіндіруді қиындатады. Ахеменидтік патшалық жазуларында – Ахеменид империясының екі тілді немесе үш тілді жазуларында – элам лексемаларының көп саны белгілі, онда элам тілі элам клинописьімен (шамамен б.з.д. 400 жыл) жазылған, ол толыққанды түрде жазылымнан шығарылған. Элам тілінің маңызды сөздігі, «Элам тілінің сөздігі» 1987 жылы В. Хинц және Х. Кох еңбегімен жарық көрді. Алайда, б.з.д. 2000 жыл шамасында Элам тілінде қолданылған жазулардың бірі – сызықтық элам жазуы, соңғы кездерге дейін құпия болып келді.

Тілдік типология

Элам тілі – агглютинативті тіл, және оның грамматикасы кең және тараған номиналдық санаттар жүйесімен ерекшеленеді. Жанды заттарды білдіретін есімдер бірінші, екінші және үшінші жаққа қатысты жекелеген көрсеткіштеріне ие. Ол, белгілі бір деңгейде, "Suffixaufnahme" құбылысын көрсетеді дейді, себебі бас сөздің номиналдық санат көрсеткіштері кез келген сөздерге – сын есімдерге, есімдік тіркестерге, иеленуші есімдерге, тіпті толық сөйлемдерге де жалғанады.

Фоналогия

Тілдің жазу жүйесінің шектеулеріне байланысты оның дыбыстануы толыққанды зерттелмеген. Оның дауыстықтарының арасында кем дегенде тоқтамалар , және , тіл ұшымен жасалатын дыбыстар , және (айтылуы нақты емес), мұрындық дауыстар және , сұйық дауыстар және және фрикативтер болған, соңғысы кейінгі неоэлам тілінде жоғалып кеткен. Әліпбидегі кейбір ерекшеліктер екі түрлі тоқтамалардың (/ , / қарсы / , /) арасында айырмашылық болғанын көрсетеді деп жорылған, бірақ көбінесе мұндай айырмашылық жазбаша Элам тілінде тұрақты түрде көрсетілмеген. Элам тілінде кем дегенде , , және дауыстылары болған, сондай-ақ , дауысы да болған болуы мүмкін, бірақ ол әдетте нақты көрсетілмеген. Сөздердің түбірлері көбінесе CV, (C)VC, (C)VCV түрінде болған, ал сирек жағдайларда CVCCV (бірінші дауыс әдетте мұрындық дауыс болған).

Морфология

Эламит тілі агглютинативті, бірақ мысалы, шумер, хурри және урарт тілдерімен салыстырғанда әр сөзде морфема саны аз. Ол негізінен жұрнақтармен жасалады.

Синтаксисі

Номиналды бастар көбінесе олардың анықтауыштарымен келеді, бірақ кейде кері тізбектер де кездеседі. Сөздердің реті субъект-объект-етістік (SOV) болып табылады, жанама объектілер тікелей объектілерден бұрын тұрады, бірақ Ахеменидтік элам тілінде бұл рет икемдірек. Етістіктен бұрын қайталанатын жалғаулы есімдер жиі кездеседі – әсіресе Орта элам тілінде, көбінесе ұзақ тізбектермен (ap u in duni h "оларға мен оны бердім"). Тіл ma "ішінде" және na "нан/үшін" сияқты постпозицияларды қолданады, бірақ кеңістіктік және уақыттық қатынастар Орта элам тілінде көбінесе есімдер немесе етістіктерден пайда болған "бағыт көрсететін сөздер" арқылы білдіріледі. Олар басқарылатын есімдердің алдында немесе артында тұрады және препозициялық фразамен сипатталатын есімнің класына сәйкес келуге бейім: i r pat r u r ta t ni "сен оны менің астыма қой", яғни "оның менің төменімде болуын қамтамасыз ет". Ахеменидтік элам тілінде постпозициялар жиірек қолданылады және осы құрылымның бір бөлігін ығыстырады.

Басқа тілдер отбасыларымен қарым-қатынасы

Элам тілі лингвистердің басым көпшілігі тарапынан оқшау тіл ретінде қарастырылады, себебі ол көршілес семит тілдерімен, үнді-еуропа тілдерімен немесе шумер тілімен байланысты екенін көрсете алмайды, шумерлік-аккад клинопись жазуын қабылдағанына қарамастан. 1967 жылы Игорь М. Диаконоф эламит тілін Пәкістанның брахуи тілімен және Үндістанның дравид тілдерімен байланыстыратын эламо-дравид тілдер отбасын ұсынды, ал 1974 жылы Дэвид МакАльпин және басқалар оны қолдады. 2012 жылы Саутворт эламит тілінің брахуи тілімен бірге «загрозиялық отбасын» құрайтынын, ал кладограмманың төменгі тармағында қалған дравид тілдерін құрайтынын ұсынды; бұл отбасы Оңтүстік-Батыс Азияда (Оңтүстік Иранда) пайда болып, үнді-арийлік көші-қондардан бұрын Оңтүстік Азияда және Батыс Азияның шығыс бөлігінде кеңінен тараған. Ежелгі ДНК талдауына негіделген халықтың ерте көші-қоны туралы жаңа жаңалықтар эламит және дравид тілдерінің арасындағы мүмкін байланысқа деген қызығушылықты қайта жаққынша етті. Вацлав Блажек оны семит тілдерімен байланыстыруды ұсынды. 2002 жылы Джордж Старостин лексикостатистикалық талдау жариялап, эламит тілінің ностратикалық және семит тілдерінен шамамен бірдей қашықтықта екенін анықтады. Алайда, бұл идеялардың ешқайсысы тарихи лингвистиканың негізгі ағымында қабылданып көрмеді.

Кіріспе және жалпы түсінік

Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.